Айлаас эрэхээр авдраа уудал

Тэгвэл монголчууд бид энэ салбараар амжилттай ажиллаж, монгол мэргэжилтнүүдийн мэдлэг, чадвар хаана ч гологдохгүй байна гэдэгтэй уншигч авхай та санал нийлэх үү. Өнөөдөр манайд IT буюу мэдээллийн технологийн том жижиг 50-60 гаруй компани байдаг ажээ. Зарим нь ч бүр өргөжөөд гадаадад хүртэл салбартай болсон байна. Ийнхүү амжилт бүтээл арвин явж буй компаниудын нэг бол яах аргагүй ЕСМ компани. Монголын мэдээлэл технологийн компаниуд дотор өөрийн байр сууриа олчихсон, байнгын үйлчлүүлэгчтэй, хэдийн гадаадад салбартай болж амжсан тус компани 2001 онд үүсгэн байгуулагдсан цагаасаа хойшхи ахархан хугацаанд Монголын компьютер хэрэглэгч хэн бүхний мэддэг, хэрэглэдэг Mindows-ийн орчны Монголоор бичих MONWIN программ, ИБМУТ-ийн мэдээллийн систем, Гаалийн ерөнхий газрын захиалгаар ГАМАС систем, банкны зэрэг Монголын хамгийн өргөн хэрэглэгддэг программуудаас гадна Голомт, Интер банк, ШУТИС, Сонгуулийн ерөнхий хороо гээд төрийн болон төрийн бус олон байгууллагуудын вэб сайтуудыг хийсэн байна.
Япон, Америк, Израйл, Энэтхэгийн программ хангамжийн компаниудтай хамтран ажилладаг тус компани харилцагчдынхаа бизнесийн үйл ажиллагаанд орчин үеийн дэвшилтэт технологи нэвтрүүлэх замаар эдийн засгийн өндөр үр ашигтай ажиллахад нь хамтарч ажиллах, программ хангамжийн мэргэшсэн компани болох зорилт тавин ажиллаж байгаа юм байна.
Ингээд бид Монголын мэдээллийн технологийн салбарын хөгжлийн талаар болоод бидэнд ямар давуу тал, боломж байгаа талаар ярилцахаар энэ удаагийн Зочин буландаа ЕСМ компанийн гүйцэтгэх захирал Ц.Отгонбаганыг урьж оролцуулж байна.
-Юуны өмнө та өөрийнхөө тухай, компанийнхаа тухай товч танилцуулахгүй юу?
-Уг нь би математикчийн чиглэлийн хүн л дээ. Оюутан байхдаа дадлагын ажлаа компьютер, сүлжээний чиглэлээр хийгээд цааш нь улам сонирхсоор өөрөө программ бичиж сурсан. Ингээд л сонирхлоороо явсаар программист болсон доо. Их сургуулиа төгсөөд Хөрөнгийн Биржид компьютерийн инженерээр ажилласан. Энэ үедээ хөрөнгийн Биржийн программуудыг бичиж байлаа. Компаний тухайд гэвэл, программ хангамжийн үйл ажиллагаа явуулж, мэдээллийн технологийн шилдэг байгууллагуудын нэг болох зорилготойгоор 2001 оны 5-р сард байгуулсан. Тэр үед Монголд яг жинхэнэ software буюу программ хангамж чиглэлээр дагнасан компани байдаггүй юм байна гэдгийг ажиглаад хоёр найзтайгаа хамтран анх үйл ажиллагаа эхэлж байсан. Өнөөдөр 20 орчим программ хангамжийн инженер, ажилтнуудтай, Япон улсад өөрийн салбар компаниа байгуулсан амжилттайгаар ажиллаж байна.
-Анх компаниа байгуулж байсан үеэ дурсахгүй юу, ер нь яагаад ЕСМ гэж нэрлэх болсон бэ?
-Манай компанийн нэр E-Commerce Mongolia гэсэн англи үгний товчлол юм. Зохиолч нь манай ерөнхий захирал Г.Зориг гэж хүн бий. Бид анх байгуулахдаа Монголд электрон худалдаа, арилжааг бий болгохоор зорьж байсан юм. Энэ маань компани байгуулсан хүмүүсийн хэн хэний маань санаа.Миний хувьд Хөрөнгийн биржид ажиллаж байсан учраас үнэт цаасны арилжааг нэг зааланд суучихаад явуулдаг биш, ядахдаа брокер, дилерүүд нь компани дээрээсээ шууд арилжаанд оролцдог болгох, цаашилбал жирийн сонирхсон хүмүүс ч интернэтээр арилжаанд оролцдог болгохоор зорьж ажиллаж байсан юм.
-Танай компанийн анхны бүтээгдэхүүн ямар программ байсан бэ? Энэ талаар сонирхуулахгүй юу?
-Компани байгуулагдаж байх тэр үед электрон арилжаа, худалдааг явуулахад төлбөр тооцооны систем нь бэлэн бус байсан. Банкуудын систем нь ч туйлын хангалтгүй байлаа. Өнөөдөр ч гэсэн энэ байдал нэг мөр шийдэгдээгүй л байна. Иймээс бид эхний ээлжинд орчин үеийн банкны сайн системийг боловсруулах хэрэгтэй юм байна гэж үзсэн. Харин яг энэ үед Голомт банкны удирдлага бидэнд санал тавьж, бид ч зорилгоо тэдэнд ойлгуулснаар шинэ систем боловсруулах ажилдаа орсон юм.
Одоо бид орчин үеийн банкны үнэхээр сайн системийг хамгийн сүүлийн үеийн технологи, шийдэлтэйгээр олон банкируудын шинэ санаа оноог тусган боловсруулж, Монгол улсын 2004 оны шилдэг банк Голомт-д нэвтрүүлээд жил гаруй болж байна. Харин саяхан Капитрон банкинд нэвтрүүлж дуусгалаа. Түүнчлэн хэд хэдэн банк бус санхүүгийн байгууллагуудад нэвтрүүлсэн. Үүнийг хийхийн тулд электрон банк, интернэт банкны программ, тэрчлэн онлайн банкны болон теллэрийн систем, электрон гарын үсэг, тамга тамдгийн баталгаа зэрэг орчин үеийн банкинд зайлшгүй байх ёстой асуудлуудыг тусгасан иж бүрэн системийг боловсруулсан.
-Японы салбар компани чинь хамтарсан хөрөнгө оруулалттай юу? Ямар үйл ажиллагаа явуулдаг вэ?
-Гадаадын зах зээлд гарч ажиллах, тэр дундаа Японд гарч ажиллах гэж 4-5 жилийн өмнөөс янз бүрийн судалгаа тооцоо хийсээр энэ оны 7-р сард албан ёсоор салбараа байгуулж, үйл ажиллагаа явуулах эрхээ авсан. 100 хувь өөрийн хөрөнгө оруулалттай. Хоёр чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулахаар бэлтгэл ажлууд хийгдэж байна. Нэгдүгээрт Японы зах зээлээс ажил авч хийх, хоёрдугаарт өөрийн зарим бүтээгдэхүүнээ Японы зах зээлд гаргах гэсэн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж байна. Ажлын эхлэл амжилттай сайн байгаа. Салбарт маань Японд докторын зэрэг хамгаалсан болон докторантур, магистрантурт суралцаж байгаа хүмүүс ажилладаг. Манай ерөнхий захирал тэнд ажиллаж байгаа.
-Танайх байгуулагдахаасаа өмнө хэд хэдэн томоохон систем боловсруулсан туршлагатай гэлээ. Энэ талаараа тодруулахгүй юу?
-Энэ нь манай компанид одоо ажиллаж байгаа ажилтнуудын өмнө нь боловсруулж байсан программуудыг хэлж байгаа юм. Юуны өмнө Монголын хөрөнгийн биржийн мэдээллийн систем юм. Товчдоо гэвэл, хүмүүсийн яриад байдаг ягаан, цэнхэр тасалбараар худалдаж авсан хувьцааг, хувьцаат компанийг бүртгэдэг, үнэт цаасны бэлэн мөнгөний арилжааг явуулдаг, мөнгөн хөрөнгийн төлбөр тооцоог нь гүйцэтгэдэг систем. Энэ системийг одоо хүртэл Монголын хөрөнгийн бирж ашигладаг, цаашид ч нэг хэсэгтээ ашигласнаар л байх байх. Ер нь бол Монголын хамгийн анхны Windows-ийн орчинд боловсруулагдсан томоохон системүүдийн нэг. Үүнээс гадна Иргэний бүртгэл мэдээллийн улсын төвийн Монгол улсын хүн амын бүртгэл мэдээллийн систем байна. Мөн л томоохон систем. Энэ систем DOS-ийн орчинд боловсруулагдаж байсан, харин өнөөдөр шинэчлэгдсэн байх. За тэгээд өөр бусад программ хангамжууд ч бий.
-Энэ их ажлуудыг 2-3-хан жилийн дотор амжуулсан гэдэг нь зөвхөн танай компани хийсэн юмуу эсвэл бусад компаниудтай хамтарсан уу?
-Одоо эргээд харахад зөвхөн өөрсдийн хүчээр хийчихсэн, системүүд маань одоо ажиллаж байгаад сэтгэл өндөрявдаг. Хамгийн гол ажлыг нугалсан залуучууддаа баярладаг даа.
Дашрамд хэлэхэд, хэд хэдэн системүүдийг бид богино хугацаанд хийж гүйцэтгэсэн юм. Жишээлбэл, Их дээд сургуулийн удирдлагын мэдээллийн UNIMIS нэртэй системийг ТИС-ийн захиалгаар боловсруулсан. Оюутныг анх сургууль элсэхээс нь авахуулаад төгсөхөд нь дипломны хавсралтыг нь хэвлээд өгөх хоорондох оюутан, багш, сургалт, санхүү, эрдэм шинжилгээг нь хамарсан бүх үйл ажиллагааг нь хялбарчилсан, уялдуулсан систем. Нөгөө талаасаа Электрон их сургуулийн суурийг тавьсан систем. Хэрэв хүсвэл эцэг эх нь хүүхдийнхээ сурлагын дүнг Интернэтээр ороод харчих боломжтойгоос авахуулаад оюутан интернэтээр үзэх хичээл, заалгах багшаа сонгох, багш сургалтын алба, санхүүтэйгээ шууд харьцах, багш нарын хувьд ч мөн адил тийм боломжийг олгосон систем юм.
Өнөөдөр ШУТИС-аас гадна Мандах, Түшээ дээд сургууль ийм системтэй. Удахгүй Дорноговь аймгийн Анагаах ухааны коллеж ийм системтэй болно. Түүнчлэн төрийн болон аль ч бизнесийн байгууллагад зориулсан E-OFFICE, ББСБ, Хадгаламж зээлийн хоршоодод зориулсан E-EINANCE, e-Tourist, e-Lombard, e-District гэх мэт манай нэлээд хэдэн жижиг программууд бий.
-Төр засгийн зүгээс мэдээлэл холбооны технологийг хөгжүүлэх чиглэлээр юу хийх шаардлагатай гэж үздэг вэ?
-Мэдээлэл, технологи гэж хүн бүхэн тэр тусмаа төр засгийн удирдлагууд олон жил ярьж байгаа ч яг төрөөс дэмжсэн, мэдээллийн технологийн талаар нэг мөр болсон бодлого, үйл ажиллагаа үгүйлэгдэж байна. Ерөнхий сайдын дэргэдэх Мэдээллийн технологийн үндэсний хороо, Дэд бүтцийн яаманд нэг газар, бас шуудан холбооны газар гэх мэт төрийн байгууллагууд байдаг л даа. Мөн МХТ-ийн хөгжлийн 2010 он хүртэлх үзэл баримтлал гэж нэг бодлогын баримт бичиг бий. Эдгээр бодлого шийдвэрийн үр дүн нь программ хангамжийн салбарын хувьд л лав олигтой зүйл харагдахгүй байгаа.
Харин хорооны нэг шийдсэн асуудал нь Мэдээллийн технологийн парк байгуулсан явдал. Энэ бол үнэхээр зөв зүйтэй том дэмжлэг болсон, гэхдээ түрээсгүй байранд хоёр жил суулгахаар үйл ажиллагаа, дэмжлэг нь хязгаарлагдаад байх шиг санагддаг.
Харин одоогийн засгийн газраас ихээхэн зүйл хийгдэж магадгүй нь нь дээ гэж найдаж байна. Энэ салбарын бодлого, төлөвлөлт зохицуулалтыг хариуцсан Агентлагтай болж байгаа гэх сайн эхлэлүүд байна.
-Таны бодлоор тэгээд юу хийх ёстой гэж?
-Юуны түрүүнд хэрэглээг бий болгох ёстой. Аль ч улс оронд мэдээллийн технологийн хамгийн том захиалагч нь засгийн газар нь байдаг юм байна.
Хэрэглэгчдийг бэлтгэх, сургах, боловсон хүчнийг өнөөгийн зах зээлийн эрэлт шаардлагад нийцүүлэн бэлтгэх хэрэгтэй.Мэдээж үүнд хөрөнгө санхүүгийн асуудал гарна. Гэхдээ энэ бүгдийг нэгдсэн нэг бодлогоор л шийдвэрлэх хэрэгтэй.
Наад захын жишээ гэхэд өнөөдөр төрийн болоод аж ахуйн нэгжүүд татварын албанд тайлан балансаа, Нийгмийн даатгалын байгууллагад нийгмийн даатгалын шимтгэлийн тооцоо тайлангаа цаасаар өгдөг, үүнийг нь байцаагч нар нь аваад компьютерт шилж гардаг. Энэ бүгдийг яагаад сүлжээгээр электрон хувилбараар нь авч болохгүй гэж. Яагаад төрийн бүх шатны байгууллагууд доод шатны байгууллагаас авдаг тайлан мэдээгээ электрон хувилбараар нь авах журам тогтоож болохгүй гэж. Гэхдээ үүнийг зүгээр л нэг Экселийн файлаар биш, нэгдсэн бааз үүсгэж болдог, түүн дээр нь тооцоолол, нэгтгэл хийж болдог тийм хэлбэрээр.
Нөгөө талаас улсын төсвийн тодорхой хувийг мэдээллийн технологид зарцуулдаг болгоод хуульчилъя. Тэгвэл төсвийн 3-5 хувийг мэдээллийн технологид зарцуулдаг болчихвол, санхүүгийн тал нь шийдэгдчихнэ биз дээ.
-За одоо тэгэхээр хийх ажил байна, мөнгө байна, хийх хүн байна уу гэдэг асуудал гарна аа даа?
-Өнөөдөр зөвхөн программ хангамжийн үйл ажиллагаа явуулдаг том жижиг 50-60 компани байгаа, энэ чиглэлийн халтуур хийдэг хүмүүс ч их, төрийн болоод хувийн томоохон байгууллага, компани бүрт доод тал нь энэ чиглэлийн 1-2 хүн, заримд нь хэлтэс тасаг хүртэл байна. Энд ганцхан чанарын асуудал л байгаа.
Программ хангамжийн зах зээл нь хөгжөөд интернэтээр арилжаа наймаа явуулдаг, төрөл бүрийн үйлчилгээ үзүүлдэг, сүлжээ ашиглан сурч чаддаг болчихвол, өөрөөр хэлбэл тэндээс мөнгө, ашиг, баялаг авч болж байвал сүлжээ нь үнэтэй байсан ч хүмүүс тэр рүү ордог болно. Тэр хирээр улс орон маань ч хөгжинө. Мэдээж энэ бол зөвхөн нэг хэсэг нь. Өөр хийх зүйл мэдээж цаана нь их бий.
Төрөөс үнэхээр зөв бодлого явуулж чадах юм бол 5-10 жилийн дотор Монголын 1000 программ зохиогч залуу л манай улсын өнөөдрийн жилийн төсвийн орлогыг боүрдүүлээд байж чадах хэмжээнд хүрч болно. Гэхдээ ямар нэг онцгой нээлт хийхгүйгээр шүү. Харин шинэ технологи, онцгой шийдэлтэй дэлхийн хэмжээнд үнэлэгдэх тусгай бүтээгдэхүүн гаргаж чадвал улсын хөгжлийг хэд дахин хурдасгах боломжтой.
/2004.11.08.Бизнес таймс/

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Айлаас эрэхээр авдраа уудал

Тэгвэл монголчууд бид энэ салбараар амжилттай ажиллаж, монгол мэргэжилтнүүдийн мэдлэг, чадвар хаана ч гологдохгүй байна гэдэгтэй уншигч авхай та санал нийлэх үү. Өнөөдөр манайд IT буюу мэдээллийн технологийн том жижиг 50-60 гаруй компани байдаг ажээ. Зарим нь ч бүр өргөжөөд гадаадад хүртэл салбартай болсон байна. Ийнхүү амжилт бүтээл арвин явж буй компаниудын нэг бол яах аргагүй ЕСМ компани. Монголын мэдээлэл технологийн компаниуд дотор өөрийн байр сууриа олчихсон, байнгын үйлчлүүлэгчтэй, хэдийн гадаадад салбартай болж амжсан тус компани 2001 онд үүсгэн байгуулагдсан цагаасаа хойшхи ахархан хугацаанд Монголын компьютер хэрэглэгч хэн бүхний мэддэг, хэрэглэдэг Mindows-ийн орчны Монголоор бичих MONWIN программ, ИБМУТ-ийн мэдээллийн систем, Гаалийн ерөнхий газрын захиалгаар ГАМАС систем, банкны зэрэг Монголын хамгийн өргөн хэрэглэгддэг программуудаас гадна Голомт, Интер банк, ШУТИС, Сонгуулийн ерөнхий хороо гээд төрийн болон төрийн бус олон байгууллагуудын вэб сайтуудыг хийсэн байна.
Япон, Америк, Израйл, Энэтхэгийн программ хангамжийн компаниудтай хамтран ажилладаг тус компани харилцагчдынхаа бизнесийн үйл ажиллагаанд орчин үеийн дэвшилтэт технологи нэвтрүүлэх замаар эдийн засгийн өндөр үр ашигтай ажиллахад нь хамтарч ажиллах, программ хангамжийн мэргэшсэн компани болох зорилт тавин ажиллаж байгаа юм байна.
Ингээд бид Монголын мэдээллийн технологийн салбарын хөгжлийн талаар болоод бидэнд ямар давуу тал, боломж байгаа талаар ярилцахаар энэ удаагийн Зочин буландаа ЕСМ компанийн гүйцэтгэх захирал Ц.Отгонбаганыг урьж оролцуулж байна.
-Юуны өмнө та өөрийнхөө тухай, компанийнхаа тухай товч танилцуулахгүй юу?
-Уг нь би математикчийн чиглэлийн хүн л дээ. Оюутан байхдаа дадлагын ажлаа компьютер, сүлжээний чиглэлээр хийгээд цааш нь улам сонирхсоор өөрөө программ бичиж сурсан. Ингээд л сонирхлоороо явсаар программист болсон доо. Их сургуулиа төгсөөд Хөрөнгийн Биржид компьютерийн инженерээр ажилласан. Энэ үедээ хөрөнгийн Биржийн программуудыг бичиж байлаа. Компаний тухайд гэвэл, программ хангамжийн үйл ажиллагаа явуулж, мэдээллийн технологийн шилдэг байгууллагуудын нэг болох зорилготойгоор 2001 оны 5-р сард байгуулсан. Тэр үед Монголд яг жинхэнэ software буюу программ хангамж чиглэлээр дагнасан компани байдаггүй юм байна гэдгийг ажиглаад хоёр найзтайгаа хамтран анх үйл ажиллагаа эхэлж байсан. Өнөөдөр 20 орчим программ хангамжийн инженер, ажилтнуудтай, Япон улсад өөрийн салбар компаниа байгуулсан амжилттайгаар ажиллаж байна.
-Анх компаниа байгуулж байсан үеэ дурсахгүй юу, ер нь яагаад ЕСМ гэж нэрлэх болсон бэ?
-Манай компанийн нэр E-Commerce Mongolia гэсэн англи үгний товчлол юм. Зохиолч нь манай ерөнхий захирал Г.Зориг гэж хүн бий. Бид анх байгуулахдаа Монголд электрон худалдаа, арилжааг бий болгохоор зорьж байсан юм. Энэ маань компани байгуулсан хүмүүсийн хэн хэний маань санаа.Миний хувьд Хөрөнгийн биржид ажиллаж байсан учраас үнэт цаасны арилжааг нэг зааланд суучихаад явуулдаг биш, ядахдаа брокер, дилерүүд нь компани дээрээсээ шууд арилжаанд оролцдог болгох, цаашилбал жирийн сонирхсон хүмүүс ч интернэтээр арилжаанд оролцдог болгохоор зорьж ажиллаж байсан юм.
-Танай компанийн анхны бүтээгдэхүүн ямар программ байсан бэ? Энэ талаар сонирхуулахгүй юу?
-Компани байгуулагдаж байх тэр үед электрон арилжаа, худалдааг явуулахад төлбөр тооцооны систем нь бэлэн бус байсан. Банкуудын систем нь ч туйлын хангалтгүй байлаа. Өнөөдөр ч гэсэн энэ байдал нэг мөр шийдэгдээгүй л байна. Иймээс бид эхний ээлжинд орчин үеийн банкны сайн системийг боловсруулах хэрэгтэй юм байна гэж үзсэн. Харин яг энэ үед Голомт банкны удирдлага бидэнд санал тавьж, бид ч зорилгоо тэдэнд ойлгуулснаар шинэ систем боловсруулах ажилдаа орсон юм.
Одоо бид орчин үеийн банкны үнэхээр сайн системийг хамгийн сүүлийн үеийн технологи, шийдэлтэйгээр олон банкируудын шинэ санаа оноог тусган боловсруулж, Монгол улсын 2004 оны шилдэг банк Голомт-д нэвтрүүлээд жил гаруй болж байна. Харин саяхан Капитрон банкинд нэвтрүүлж дуусгалаа. Түүнчлэн хэд хэдэн банк бус санхүүгийн байгууллагуудад нэвтрүүлсэн. Үүнийг хийхийн тулд электрон банк, интернэт банкны программ, тэрчлэн онлайн банкны болон теллэрийн систем, электрон гарын үсэг, тамга тамдгийн баталгаа зэрэг орчин үеийн банкинд зайлшгүй байх ёстой асуудлуудыг тусгасан иж бүрэн системийг боловсруулсан.
-Японы салбар компани чинь хамтарсан хөрөнгө оруулалттай юу? Ямар үйл ажиллагаа явуулдаг вэ?
-Гадаадын зах зээлд гарч ажиллах, тэр дундаа Японд гарч ажиллах гэж 4-5 жилийн өмнөөс янз бүрийн судалгаа тооцоо хийсээр энэ оны 7-р сард албан ёсоор салбараа байгуулж, үйл ажиллагаа явуулах эрхээ авсан. 100 хувь өөрийн хөрөнгө оруулалттай. Хоёр чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулахаар бэлтгэл ажлууд хийгдэж байна. Нэгдүгээрт Японы зах зээлээс ажил авч хийх, хоёрдугаарт өөрийн зарим бүтээгдэхүүнээ Японы зах зээлд гаргах гэсэн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж байна. Ажлын эхлэл амжилттай сайн байгаа. Салбарт маань Японд докторын зэрэг хамгаалсан болон докторантур, магистрантурт суралцаж байгаа хүмүүс ажилладаг. Манай ерөнхий захирал тэнд ажиллаж байгаа.
-Танайх байгуулагдахаасаа өмнө хэд хэдэн томоохон систем боловсруулсан туршлагатай гэлээ. Энэ талаараа тодруулахгүй юу?
-Энэ нь манай компанид одоо ажиллаж байгаа ажилтнуудын өмнө нь боловсруулж байсан программуудыг хэлж байгаа юм. Юуны өмнө Монголын хөрөнгийн биржийн мэдээллийн систем юм. Товчдоо гэвэл, хүмүүсийн яриад байдаг ягаан, цэнхэр тасалбараар худалдаж авсан хувьцааг, хувьцаат компанийг бүртгэдэг, үнэт цаасны бэлэн мөнгөний арилжааг явуулдаг, мөнгөн хөрөнгийн төлбөр тооцоог нь гүйцэтгэдэг систем. Энэ системийг одоо хүртэл Монголын хөрөнгийн бирж ашигладаг, цаашид ч нэг хэсэгтээ ашигласнаар л байх байх. Ер нь бол Монголын хамгийн анхны Windows-ийн орчинд боловсруулагдсан томоохон системүүдийн нэг. Үүнээс гадна Иргэний бүртгэл мэдээллийн улсын төвийн Монгол улсын хүн амын бүртгэл мэдээллийн систем байна. Мөн л томоохон систем. Энэ систем DOS-ийн орчинд боловсруулагдаж байсан, харин өнөөдөр шинэчлэгдсэн байх. За тэгээд өөр бусад программ хангамжууд ч бий.
-Энэ их ажлуудыг 2-3-хан жилийн дотор амжуулсан гэдэг нь зөвхөн танай компани хийсэн юмуу эсвэл бусад компаниудтай хамтарсан уу?
-Одоо эргээд харахад зөвхөн өөрсдийн хүчээр хийчихсэн, системүүд маань одоо ажиллаж байгаад сэтгэл өндөрявдаг. Хамгийн гол ажлыг нугалсан залуучууддаа баярладаг даа.
Дашрамд хэлэхэд, хэд хэдэн системүүдийг бид богино хугацаанд хийж гүйцэтгэсэн юм. Жишээлбэл, Их дээд сургуулийн удирдлагын мэдээллийн UNIMIS нэртэй системийг ТИС-ийн захиалгаар боловсруулсан. Оюутныг анх сургууль элсэхээс нь авахуулаад төгсөхөд нь дипломны хавсралтыг нь хэвлээд өгөх хоорондох оюутан, багш, сургалт, санхүү, эрдэм шинжилгээг нь хамарсан бүх үйл ажиллагааг нь хялбарчилсан, уялдуулсан систем. Нөгөө талаасаа Электрон их сургуулийн суурийг тавьсан систем. Хэрэв хүсвэл эцэг эх нь хүүхдийнхээ сурлагын дүнг Интернэтээр ороод харчих боломжтойгоос авахуулаад оюутан интернэтээр үзэх хичээл, заалгах багшаа сонгох, багш сургалтын алба, санхүүтэйгээ шууд харьцах, багш нарын хувьд ч мөн адил тийм боломжийг олгосон систем юм.
Өнөөдөр ШУТИС-аас гадна Мандах, Түшээ дээд сургууль ийм системтэй. Удахгүй Дорноговь аймгийн Анагаах ухааны коллеж ийм системтэй болно. Түүнчлэн төрийн болон аль ч бизнесийн байгууллагад зориулсан E-OFFICE, ББСБ, Хадгаламж зээлийн хоршоодод зориулсан E-EINANCE, e-Tourist, e-Lombard, e-District гэх мэт манай нэлээд хэдэн жижиг программууд бий.
-Төр засгийн зүгээс мэдээлэл холбооны технологийг хөгжүүлэх чиглэлээр юу хийх шаардлагатай гэж үздэг вэ?
-Мэдээлэл, технологи гэж хүн бүхэн тэр тусмаа төр засгийн удирдлагууд олон жил ярьж байгаа ч яг төрөөс дэмжсэн, мэдээллийн технологийн талаар нэг мөр болсон бодлого, үйл ажиллагаа үгүйлэгдэж байна. Ерөнхий сайдын дэргэдэх Мэдээллийн технологийн үндэсний хороо, Дэд бүтцийн яаманд нэг газар, бас шуудан холбооны газар гэх мэт төрийн байгууллагууд байдаг л даа. Мөн МХТ-ийн хөгжлийн 2010 он хүртэлх үзэл баримтлал гэж нэг бодлогын баримт бичиг бий. Эдгээр бодлого шийдвэрийн үр дүн нь программ хангамжийн салбарын хувьд л лав олигтой зүйл харагдахгүй байгаа.
Харин хорооны нэг шийдсэн асуудал нь Мэдээллийн технологийн парк байгуулсан явдал. Энэ бол үнэхээр зөв зүйтэй том дэмжлэг болсон, гэхдээ түрээсгүй байранд хоёр жил суулгахаар үйл ажиллагаа, дэмжлэг нь хязгаарлагдаад байх шиг санагддаг.
Харин одоогийн засгийн газраас ихээхэн зүйл хийгдэж магадгүй нь нь дээ гэж найдаж байна. Энэ салбарын бодлого, төлөвлөлт зохицуулалтыг хариуцсан Агентлагтай болж байгаа гэх сайн эхлэлүүд байна.
-Таны бодлоор тэгээд юу хийх ёстой гэж?
-Юуны түрүүнд хэрэглээг бий болгох ёстой. Аль ч улс оронд мэдээллийн технологийн хамгийн том захиалагч нь засгийн газар нь байдаг юм байна.
Хэрэглэгчдийг бэлтгэх, сургах, боловсон хүчнийг өнөөгийн зах зээлийн эрэлт шаардлагад нийцүүлэн бэлтгэх хэрэгтэй.Мэдээж үүнд хөрөнгө санхүүгийн асуудал гарна. Гэхдээ энэ бүгдийг нэгдсэн нэг бодлогоор л шийдвэрлэх хэрэгтэй.
Наад захын жишээ гэхэд өнөөдөр төрийн болоод аж ахуйн нэгжүүд татварын албанд тайлан балансаа, Нийгмийн даатгалын байгууллагад нийгмийн даатгалын шимтгэлийн тооцоо тайлангаа цаасаар өгдөг, үүнийг нь байцаагч нар нь аваад компьютерт шилж гардаг. Энэ бүгдийг яагаад сүлжээгээр электрон хувилбараар нь авч болохгүй гэж. Яагаад төрийн бүх шатны байгууллагууд доод шатны байгууллагаас авдаг тайлан мэдээгээ электрон хувилбараар нь авах журам тогтоож болохгүй гэж. Гэхдээ үүнийг зүгээр л нэг Экселийн файлаар биш, нэгдсэн бааз үүсгэж болдог, түүн дээр нь тооцоолол, нэгтгэл хийж болдог тийм хэлбэрээр.
Нөгөө талаас улсын төсвийн тодорхой хувийг мэдээллийн технологид зарцуулдаг болгоод хуульчилъя. Тэгвэл төсвийн 3-5 хувийг мэдээллийн технологид зарцуулдаг болчихвол, санхүүгийн тал нь шийдэгдчихнэ биз дээ.
-За одоо тэгэхээр хийх ажил байна, мөнгө байна, хийх хүн байна уу гэдэг асуудал гарна аа даа?
-Өнөөдөр зөвхөн программ хангамжийн үйл ажиллагаа явуулдаг том жижиг 50-60 компани байгаа, энэ чиглэлийн халтуур хийдэг хүмүүс ч их, төрийн болоод хувийн томоохон байгууллага, компани бүрт доод тал нь энэ чиглэлийн 1-2 хүн, заримд нь хэлтэс тасаг хүртэл байна. Энд ганцхан чанарын асуудал л байгаа.
Программ хангамжийн зах зээл нь хөгжөөд интернэтээр арилжаа наймаа явуулдаг, төрөл бүрийн үйлчилгээ үзүүлдэг, сүлжээ ашиглан сурч чаддаг болчихвол, өөрөөр хэлбэл тэндээс мөнгө, ашиг, баялаг авч болж байвал сүлжээ нь үнэтэй байсан ч хүмүүс тэр рүү ордог болно. Тэр хирээр улс орон маань ч хөгжинө. Мэдээж энэ бол зөвхөн нэг хэсэг нь. Өөр хийх зүйл мэдээж цаана нь их бий.
Төрөөс үнэхээр зөв бодлого явуулж чадах юм бол 5-10 жилийн дотор Монголын 1000 программ зохиогч залуу л манай улсын өнөөдрийн жилийн төсвийн орлогыг боүрдүүлээд байж чадах хэмжээнд хүрч болно. Гэхдээ ямар нэг онцгой нээлт хийхгүйгээр шүү. Харин шинэ технологи, онцгой шийдэлтэй дэлхийн хэмжээнд үнэлэгдэх тусгай бүтээгдэхүүн гаргаж чадвал улсын хөгжлийг хэд дахин хурдасгах боломжтой.
/2004.11.08.Бизнес таймс/

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Айлаас эрэхээр авдраа уудал

Тэгвэл монголчууд бид энэ салбараар амжилттай ажиллаж, монгол мэргэжилтнүүдийн мэдлэг, чадвар хаана ч гологдохгүй байна гэдэгтэй уншигч авхай та санал нийлэх үү. Өнөөдөр манайд IT буюу мэдээллийн технологийн том жижиг 50-60 гаруй компани байдаг ажээ. Зарим нь ч бүр өргөжөөд гадаадад хүртэл салбартай болсон байна. Ийнхүү амжилт бүтээл арвин явж буй компаниудын нэг бол яах аргагүй ЕСМ компани. Монголын мэдээлэл технологийн компаниуд дотор өөрийн байр сууриа олчихсон, байнгын үйлчлүүлэгчтэй, хэдийн гадаадад салбартай болж амжсан тус компани 2001 онд үүсгэн байгуулагдсан цагаасаа хойшхи ахархан хугацаанд Монголын компьютер хэрэглэгч хэн бүхний мэддэг, хэрэглэдэг Mindows-ийн орчны Монголоор бичих MONWIN программ, ИБМУТ-ийн мэдээллийн систем, Гаалийн ерөнхий газрын захиалгаар ГАМАС систем, банкны зэрэг Монголын хамгийн өргөн хэрэглэгддэг программуудаас гадна Голомт, Интер банк, ШУТИС, Сонгуулийн ерөнхий хороо гээд төрийн болон төрийн бус олон байгууллагуудын вэб сайтуудыг хийсэн байна.
Япон, Америк, Израйл, Энэтхэгийн программ хангамжийн компаниудтай хамтран ажилладаг тус компани харилцагчдынхаа бизнесийн үйл ажиллагаанд орчин үеийн дэвшилтэт технологи нэвтрүүлэх замаар эдийн засгийн өндөр үр ашигтай ажиллахад нь хамтарч ажиллах, программ хангамжийн мэргэшсэн компани болох зорилт тавин ажиллаж байгаа юм байна.
Ингээд бид Монголын мэдээллийн технологийн салбарын хөгжлийн талаар болоод бидэнд ямар давуу тал, боломж байгаа талаар ярилцахаар энэ удаагийн Зочин буландаа ЕСМ компанийн гүйцэтгэх захирал Ц.Отгонбаганыг урьж оролцуулж байна.
-Юуны өмнө та өөрийнхөө тухай, компанийнхаа тухай товч танилцуулахгүй юу?
-Уг нь би математикчийн чиглэлийн хүн л дээ. Оюутан байхдаа дадлагын ажлаа компьютер, сүлжээний чиглэлээр хийгээд цааш нь улам сонирхсоор өөрөө программ бичиж сурсан. Ингээд л сонирхлоороо явсаар программист болсон доо. Их сургуулиа төгсөөд Хөрөнгийн Биржид компьютерийн инженерээр ажилласан. Энэ үедээ хөрөнгийн Биржийн программуудыг бичиж байлаа. Компаний тухайд гэвэл, программ хангамжийн үйл ажиллагаа явуулж, мэдээллийн технологийн шилдэг байгууллагуудын нэг болох зорилготойгоор 2001 оны 5-р сард байгуулсан. Тэр үед Монголд яг жинхэнэ software буюу программ хангамж чиглэлээр дагнасан компани байдаггүй юм байна гэдгийг ажиглаад хоёр найзтайгаа хамтран анх үйл ажиллагаа эхэлж байсан. Өнөөдөр 20 орчим программ хангамжийн инженер, ажилтнуудтай, Япон улсад өөрийн салбар компаниа байгуулсан амжилттайгаар ажиллаж байна.
-Анх компаниа байгуулж байсан үеэ дурсахгүй юу, ер нь яагаад ЕСМ гэж нэрлэх болсон бэ?
-Манай компанийн нэр E-Commerce Mongolia гэсэн англи үгний товчлол юм. Зохиолч нь манай ерөнхий захирал Г.Зориг гэж хүн бий. Бид анх байгуулахдаа Монголд электрон худалдаа, арилжааг бий болгохоор зорьж байсан юм. Энэ маань компани байгуулсан хүмүүсийн хэн хэний маань санаа.Миний хувьд Хөрөнгийн биржид ажиллаж байсан учраас үнэт цаасны арилжааг нэг зааланд суучихаад явуулдаг биш, ядахдаа брокер, дилерүүд нь компани дээрээсээ шууд арилжаанд оролцдог болгох, цаашилбал жирийн сонирхсон хүмүүс ч интернэтээр арилжаанд оролцдог болгохоор зорьж ажиллаж байсан юм.
-Танай компанийн анхны бүтээгдэхүүн ямар программ байсан бэ? Энэ талаар сонирхуулахгүй юу?
-Компани байгуулагдаж байх тэр үед электрон арилжаа, худалдааг явуулахад төлбөр тооцооны систем нь бэлэн бус байсан. Банкуудын систем нь ч туйлын хангалтгүй байлаа. Өнөөдөр ч гэсэн энэ байдал нэг мөр шийдэгдээгүй л байна. Иймээс бид эхний ээлжинд орчин үеийн банкны сайн системийг боловсруулах хэрэгтэй юм байна гэж үзсэн. Харин яг энэ үед Голомт банкны удирдлага бидэнд санал тавьж, бид ч зорилгоо тэдэнд ойлгуулснаар шинэ систем боловсруулах ажилдаа орсон юм.
Одоо бид орчин үеийн банкны үнэхээр сайн системийг хамгийн сүүлийн үеийн технологи, шийдэлтэйгээр олон банкируудын шинэ санаа оноог тусган боловсруулж, Монгол улсын 2004 оны шилдэг банк Голомт-д нэвтрүүлээд жил гаруй болж байна. Харин саяхан Капитрон банкинд нэвтрүүлж дуусгалаа. Түүнчлэн хэд хэдэн банк бус санхүүгийн байгууллагуудад нэвтрүүлсэн. Үүнийг хийхийн тулд электрон банк, интернэт банкны программ, тэрчлэн онлайн банкны болон теллэрийн систем, электрон гарын үсэг, тамга тамдгийн баталгаа зэрэг орчин үеийн банкинд зайлшгүй байх ёстой асуудлуудыг тусгасан иж бүрэн системийг боловсруулсан.
-Японы салбар компани чинь хамтарсан хөрөнгө оруулалттай юу? Ямар үйл ажиллагаа явуулдаг вэ?
-Гадаадын зах зээлд гарч ажиллах, тэр дундаа Японд гарч ажиллах гэж 4-5 жилийн өмнөөс янз бүрийн судалгаа тооцоо хийсээр энэ оны 7-р сард албан ёсоор салбараа байгуулж, үйл ажиллагаа явуулах эрхээ авсан. 100 хувь өөрийн хөрөнгө оруулалттай. Хоёр чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулахаар бэлтгэл ажлууд хийгдэж байна. Нэгдүгээрт Японы зах зээлээс ажил авч хийх, хоёрдугаарт өөрийн зарим бүтээгдэхүүнээ Японы зах зээлд гаргах гэсэн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж байна. Ажлын эхлэл амжилттай сайн байгаа. Салбарт маань Японд докторын зэрэг хамгаалсан болон докторантур, магистрантурт суралцаж байгаа хүмүүс ажилладаг. Манай ерөнхий захирал тэнд ажиллаж байгаа.
-Танайх байгуулагдахаасаа өмнө хэд хэдэн томоохон систем боловсруулсан туршлагатай гэлээ. Энэ талаараа тодруулахгүй юу?
-Энэ нь манай компанид одоо ажиллаж байгаа ажилтнуудын өмнө нь боловсруулж байсан программуудыг хэлж байгаа юм. Юуны өмнө Монголын хөрөнгийн биржийн мэдээллийн систем юм. Товчдоо гэвэл, хүмүүсийн яриад байдаг ягаан, цэнхэр тасалбараар худалдаж авсан хувьцааг, хувьцаат компанийг бүртгэдэг, үнэт цаасны бэлэн мөнгөний арилжааг явуулдаг, мөнгөн хөрөнгийн төлбөр тооцоог нь гүйцэтгэдэг систем. Энэ системийг одоо хүртэл Монголын хөрөнгийн бирж ашигладаг, цаашид ч нэг хэсэгтээ ашигласнаар л байх байх. Ер нь бол Монголын хамгийн анхны Windows-ийн орчинд боловсруулагдсан томоохон системүүдийн нэг. Үүнээс гадна Иргэний бүртгэл мэдээллийн улсын төвийн Монгол улсын хүн амын бүртгэл мэдээллийн систем байна. Мөн л томоохон систем. Энэ систем DOS-ийн орчинд боловсруулагдаж байсан, харин өнөөдөр шинэчлэгдсэн байх. За тэгээд өөр бусад программ хангамжууд ч бий.
-Энэ их ажлуудыг 2-3-хан жилийн дотор амжуулсан гэдэг нь зөвхөн танай компани хийсэн юмуу эсвэл бусад компаниудтай хамтарсан уу?
-Одоо эргээд харахад зөвхөн өөрсдийн хүчээр хийчихсэн, системүүд маань одоо ажиллаж байгаад сэтгэл өндөрявдаг. Хамгийн гол ажлыг нугалсан залуучууддаа баярладаг даа.
Дашрамд хэлэхэд, хэд хэдэн системүүдийг бид богино хугацаанд хийж гүйцэтгэсэн юм. Жишээлбэл, Их дээд сургуулийн удирдлагын мэдээллийн UNIMIS нэртэй системийг ТИС-ийн захиалгаар боловсруулсан. Оюутныг анх сургууль элсэхээс нь авахуулаад төгсөхөд нь дипломны хавсралтыг нь хэвлээд өгөх хоорондох оюутан, багш, сургалт, санхүү, эрдэм шинжилгээг нь хамарсан бүх үйл ажиллагааг нь хялбарчилсан, уялдуулсан систем. Нөгөө талаасаа Электрон их сургуулийн суурийг тавьсан систем. Хэрэв хүсвэл эцэг эх нь хүүхдийнхээ сурлагын дүнг Интернэтээр ороод харчих боломжтойгоос авахуулаад оюутан интернэтээр үзэх хичээл, заалгах багшаа сонгох, багш сургалтын алба, санхүүтэйгээ шууд харьцах, багш нарын хувьд ч мөн адил тийм боломжийг олгосон систем юм.
Өнөөдөр ШУТИС-аас гадна Мандах, Түшээ дээд сургууль ийм системтэй. Удахгүй Дорноговь аймгийн Анагаах ухааны коллеж ийм системтэй болно. Түүнчлэн төрийн болон аль ч бизнесийн байгууллагад зориулсан E-OFFICE, ББСБ, Хадгаламж зээлийн хоршоодод зориулсан E-EINANCE, e-Tourist, e-Lombard, e-District гэх мэт манай нэлээд хэдэн жижиг программууд бий.
-Төр засгийн зүгээс мэдээлэл холбооны технологийг хөгжүүлэх чиглэлээр юу хийх шаардлагатай гэж үздэг вэ?
-Мэдээлэл, технологи гэж хүн бүхэн тэр тусмаа төр засгийн удирдлагууд олон жил ярьж байгаа ч яг төрөөс дэмжсэн, мэдээллийн технологийн талаар нэг мөр болсон бодлого, үйл ажиллагаа үгүйлэгдэж байна. Ерөнхий сайдын дэргэдэх Мэдээллийн технологийн үндэсний хороо, Дэд бүтцийн яаманд нэг газар, бас шуудан холбооны газар гэх мэт төрийн байгууллагууд байдаг л даа. Мөн МХТ-ийн хөгжлийн 2010 он хүртэлх үзэл баримтлал гэж нэг бодлогын баримт бичиг бий. Эдгээр бодлого шийдвэрийн үр дүн нь программ хангамжийн салбарын хувьд л лав олигтой зүйл харагдахгүй байгаа.
Харин хорооны нэг шийдсэн асуудал нь Мэдээллийн технологийн парк байгуулсан явдал. Энэ бол үнэхээр зөв зүйтэй том дэмжлэг болсон, гэхдээ түрээсгүй байранд хоёр жил суулгахаар үйл ажиллагаа, дэмжлэг нь хязгаарлагдаад байх шиг санагддаг.
Харин одоогийн засгийн газраас ихээхэн зүйл хийгдэж магадгүй нь нь дээ гэж найдаж байна. Энэ салбарын бодлого, төлөвлөлт зохицуулалтыг хариуцсан Агентлагтай болж байгаа гэх сайн эхлэлүүд байна.
-Таны бодлоор тэгээд юу хийх ёстой гэж?
-Юуны түрүүнд хэрэглээг бий болгох ёстой. Аль ч улс оронд мэдээллийн технологийн хамгийн том захиалагч нь засгийн газар нь байдаг юм байна.
Хэрэглэгчдийг бэлтгэх, сургах, боловсон хүчнийг өнөөгийн зах зээлийн эрэлт шаардлагад нийцүүлэн бэлтгэх хэрэгтэй.Мэдээж үүнд хөрөнгө санхүүгийн асуудал гарна. Гэхдээ энэ бүгдийг нэгдсэн нэг бодлогоор л шийдвэрлэх хэрэгтэй.
Наад захын жишээ гэхэд өнөөдөр төрийн болоод аж ахуйн нэгжүүд татварын албанд тайлан балансаа, Нийгмийн даатгалын байгууллагад нийгмийн даатгалын шимтгэлийн тооцоо тайлангаа цаасаар өгдөг, үүнийг нь байцаагч нар нь аваад компьютерт шилж гардаг. Энэ бүгдийг яагаад сүлжээгээр электрон хувилбараар нь авч болохгүй гэж. Яагаад төрийн бүх шатны байгууллагууд доод шатны байгууллагаас авдаг тайлан мэдээгээ электрон хувилбараар нь авах журам тогтоож болохгүй гэж. Гэхдээ үүнийг зүгээр л нэг Экселийн файлаар биш, нэгдсэн бааз үүсгэж болдог, түүн дээр нь тооцоолол, нэгтгэл хийж болдог тийм хэлбэрээр.
Нөгөө талаас улсын төсвийн тодорхой хувийг мэдээллийн технологид зарцуулдаг болгоод хуульчилъя. Тэгвэл төсвийн 3-5 хувийг мэдээллийн технологид зарцуулдаг болчихвол, санхүүгийн тал нь шийдэгдчихнэ биз дээ.
-За одоо тэгэхээр хийх ажил байна, мөнгө байна, хийх хүн байна уу гэдэг асуудал гарна аа даа?
-Өнөөдөр зөвхөн программ хангамжийн үйл ажиллагаа явуулдаг том жижиг 50-60 компани байгаа, энэ чиглэлийн халтуур хийдэг хүмүүс ч их, төрийн болоод хувийн томоохон байгууллага, компани бүрт доод тал нь энэ чиглэлийн 1-2 хүн, заримд нь хэлтэс тасаг хүртэл байна. Энд ганцхан чанарын асуудал л байгаа.
Программ хангамжийн зах зээл нь хөгжөөд интернэтээр арилжаа наймаа явуулдаг, төрөл бүрийн үйлчилгээ үзүүлдэг, сүлжээ ашиглан сурч чаддаг болчихвол, өөрөөр хэлбэл тэндээс мөнгө, ашиг, баялаг авч болж байвал сүлжээ нь үнэтэй байсан ч хүмүүс тэр рүү ордог болно. Тэр хирээр улс орон маань ч хөгжинө. Мэдээж энэ бол зөвхөн нэг хэсэг нь. Өөр хийх зүйл мэдээж цаана нь их бий.
Төрөөс үнэхээр зөв бодлого явуулж чадах юм бол 5-10 жилийн дотор Монголын 1000 программ зохиогч залуу л манай улсын өнөөдрийн жилийн төсвийн орлогыг боүрдүүлээд байж чадах хэмжээнд хүрч болно. Гэхдээ ямар нэг онцгой нээлт хийхгүйгээр шүү. Харин шинэ технологи, онцгой шийдэлтэй дэлхийн хэмжээнд үнэлэгдэх тусгай бүтээгдэхүүн гаргаж чадвал улсын хөгжлийг хэд дахин хурдасгах боломжтой.
/2004.11.08.Бизнес таймс/

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Айлаас эрэхээр авдраа уудал

Тэгвэл монголчууд бид энэ салбараар амжилттай ажиллаж, монгол мэргэжилтнүүдийн мэдлэг, чадвар хаана ч гологдохгүй байна гэдэгтэй уншигч авхай та санал нийлэх үү. Өнөөдөр манайд IT буюу мэдээллийн технологийн том жижиг 50-60 гаруй компани байдаг ажээ. Зарим нь ч бүр өргөжөөд гадаадад хүртэл салбартай болсон байна. Ийнхүү амжилт бүтээл арвин явж буй компаниудын нэг бол яах аргагүй ЕСМ компани. Монголын мэдээлэл технологийн компаниуд дотор өөрийн байр сууриа олчихсон, байнгын үйлчлүүлэгчтэй, хэдийн гадаадад салбартай болж амжсан тус компани 2001 онд үүсгэн байгуулагдсан цагаасаа хойшхи ахархан хугацаанд Монголын компьютер хэрэглэгч хэн бүхний мэддэг, хэрэглэдэг Mindows-ийн орчны Монголоор бичих MONWIN программ, ИБМУТ-ийн мэдээллийн систем, Гаалийн ерөнхий газрын захиалгаар ГАМАС систем, банкны зэрэг Монголын хамгийн өргөн хэрэглэгддэг программуудаас гадна Голомт, Интер банк, ШУТИС, Сонгуулийн ерөнхий хороо гээд төрийн болон төрийн бус олон байгууллагуудын вэб сайтуудыг хийсэн байна.
Япон, Америк, Израйл, Энэтхэгийн программ хангамжийн компаниудтай хамтран ажилладаг тус компани харилцагчдынхаа бизнесийн үйл ажиллагаанд орчин үеийн дэвшилтэт технологи нэвтрүүлэх замаар эдийн засгийн өндөр үр ашигтай ажиллахад нь хамтарч ажиллах, программ хангамжийн мэргэшсэн компани болох зорилт тавин ажиллаж байгаа юм байна.
Ингээд бид Монголын мэдээллийн технологийн салбарын хөгжлийн талаар болоод бидэнд ямар давуу тал, боломж байгаа талаар ярилцахаар энэ удаагийн Зочин буландаа ЕСМ компанийн гүйцэтгэх захирал Ц.Отгонбаганыг урьж оролцуулж байна.
-Юуны өмнө та өөрийнхөө тухай, компанийнхаа тухай товч танилцуулахгүй юу?
-Уг нь би математикчийн чиглэлийн хүн л дээ. Оюутан байхдаа дадлагын ажлаа компьютер, сүлжээний чиглэлээр хийгээд цааш нь улам сонирхсоор өөрөө программ бичиж сурсан. Ингээд л сонирхлоороо явсаар программист болсон доо. Их сургуулиа төгсөөд Хөрөнгийн Биржид компьютерийн инженерээр ажилласан. Энэ үедээ хөрөнгийн Биржийн программуудыг бичиж байлаа. Компаний тухайд гэвэл, программ хангамжийн үйл ажиллагаа явуулж, мэдээллийн технологийн шилдэг байгууллагуудын нэг болох зорилготойгоор 2001 оны 5-р сард байгуулсан. Тэр үед Монголд яг жинхэнэ software буюу программ хангамж чиглэлээр дагнасан компани байдаггүй юм байна гэдгийг ажиглаад хоёр найзтайгаа хамтран анх үйл ажиллагаа эхэлж байсан. Өнөөдөр 20 орчим программ хангамжийн инженер, ажилтнуудтай, Япон улсад өөрийн салбар компаниа байгуулсан амжилттайгаар ажиллаж байна.
-Анх компаниа байгуулж байсан үеэ дурсахгүй юу, ер нь яагаад ЕСМ гэж нэрлэх болсон бэ?
-Манай компанийн нэр E-Commerce Mongolia гэсэн англи үгний товчлол юм. Зохиолч нь манай ерөнхий захирал Г.Зориг гэж хүн бий. Бид анх байгуулахдаа Монголд электрон худалдаа, арилжааг бий болгохоор зорьж байсан юм. Энэ маань компани байгуулсан хүмүүсийн хэн хэний маань санаа.Миний хувьд Хөрөнгийн биржид ажиллаж байсан учраас үнэт цаасны арилжааг нэг зааланд суучихаад явуулдаг биш, ядахдаа брокер, дилерүүд нь компани дээрээсээ шууд арилжаанд оролцдог болгох, цаашилбал жирийн сонирхсон хүмүүс ч интернэтээр арилжаанд оролцдог болгохоор зорьж ажиллаж байсан юм.
-Танай компанийн анхны бүтээгдэхүүн ямар программ байсан бэ? Энэ талаар сонирхуулахгүй юу?
-Компани байгуулагдаж байх тэр үед электрон арилжаа, худалдааг явуулахад төлбөр тооцооны систем нь бэлэн бус байсан. Банкуудын систем нь ч туйлын хангалтгүй байлаа. Өнөөдөр ч гэсэн энэ байдал нэг мөр шийдэгдээгүй л байна. Иймээс бид эхний ээлжинд орчин үеийн банкны сайн системийг боловсруулах хэрэгтэй юм байна гэж үзсэн. Харин яг энэ үед Голомт банкны удирдлага бидэнд санал тавьж, бид ч зорилгоо тэдэнд ойлгуулснаар шинэ систем боловсруулах ажилдаа орсон юм.
Одоо бид орчин үеийн банкны үнэхээр сайн системийг хамгийн сүүлийн үеийн технологи, шийдэлтэйгээр олон банкируудын шинэ санаа оноог тусган боловсруулж, Монгол улсын 2004 оны шилдэг банк Голомт-д нэвтрүүлээд жил гаруй болж байна. Харин саяхан Капитрон банкинд нэвтрүүлж дуусгалаа. Түүнчлэн хэд хэдэн банк бус санхүүгийн байгууллагуудад нэвтрүүлсэн. Үүнийг хийхийн тулд электрон банк, интернэт банкны программ, тэрчлэн онлайн банкны болон теллэрийн систем, электрон гарын үсэг, тамга тамдгийн баталгаа зэрэг орчин үеийн банкинд зайлшгүй байх ёстой асуудлуудыг тусгасан иж бүрэн системийг боловсруулсан.
-Японы салбар компани чинь хамтарсан хөрөнгө оруулалттай юу? Ямар үйл ажиллагаа явуулдаг вэ?
-Гадаадын зах зээлд гарч ажиллах, тэр дундаа Японд гарч ажиллах гэж 4-5 жилийн өмнөөс янз бүрийн судалгаа тооцоо хийсээр энэ оны 7-р сард албан ёсоор салбараа байгуулж, үйл ажиллагаа явуулах эрхээ авсан. 100 хувь өөрийн хөрөнгө оруулалттай. Хоёр чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулахаар бэлтгэл ажлууд хийгдэж байна. Нэгдүгээрт Японы зах зээлээс ажил авч хийх, хоёрдугаарт өөрийн зарим бүтээгдэхүүнээ Японы зах зээлд гаргах гэсэн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж байна. Ажлын эхлэл амжилттай сайн байгаа. Салбарт маань Японд докторын зэрэг хамгаалсан болон докторантур, магистрантурт суралцаж байгаа хүмүүс ажилладаг. Манай ерөнхий захирал тэнд ажиллаж байгаа.
-Танайх байгуулагдахаасаа өмнө хэд хэдэн томоохон систем боловсруулсан туршлагатай гэлээ. Энэ талаараа тодруулахгүй юу?
-Энэ нь манай компанид одоо ажиллаж байгаа ажилтнуудын өмнө нь боловсруулж байсан программуудыг хэлж байгаа юм. Юуны өмнө Монголын хөрөнгийн биржийн мэдээллийн систем юм. Товчдоо гэвэл, хүмүүсийн яриад байдаг ягаан, цэнхэр тасалбараар худалдаж авсан хувьцааг, хувьцаат компанийг бүртгэдэг, үнэт цаасны бэлэн мөнгөний арилжааг явуулдаг, мөнгөн хөрөнгийн төлбөр тооцоог нь гүйцэтгэдэг систем. Энэ системийг одоо хүртэл Монголын хөрөнгийн бирж ашигладаг, цаашид ч нэг хэсэгтээ ашигласнаар л байх байх. Ер нь бол Монголын хамгийн анхны Windows-ийн орчинд боловсруулагдсан томоохон системүүдийн нэг. Үүнээс гадна Иргэний бүртгэл мэдээллийн улсын төвийн Монгол улсын хүн амын бүртгэл мэдээллийн систем байна. Мөн л томоохон систем. Энэ систем DOS-ийн орчинд боловсруулагдаж байсан, харин өнөөдөр шинэчлэгдсэн байх. За тэгээд өөр бусад программ хангамжууд ч бий.
-Энэ их ажлуудыг 2-3-хан жилийн дотор амжуулсан гэдэг нь зөвхөн танай компани хийсэн юмуу эсвэл бусад компаниудтай хамтарсан уу?
-Одоо эргээд харахад зөвхөн өөрсдийн хүчээр хийчихсэн, системүүд маань одоо ажиллаж байгаад сэтгэл өндөрявдаг. Хамгийн гол ажлыг нугалсан залуучууддаа баярладаг даа.
Дашрамд хэлэхэд, хэд хэдэн системүүдийг бид богино хугацаанд хийж гүйцэтгэсэн юм. Жишээлбэл, Их дээд сургуулийн удирдлагын мэдээллийн UNIMIS нэртэй системийг ТИС-ийн захиалгаар боловсруулсан. Оюутныг анх сургууль элсэхээс нь авахуулаад төгсөхөд нь дипломны хавсралтыг нь хэвлээд өгөх хоорондох оюутан, багш, сургалт, санхүү, эрдэм шинжилгээг нь хамарсан бүх үйл ажиллагааг нь хялбарчилсан, уялдуулсан систем. Нөгөө талаасаа Электрон их сургуулийн суурийг тавьсан систем. Хэрэв хүсвэл эцэг эх нь хүүхдийнхээ сурлагын дүнг Интернэтээр ороод харчих боломжтойгоос авахуулаад оюутан интернэтээр үзэх хичээл, заалгах багшаа сонгох, багш сургалтын алба, санхүүтэйгээ шууд харьцах, багш нарын хувьд ч мөн адил тийм боломжийг олгосон систем юм.
Өнөөдөр ШУТИС-аас гадна Мандах, Түшээ дээд сургууль ийм системтэй. Удахгүй Дорноговь аймгийн Анагаах ухааны коллеж ийм системтэй болно. Түүнчлэн төрийн болон аль ч бизнесийн байгууллагад зориулсан E-OFFICE, ББСБ, Хадгаламж зээлийн хоршоодод зориулсан E-EINANCE, e-Tourist, e-Lombard, e-District гэх мэт манай нэлээд хэдэн жижиг программууд бий.
-Төр засгийн зүгээс мэдээлэл холбооны технологийг хөгжүүлэх чиглэлээр юу хийх шаардлагатай гэж үздэг вэ?
-Мэдээлэл, технологи гэж хүн бүхэн тэр тусмаа төр засгийн удирдлагууд олон жил ярьж байгаа ч яг төрөөс дэмжсэн, мэдээллийн технологийн талаар нэг мөр болсон бодлого, үйл ажиллагаа үгүйлэгдэж байна. Ерөнхий сайдын дэргэдэх Мэдээллийн технологийн үндэсний хороо, Дэд бүтцийн яаманд нэг газар, бас шуудан холбооны газар гэх мэт төрийн байгууллагууд байдаг л даа. Мөн МХТ-ийн хөгжлийн 2010 он хүртэлх үзэл баримтлал гэж нэг бодлогын баримт бичиг бий. Эдгээр бодлого шийдвэрийн үр дүн нь программ хангамжийн салбарын хувьд л лав олигтой зүйл харагдахгүй байгаа.
Харин хорооны нэг шийдсэн асуудал нь Мэдээллийн технологийн парк байгуулсан явдал. Энэ бол үнэхээр зөв зүйтэй том дэмжлэг болсон, гэхдээ түрээсгүй байранд хоёр жил суулгахаар үйл ажиллагаа, дэмжлэг нь хязгаарлагдаад байх шиг санагддаг.
Харин одоогийн засгийн газраас ихээхэн зүйл хийгдэж магадгүй нь нь дээ гэж найдаж байна. Энэ салбарын бодлого, төлөвлөлт зохицуулалтыг хариуцсан Агентлагтай болж байгаа гэх сайн эхлэлүүд байна.
-Таны бодлоор тэгээд юу хийх ёстой гэж?
-Юуны түрүүнд хэрэглээг бий болгох ёстой. Аль ч улс оронд мэдээллийн технологийн хамгийн том захиалагч нь засгийн газар нь байдаг юм байна.
Хэрэглэгчдийг бэлтгэх, сургах, боловсон хүчнийг өнөөгийн зах зээлийн эрэлт шаардлагад нийцүүлэн бэлтгэх хэрэгтэй.Мэдээж үүнд хөрөнгө санхүүгийн асуудал гарна. Гэхдээ энэ бүгдийг нэгдсэн нэг бодлогоор л шийдвэрлэх хэрэгтэй.
Наад захын жишээ гэхэд өнөөдөр төрийн болоод аж ахуйн нэгжүүд татварын албанд тайлан балансаа, Нийгмийн даатгалын байгууллагад нийгмийн даатгалын шимтгэлийн тооцоо тайлангаа цаасаар өгдөг, үүнийг нь байцаагч нар нь аваад компьютерт шилж гардаг. Энэ бүгдийг яагаад сүлжээгээр электрон хувилбараар нь авч болохгүй гэж. Яагаад төрийн бүх шатны байгууллагууд доод шатны байгууллагаас авдаг тайлан мэдээгээ электрон хувилбараар нь авах журам тогтоож болохгүй гэж. Гэхдээ үүнийг зүгээр л нэг Экселийн файлаар биш, нэгдсэн бааз үүсгэж болдог, түүн дээр нь тооцоолол, нэгтгэл хийж болдог тийм хэлбэрээр.
Нөгөө талаас улсын төсвийн тодорхой хувийг мэдээллийн технологид зарцуулдаг болгоод хуульчилъя. Тэгвэл төсвийн 3-5 хувийг мэдээллийн технологид зарцуулдаг болчихвол, санхүүгийн тал нь шийдэгдчихнэ биз дээ.
-За одоо тэгэхээр хийх ажил байна, мөнгө байна, хийх хүн байна уу гэдэг асуудал гарна аа даа?
-Өнөөдөр зөвхөн программ хангамжийн үйл ажиллагаа явуулдаг том жижиг 50-60 компани байгаа, энэ чиглэлийн халтуур хийдэг хүмүүс ч их, төрийн болоод хувийн томоохон байгууллага, компани бүрт доод тал нь энэ чиглэлийн 1-2 хүн, заримд нь хэлтэс тасаг хүртэл байна. Энд ганцхан чанарын асуудал л байгаа.
Программ хангамжийн зах зээл нь хөгжөөд интернэтээр арилжаа наймаа явуулдаг, төрөл бүрийн үйлчилгээ үзүүлдэг, сүлжээ ашиглан сурч чаддаг болчихвол, өөрөөр хэлбэл тэндээс мөнгө, ашиг, баялаг авч болж байвал сүлжээ нь үнэтэй байсан ч хүмүүс тэр рүү ордог болно. Тэр хирээр улс орон маань ч хөгжинө. Мэдээж энэ бол зөвхөн нэг хэсэг нь. Өөр хийх зүйл мэдээж цаана нь их бий.
Төрөөс үнэхээр зөв бодлого явуулж чадах юм бол 5-10 жилийн дотор Монголын 1000 программ зохиогч залуу л манай улсын өнөөдрийн жилийн төсвийн орлогыг боүрдүүлээд байж чадах хэмжээнд хүрч болно. Гэхдээ ямар нэг онцгой нээлт хийхгүйгээр шүү. Харин шинэ технологи, онцгой шийдэлтэй дэлхийн хэмжээнд үнэлэгдэх тусгай бүтээгдэхүүн гаргаж чадвал улсын хөгжлийг хэд дахин хурдасгах боломжтой.
/2004.11.08.Бизнес таймс/

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Айлаас эрэхээр авдраа уудал

Тэгвэл монголчууд бид энэ салбараар амжилттай ажиллаж, монгол мэргэжилтнүүдийн мэдлэг, чадвар хаана ч гологдохгүй байна гэдэгтэй уншигч авхай та санал нийлэх үү. Өнөөдөр манайд IT буюу мэдээллийн технологийн том жижиг 50-60 гаруй компани байдаг ажээ. Зарим нь ч бүр өргөжөөд гадаадад хүртэл салбартай болсон байна. Ийнхүү амжилт бүтээл арвин явж буй компаниудын нэг бол яах аргагүй ЕСМ компани. Монголын мэдээлэл технологийн компаниуд дотор өөрийн байр сууриа олчихсон, байнгын үйлчлүүлэгчтэй, хэдийн гадаадад салбартай болж амжсан тус компани 2001 онд үүсгэн байгуулагдсан цагаасаа хойшхи ахархан хугацаанд Монголын компьютер хэрэглэгч хэн бүхний мэддэг, хэрэглэдэг Mindows-ийн орчны Монголоор бичих MONWIN программ, ИБМУТ-ийн мэдээллийн систем, Гаалийн ерөнхий газрын захиалгаар ГАМАС систем, банкны зэрэг Монголын хамгийн өргөн хэрэглэгддэг программуудаас гадна Голомт, Интер банк, ШУТИС, Сонгуулийн ерөнхий хороо гээд төрийн болон төрийн бус олон байгууллагуудын вэб сайтуудыг хийсэн байна.
Япон, Америк, Израйл, Энэтхэгийн программ хангамжийн компаниудтай хамтран ажилладаг тус компани харилцагчдынхаа бизнесийн үйл ажиллагаанд орчин үеийн дэвшилтэт технологи нэвтрүүлэх замаар эдийн засгийн өндөр үр ашигтай ажиллахад нь хамтарч ажиллах, программ хангамжийн мэргэшсэн компани болох зорилт тавин ажиллаж байгаа юм байна.
Ингээд бид Монголын мэдээллийн технологийн салбарын хөгжлийн талаар болоод бидэнд ямар давуу тал, боломж байгаа талаар ярилцахаар энэ удаагийн Зочин буландаа ЕСМ компанийн гүйцэтгэх захирал Ц.Отгонбаганыг урьж оролцуулж байна.
-Юуны өмнө та өөрийнхөө тухай, компанийнхаа тухай товч танилцуулахгүй юу?
-Уг нь би математикчийн чиглэлийн хүн л дээ. Оюутан байхдаа дадлагын ажлаа компьютер, сүлжээний чиглэлээр хийгээд цааш нь улам сонирхсоор өөрөө программ бичиж сурсан. Ингээд л сонирхлоороо явсаар программист болсон доо. Их сургуулиа төгсөөд Хөрөнгийн Биржид компьютерийн инженерээр ажилласан. Энэ үедээ хөрөнгийн Биржийн программуудыг бичиж байлаа. Компаний тухайд гэвэл, программ хангамжийн үйл ажиллагаа явуулж, мэдээллийн технологийн шилдэг байгууллагуудын нэг болох зорилготойгоор 2001 оны 5-р сард байгуулсан. Тэр үед Монголд яг жинхэнэ software буюу программ хангамж чиглэлээр дагнасан компани байдаггүй юм байна гэдгийг ажиглаад хоёр найзтайгаа хамтран анх үйл ажиллагаа эхэлж байсан. Өнөөдөр 20 орчим программ хангамжийн инженер, ажилтнуудтай, Япон улсад өөрийн салбар компаниа байгуулсан амжилттайгаар ажиллаж байна.
-Анх компаниа байгуулж байсан үеэ дурсахгүй юу, ер нь яагаад ЕСМ гэж нэрлэх болсон бэ?
-Манай компанийн нэр E-Commerce Mongolia гэсэн англи үгний товчлол юм. Зохиолч нь манай ерөнхий захирал Г.Зориг гэж хүн бий. Бид анх байгуулахдаа Монголд электрон худалдаа, арилжааг бий болгохоор зорьж байсан юм. Энэ маань компани байгуулсан хүмүүсийн хэн хэний маань санаа.Миний хувьд Хөрөнгийн биржид ажиллаж байсан учраас үнэт цаасны арилжааг нэг зааланд суучихаад явуулдаг биш, ядахдаа брокер, дилерүүд нь компани дээрээсээ шууд арилжаанд оролцдог болгох, цаашилбал жирийн сонирхсон хүмүүс ч интернэтээр арилжаанд оролцдог болгохоор зорьж ажиллаж байсан юм.
-Танай компанийн анхны бүтээгдэхүүн ямар программ байсан бэ? Энэ талаар сонирхуулахгүй юу?
-Компани байгуулагдаж байх тэр үед электрон арилжаа, худалдааг явуулахад төлбөр тооцооны систем нь бэлэн бус байсан. Банкуудын систем нь ч туйлын хангалтгүй байлаа. Өнөөдөр ч гэсэн энэ байдал нэг мөр шийдэгдээгүй л байна. Иймээс бид эхний ээлжинд орчин үеийн банкны сайн системийг боловсруулах хэрэгтэй юм байна гэж үзсэн. Харин яг энэ үед Голомт банкны удирдлага бидэнд санал тавьж, бид ч зорилгоо тэдэнд ойлгуулснаар шинэ систем боловсруулах ажилдаа орсон юм.
Одоо бид орчин үеийн банкны үнэхээр сайн системийг хамгийн сүүлийн үеийн технологи, шийдэлтэйгээр олон банкируудын шинэ санаа оноог тусган боловсруулж, Монгол улсын 2004 оны шилдэг банк Голомт-д нэвтрүүлээд жил гаруй болж байна. Харин саяхан Капитрон банкинд нэвтрүүлж дуусгалаа. Түүнчлэн хэд хэдэн банк бус санхүүгийн байгууллагуудад нэвтрүүлсэн. Үүнийг хийхийн тулд электрон банк, интернэт банкны программ, тэрчлэн онлайн банкны болон теллэрийн систем, электрон гарын үсэг, тамга тамдгийн баталгаа зэрэг орчин үеийн банкинд зайлшгүй байх ёстой асуудлуудыг тусгасан иж бүрэн системийг боловсруулсан.
-Японы салбар компани чинь хамтарсан хөрөнгө оруулалттай юу? Ямар үйл ажиллагаа явуулдаг вэ?
-Гадаадын зах зээлд гарч ажиллах, тэр дундаа Японд гарч ажиллах гэж 4-5 жилийн өмнөөс янз бүрийн судалгаа тооцоо хийсээр энэ оны 7-р сард албан ёсоор салбараа байгуулж, үйл ажиллагаа явуулах эрхээ авсан. 100 хувь өөрийн хөрөнгө оруулалттай. Хоёр чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулахаар бэлтгэл ажлууд хийгдэж байна. Нэгдүгээрт Японы зах зээлээс ажил авч хийх, хоёрдугаарт өөрийн зарим бүтээгдэхүүнээ Японы зах зээлд гаргах гэсэн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж байна. Ажлын эхлэл амжилттай сайн байгаа. Салбарт маань Японд докторын зэрэг хамгаалсан болон докторантур, магистрантурт суралцаж байгаа хүмүүс ажилладаг. Манай ерөнхий захирал тэнд ажиллаж байгаа.
-Танайх байгуулагдахаасаа өмнө хэд хэдэн томоохон систем боловсруулсан туршлагатай гэлээ. Энэ талаараа тодруулахгүй юу?
-Энэ нь манай компанид одоо ажиллаж байгаа ажилтнуудын өмнө нь боловсруулж байсан программуудыг хэлж байгаа юм. Юуны өмнө Монголын хөрөнгийн биржийн мэдээллийн систем юм. Товчдоо гэвэл, хүмүүсийн яриад байдаг ягаан, цэнхэр тасалбараар худалдаж авсан хувьцааг, хувьцаат компанийг бүртгэдэг, үнэт цаасны бэлэн мөнгөний арилжааг явуулдаг, мөнгөн хөрөнгийн төлбөр тооцоог нь гүйцэтгэдэг систем. Энэ системийг одоо хүртэл Монголын хөрөнгийн бирж ашигладаг, цаашид ч нэг хэсэгтээ ашигласнаар л байх байх. Ер нь бол Монголын хамгийн анхны Windows-ийн орчинд боловсруулагдсан томоохон системүүдийн нэг. Үүнээс гадна Иргэний бүртгэл мэдээллийн улсын төвийн Монгол улсын хүн амын бүртгэл мэдээллийн систем байна. Мөн л томоохон систем. Энэ систем DOS-ийн орчинд боловсруулагдаж байсан, харин өнөөдөр шинэчлэгдсэн байх. За тэгээд өөр бусад программ хангамжууд ч бий.
-Энэ их ажлуудыг 2-3-хан жилийн дотор амжуулсан гэдэг нь зөвхөн танай компани хийсэн юмуу эсвэл бусад компаниудтай хамтарсан уу?
-Одоо эргээд харахад зөвхөн өөрсдийн хүчээр хийчихсэн, системүүд маань одоо ажиллаж байгаад сэтгэл өндөрявдаг. Хамгийн гол ажлыг нугалсан залуучууддаа баярладаг даа.
Дашрамд хэлэхэд, хэд хэдэн системүүдийг бид богино хугацаанд хийж гүйцэтгэсэн юм. Жишээлбэл, Их дээд сургуулийн удирдлагын мэдээллийн UNIMIS нэртэй системийг ТИС-ийн захиалгаар боловсруулсан. Оюутныг анх сургууль элсэхээс нь авахуулаад төгсөхөд нь дипломны хавсралтыг нь хэвлээд өгөх хоорондох оюутан, багш, сургалт, санхүү, эрдэм шинжилгээг нь хамарсан бүх үйл ажиллагааг нь хялбарчилсан, уялдуулсан систем. Нөгөө талаасаа Электрон их сургуулийн суурийг тавьсан систем. Хэрэв хүсвэл эцэг эх нь хүүхдийнхээ сурлагын дүнг Интернэтээр ороод харчих боломжтойгоос авахуулаад оюутан интернэтээр үзэх хичээл, заалгах багшаа сонгох, багш сургалтын алба, санхүүтэйгээ шууд харьцах, багш нарын хувьд ч мөн адил тийм боломжийг олгосон систем юм.
Өнөөдөр ШУТИС-аас гадна Мандах, Түшээ дээд сургууль ийм системтэй. Удахгүй Дорноговь аймгийн Анагаах ухааны коллеж ийм системтэй болно. Түүнчлэн төрийн болон аль ч бизнесийн байгууллагад зориулсан E-OFFICE, ББСБ, Хадгаламж зээлийн хоршоодод зориулсан E-EINANCE, e-Tourist, e-Lombard, e-District гэх мэт манай нэлээд хэдэн жижиг программууд бий.
-Төр засгийн зүгээс мэдээлэл холбооны технологийг хөгжүүлэх чиглэлээр юу хийх шаардлагатай гэж үздэг вэ?
-Мэдээлэл, технологи гэж хүн бүхэн тэр тусмаа төр засгийн удирдлагууд олон жил ярьж байгаа ч яг төрөөс дэмжсэн, мэдээллийн технологийн талаар нэг мөр болсон бодлого, үйл ажиллагаа үгүйлэгдэж байна. Ерөнхий сайдын дэргэдэх Мэдээллийн технологийн үндэсний хороо, Дэд бүтцийн яаманд нэг газар, бас шуудан холбооны газар гэх мэт төрийн байгууллагууд байдаг л даа. Мөн МХТ-ийн хөгжлийн 2010 он хүртэлх үзэл баримтлал гэж нэг бодлогын баримт бичиг бий. Эдгээр бодлого шийдвэрийн үр дүн нь программ хангамжийн салбарын хувьд л лав олигтой зүйл харагдахгүй байгаа.
Харин хорооны нэг шийдсэн асуудал нь Мэдээллийн технологийн парк байгуулсан явдал. Энэ бол үнэхээр зөв зүйтэй том дэмжлэг болсон, гэхдээ түрээсгүй байранд хоёр жил суулгахаар үйл ажиллагаа, дэмжлэг нь хязгаарлагдаад байх шиг санагддаг.
Харин одоогийн засгийн газраас ихээхэн зүйл хийгдэж магадгүй нь нь дээ гэж найдаж байна. Энэ салбарын бодлого, төлөвлөлт зохицуулалтыг хариуцсан Агентлагтай болж байгаа гэх сайн эхлэлүүд байна.
-Таны бодлоор тэгээд юу хийх ёстой гэж?
-Юуны түрүүнд хэрэглээг бий болгох ёстой. Аль ч улс оронд мэдээллийн технологийн хамгийн том захиалагч нь засгийн газар нь байдаг юм байна.
Хэрэглэгчдийг бэлтгэх, сургах, боловсон хүчнийг өнөөгийн зах зээлийн эрэлт шаардлагад нийцүүлэн бэлтгэх хэрэгтэй.Мэдээж үүнд хөрөнгө санхүүгийн асуудал гарна. Гэхдээ энэ бүгдийг нэгдсэн нэг бодлогоор л шийдвэрлэх хэрэгтэй.
Наад захын жишээ гэхэд өнөөдөр төрийн болоод аж ахуйн нэгжүүд татварын албанд тайлан балансаа, Нийгмийн даатгалын байгууллагад нийгмийн даатгалын шимтгэлийн тооцоо тайлангаа цаасаар өгдөг, үүнийг нь байцаагч нар нь аваад компьютерт шилж гардаг. Энэ бүгдийг яагаад сүлжээгээр электрон хувилбараар нь авч болохгүй гэж. Яагаад төрийн бүх шатны байгууллагууд доод шатны байгууллагаас авдаг тайлан мэдээгээ электрон хувилбараар нь авах журам тогтоож болохгүй гэж. Гэхдээ үүнийг зүгээр л нэг Экселийн файлаар биш, нэгдсэн бааз үүсгэж болдог, түүн дээр нь тооцоолол, нэгтгэл хийж болдог тийм хэлбэрээр.
Нөгөө талаас улсын төсвийн тодорхой хувийг мэдээллийн технологид зарцуулдаг болгоод хуульчилъя. Тэгвэл төсвийн 3-5 хувийг мэдээллийн технологид зарцуулдаг болчихвол, санхүүгийн тал нь шийдэгдчихнэ биз дээ.
-За одоо тэгэхээр хийх ажил байна, мөнгө байна, хийх хүн байна уу гэдэг асуудал гарна аа даа?
-Өнөөдөр зөвхөн программ хангамжийн үйл ажиллагаа явуулдаг том жижиг 50-60 компани байгаа, энэ чиглэлийн халтуур хийдэг хүмүүс ч их, төрийн болоод хувийн томоохон байгууллага, компани бүрт доод тал нь энэ чиглэлийн 1-2 хүн, заримд нь хэлтэс тасаг хүртэл байна. Энд ганцхан чанарын асуудал л байгаа.
Программ хангамжийн зах зээл нь хөгжөөд интернэтээр арилжаа наймаа явуулдаг, төрөл бүрийн үйлчилгээ үзүүлдэг, сүлжээ ашиглан сурч чаддаг болчихвол, өөрөөр хэлбэл тэндээс мөнгө, ашиг, баялаг авч болж байвал сүлжээ нь үнэтэй байсан ч хүмүүс тэр рүү ордог болно. Тэр хирээр улс орон маань ч хөгжинө. Мэдээж энэ бол зөвхөн нэг хэсэг нь. Өөр хийх зүйл мэдээж цаана нь их бий.
Төрөөс үнэхээр зөв бодлого явуулж чадах юм бол 5-10 жилийн дотор Монголын 1000 программ зохиогч залуу л манай улсын өнөөдрийн жилийн төсвийн орлогыг боүрдүүлээд байж чадах хэмжээнд хүрч болно. Гэхдээ ямар нэг онцгой нээлт хийхгүйгээр шүү. Харин шинэ технологи, онцгой шийдэлтэй дэлхийн хэмжээнд үнэлэгдэх тусгай бүтээгдэхүүн гаргаж чадвал улсын хөгжлийг хэд дахин хурдасгах боломжтой.
/2004.11.08.Бизнес таймс/

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Айлаас эрэхээр авдраа уудал

Тэгвэл монголчууд бид энэ салбараар амжилттай ажиллаж, монгол мэргэжилтнүүдийн мэдлэг, чадвар хаана ч гологдохгүй байна гэдэгтэй уншигч авхай та санал нийлэх үү. Өнөөдөр манайд IT буюу мэдээллийн технологийн том жижиг 50-60 гаруй компани байдаг ажээ. Зарим нь ч бүр өргөжөөд гадаадад хүртэл салбартай болсон байна. Ийнхүү амжилт бүтээл арвин явж буй компаниудын нэг бол яах аргагүй ЕСМ компани. Монголын мэдээлэл технологийн компаниуд дотор өөрийн байр сууриа олчихсон, байнгын үйлчлүүлэгчтэй, хэдийн гадаадад салбартай болж амжсан тус компани 2001 онд үүсгэн байгуулагдсан цагаасаа хойшхи ахархан хугацаанд Монголын компьютер хэрэглэгч хэн бүхний мэддэг, хэрэглэдэг Mindows-ийн орчны Монголоор бичих MONWIN программ, ИБМУТ-ийн мэдээллийн систем, Гаалийн ерөнхий газрын захиалгаар ГАМАС систем, банкны зэрэг Монголын хамгийн өргөн хэрэглэгддэг программуудаас гадна Голомт, Интер банк, ШУТИС, Сонгуулийн ерөнхий хороо гээд төрийн болон төрийн бус олон байгууллагуудын вэб сайтуудыг хийсэн байна.
Япон, Америк, Израйл, Энэтхэгийн программ хангамжийн компаниудтай хамтран ажилладаг тус компани харилцагчдынхаа бизнесийн үйл ажиллагаанд орчин үеийн дэвшилтэт технологи нэвтрүүлэх замаар эдийн засгийн өндөр үр ашигтай ажиллахад нь хамтарч ажиллах, программ хангамжийн мэргэшсэн компани болох зорилт тавин ажиллаж байгаа юм байна.
Ингээд бид Монголын мэдээллийн технологийн салбарын хөгжлийн талаар болоод бидэнд ямар давуу тал, боломж байгаа талаар ярилцахаар энэ удаагийн Зочин буландаа ЕСМ компанийн гүйцэтгэх захирал Ц.Отгонбаганыг урьж оролцуулж байна.
-Юуны өмнө та өөрийнхөө тухай, компанийнхаа тухай товч танилцуулахгүй юу?
-Уг нь би математикчийн чиглэлийн хүн л дээ. Оюутан байхдаа дадлагын ажлаа компьютер, сүлжээний чиглэлээр хийгээд цааш нь улам сонирхсоор өөрөө программ бичиж сурсан. Ингээд л сонирхлоороо явсаар программист болсон доо. Их сургуулиа төгсөөд Хөрөнгийн Биржид компьютерийн инженерээр ажилласан. Энэ үедээ хөрөнгийн Биржийн программуудыг бичиж байлаа. Компаний тухайд гэвэл, программ хангамжийн үйл ажиллагаа явуулж, мэдээллийн технологийн шилдэг байгууллагуудын нэг болох зорилготойгоор 2001 оны 5-р сард байгуулсан. Тэр үед Монголд яг жинхэнэ software буюу программ хангамж чиглэлээр дагнасан компани байдаггүй юм байна гэдгийг ажиглаад хоёр найзтайгаа хамтран анх үйл ажиллагаа эхэлж байсан. Өнөөдөр 20 орчим программ хангамжийн инженер, ажилтнуудтай, Япон улсад өөрийн салбар компаниа байгуулсан амжилттайгаар ажиллаж байна.
-Анх компаниа байгуулж байсан үеэ дурсахгүй юу, ер нь яагаад ЕСМ гэж нэрлэх болсон бэ?
-Манай компанийн нэр E-Commerce Mongolia гэсэн англи үгний товчлол юм. Зохиолч нь манай ерөнхий захирал Г.Зориг гэж хүн бий. Бид анх байгуулахдаа Монголд электрон худалдаа, арилжааг бий болгохоор зорьж байсан юм. Энэ маань компани байгуулсан хүмүүсийн хэн хэний маань санаа.Миний хувьд Хөрөнгийн биржид ажиллаж байсан учраас үнэт цаасны арилжааг нэг зааланд суучихаад явуулдаг биш, ядахдаа брокер, дилерүүд нь компани дээрээсээ шууд арилжаанд оролцдог болгох, цаашилбал жирийн сонирхсон хүмүүс ч интернэтээр арилжаанд оролцдог болгохоор зорьж ажиллаж байсан юм.
-Танай компанийн анхны бүтээгдэхүүн ямар программ байсан бэ? Энэ талаар сонирхуулахгүй юу?
-Компани байгуулагдаж байх тэр үед электрон арилжаа, худалдааг явуулахад төлбөр тооцооны систем нь бэлэн бус байсан. Банкуудын систем нь ч туйлын хангалтгүй байлаа. Өнөөдөр ч гэсэн энэ байдал нэг мөр шийдэгдээгүй л байна. Иймээс бид эхний ээлжинд орчин үеийн банкны сайн системийг боловсруулах хэрэгтэй юм байна гэж үзсэн. Харин яг энэ үед Голомт банкны удирдлага бидэнд санал тавьж, бид ч зорилгоо тэдэнд ойлгуулснаар шинэ систем боловсруулах ажилдаа орсон юм.
Одоо бид орчин үеийн банкны үнэхээр сайн системийг хамгийн сүүлийн үеийн технологи, шийдэлтэйгээр олон банкируудын шинэ санаа оноог тусган боловсруулж, Монгол улсын 2004 оны шилдэг банк Голомт-д нэвтрүүлээд жил гаруй болж байна. Харин саяхан Капитрон банкинд нэвтрүүлж дуусгалаа. Түүнчлэн хэд хэдэн банк бус санхүүгийн байгууллагуудад нэвтрүүлсэн. Үүнийг хийхийн тулд электрон банк, интернэт банкны программ, тэрчлэн онлайн банкны болон теллэрийн систем, электрон гарын үсэг, тамга тамдгийн баталгаа зэрэг орчин үеийн банкинд зайлшгүй байх ёстой асуудлуудыг тусгасан иж бүрэн системийг боловсруулсан.
-Японы салбар компани чинь хамтарсан хөрөнгө оруулалттай юу? Ямар үйл ажиллагаа явуулдаг вэ?
-Гадаадын зах зээлд гарч ажиллах, тэр дундаа Японд гарч ажиллах гэж 4-5 жилийн өмнөөс янз бүрийн судалгаа тооцоо хийсээр энэ оны 7-р сард албан ёсоор салбараа байгуулж, үйл ажиллагаа явуулах эрхээ авсан. 100 хувь өөрийн хөрөнгө оруулалттай. Хоёр чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулахаар бэлтгэл ажлууд хийгдэж байна. Нэгдүгээрт Японы зах зээлээс ажил авч хийх, хоёрдугаарт өөрийн зарим бүтээгдэхүүнээ Японы зах зээлд гаргах гэсэн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж байна. Ажлын эхлэл амжилттай сайн байгаа. Салбарт маань Японд докторын зэрэг хамгаалсан болон докторантур, магистрантурт суралцаж байгаа хүмүүс ажилладаг. Манай ерөнхий захирал тэнд ажиллаж байгаа.
-Танайх байгуулагдахаасаа өмнө хэд хэдэн томоохон систем боловсруулсан туршлагатай гэлээ. Энэ талаараа тодруулахгүй юу?
-Энэ нь манай компанид одоо ажиллаж байгаа ажилтнуудын өмнө нь боловсруулж байсан программуудыг хэлж байгаа юм. Юуны өмнө Монголын хөрөнгийн биржийн мэдээллийн систем юм. Товчдоо гэвэл, хүмүүсийн яриад байдаг ягаан, цэнхэр тасалбараар худалдаж авсан хувьцааг, хувьцаат компанийг бүртгэдэг, үнэт цаасны бэлэн мөнгөний арилжааг явуулдаг, мөнгөн хөрөнгийн төлбөр тооцоог нь гүйцэтгэдэг систем. Энэ системийг одоо хүртэл Монголын хөрөнгийн бирж ашигладаг, цаашид ч нэг хэсэгтээ ашигласнаар л байх байх. Ер нь бол Монголын хамгийн анхны Windows-ийн орчинд боловсруулагдсан томоохон системүүдийн нэг. Үүнээс гадна Иргэний бүртгэл мэдээллийн улсын төвийн Монгол улсын хүн амын бүртгэл мэдээллийн систем байна. Мөн л томоохон систем. Энэ систем DOS-ийн орчинд боловсруулагдаж байсан, харин өнөөдөр шинэчлэгдсэн байх. За тэгээд өөр бусад программ хангамжууд ч бий.
-Энэ их ажлуудыг 2-3-хан жилийн дотор амжуулсан гэдэг нь зөвхөн танай компани хийсэн юмуу эсвэл бусад компаниудтай хамтарсан уу?
-Одоо эргээд харахад зөвхөн өөрсдийн хүчээр хийчихсэн, системүүд маань одоо ажиллаж байгаад сэтгэл өндөрявдаг. Хамгийн гол ажлыг нугалсан залуучууддаа баярладаг даа.
Дашрамд хэлэхэд, хэд хэдэн системүүдийг бид богино хугацаанд хийж гүйцэтгэсэн юм. Жишээлбэл, Их дээд сургуулийн удирдлагын мэдээллийн UNIMIS нэртэй системийг ТИС-ийн захиалгаар боловсруулсан. Оюутныг анх сургууль элсэхээс нь авахуулаад төгсөхөд нь дипломны хавсралтыг нь хэвлээд өгөх хоорондох оюутан, багш, сургалт, санхүү, эрдэм шинжилгээг нь хамарсан бүх үйл ажиллагааг нь хялбарчилсан, уялдуулсан систем. Нөгөө талаасаа Электрон их сургуулийн суурийг тавьсан систем. Хэрэв хүсвэл эцэг эх нь хүүхдийнхээ сурлагын дүнг Интернэтээр ороод харчих боломжтойгоос авахуулаад оюутан интернэтээр үзэх хичээл, заалгах багшаа сонгох, багш сургалтын алба, санхүүтэйгээ шууд харьцах, багш нарын хувьд ч мөн адил тийм боломжийг олгосон систем юм.
Өнөөдөр ШУТИС-аас гадна Мандах, Түшээ дээд сургууль ийм системтэй. Удахгүй Дорноговь аймгийн Анагаах ухааны коллеж ийм системтэй болно. Түүнчлэн төрийн болон аль ч бизнесийн байгууллагад зориулсан E-OFFICE, ББСБ, Хадгаламж зээлийн хоршоодод зориулсан E-EINANCE, e-Tourist, e-Lombard, e-District гэх мэт манай нэлээд хэдэн жижиг программууд бий.
-Төр засгийн зүгээс мэдээлэл холбооны технологийг хөгжүүлэх чиглэлээр юу хийх шаардлагатай гэж үздэг вэ?
-Мэдээлэл, технологи гэж хүн бүхэн тэр тусмаа төр засгийн удирдлагууд олон жил ярьж байгаа ч яг төрөөс дэмжсэн, мэдээллийн технологийн талаар нэг мөр болсон бодлого, үйл ажиллагаа үгүйлэгдэж байна. Ерөнхий сайдын дэргэдэх Мэдээллийн технологийн үндэсний хороо, Дэд бүтцийн яаманд нэг газар, бас шуудан холбооны газар гэх мэт төрийн байгууллагууд байдаг л даа. Мөн МХТ-ийн хөгжлийн 2010 он хүртэлх үзэл баримтлал гэж нэг бодлогын баримт бичиг бий. Эдгээр бодлого шийдвэрийн үр дүн нь программ хангамжийн салбарын хувьд л лав олигтой зүйл харагдахгүй байгаа.
Харин хорооны нэг шийдсэн асуудал нь Мэдээллийн технологийн парк байгуулсан явдал. Энэ бол үнэхээр зөв зүйтэй том дэмжлэг болсон, гэхдээ түрээсгүй байранд хоёр жил суулгахаар үйл ажиллагаа, дэмжлэг нь хязгаарлагдаад байх шиг санагддаг.
Харин одоогийн засгийн газраас ихээхэн зүйл хийгдэж магадгүй нь нь дээ гэж найдаж байна. Энэ салбарын бодлого, төлөвлөлт зохицуулалтыг хариуцсан Агентлагтай болж байгаа гэх сайн эхлэлүүд байна.
-Таны бодлоор тэгээд юу хийх ёстой гэж?
-Юуны түрүүнд хэрэглээг бий болгох ёстой. Аль ч улс оронд мэдээллийн технологийн хамгийн том захиалагч нь засгийн газар нь байдаг юм байна.
Хэрэглэгчдийг бэлтгэх, сургах, боловсон хүчнийг өнөөгийн зах зээлийн эрэлт шаардлагад нийцүүлэн бэлтгэх хэрэгтэй.Мэдээж үүнд хөрөнгө санхүүгийн асуудал гарна. Гэхдээ энэ бүгдийг нэгдсэн нэг бодлогоор л шийдвэрлэх хэрэгтэй.
Наад захын жишээ гэхэд өнөөдөр төрийн болоод аж ахуйн нэгжүүд татварын албанд тайлан балансаа, Нийгмийн даатгалын байгууллагад нийгмийн даатгалын шимтгэлийн тооцоо тайлангаа цаасаар өгдөг, үүнийг нь байцаагч нар нь аваад компьютерт шилж гардаг. Энэ бүгдийг яагаад сүлжээгээр электрон хувилбараар нь авч болохгүй гэж. Яагаад төрийн бүх шатны байгууллагууд доод шатны байгууллагаас авдаг тайлан мэдээгээ электрон хувилбараар нь авах журам тогтоож болохгүй гэж. Гэхдээ үүнийг зүгээр л нэг Экселийн файлаар биш, нэгдсэн бааз үүсгэж болдог, түүн дээр нь тооцоолол, нэгтгэл хийж болдог тийм хэлбэрээр.
Нөгөө талаас улсын төсвийн тодорхой хувийг мэдээллийн технологид зарцуулдаг болгоод хуульчилъя. Тэгвэл төсвийн 3-5 хувийг мэдээллийн технологид зарцуулдаг болчихвол, санхүүгийн тал нь шийдэгдчихнэ биз дээ.
-За одоо тэгэхээр хийх ажил байна, мөнгө байна, хийх хүн байна уу гэдэг асуудал гарна аа даа?
-Өнөөдөр зөвхөн программ хангамжийн үйл ажиллагаа явуулдаг том жижиг 50-60 компани байгаа, энэ чиглэлийн халтуур хийдэг хүмүүс ч их, төрийн болоод хувийн томоохон байгууллага, компани бүрт доод тал нь энэ чиглэлийн 1-2 хүн, заримд нь хэлтэс тасаг хүртэл байна. Энд ганцхан чанарын асуудал л байгаа.
Программ хангамжийн зах зээл нь хөгжөөд интернэтээр арилжаа наймаа явуулдаг, төрөл бүрийн үйлчилгээ үзүүлдэг, сүлжээ ашиглан сурч чаддаг болчихвол, өөрөөр хэлбэл тэндээс мөнгө, ашиг, баялаг авч болж байвал сүлжээ нь үнэтэй байсан ч хүмүүс тэр рүү ордог болно. Тэр хирээр улс орон маань ч хөгжинө. Мэдээж энэ бол зөвхөн нэг хэсэг нь. Өөр хийх зүйл мэдээж цаана нь их бий.
Төрөөс үнэхээр зөв бодлого явуулж чадах юм бол 5-10 жилийн дотор Монголын 1000 программ зохиогч залуу л манай улсын өнөөдрийн жилийн төсвийн орлогыг боүрдүүлээд байж чадах хэмжээнд хүрч болно. Гэхдээ ямар нэг онцгой нээлт хийхгүйгээр шүү. Харин шинэ технологи, онцгой шийдэлтэй дэлхийн хэмжээнд үнэлэгдэх тусгай бүтээгдэхүүн гаргаж чадвал улсын хөгжлийг хэд дахин хурдасгах боломжтой.
/2004.11.08.Бизнес таймс/

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Айлаас эрэхээр авдраа уудал

Тэгвэл монголчууд бид энэ салбараар амжилттай ажиллаж, монгол мэргэжилтнүүдийн мэдлэг, чадвар хаана ч гологдохгүй байна гэдэгтэй уншигч авхай та санал нийлэх үү. Өнөөдөр манайд IT буюу мэдээллийн технологийн том жижиг 50-60 гаруй компани байдаг ажээ. Зарим нь ч бүр өргөжөөд гадаадад хүртэл салбартай болсон байна. Ийнхүү амжилт бүтээл арвин явж буй компаниудын нэг бол яах аргагүй ЕСМ компани. Монголын мэдээлэл технологийн компаниуд дотор өөрийн байр сууриа олчихсон, байнгын үйлчлүүлэгчтэй, хэдийн гадаадад салбартай болж амжсан тус компани 2001 онд үүсгэн байгуулагдсан цагаасаа хойшхи ахархан хугацаанд Монголын компьютер хэрэглэгч хэн бүхний мэддэг, хэрэглэдэг Mindows-ийн орчны Монголоор бичих MONWIN программ, ИБМУТ-ийн мэдээллийн систем, Гаалийн ерөнхий газрын захиалгаар ГАМАС систем, банкны зэрэг Монголын хамгийн өргөн хэрэглэгддэг программуудаас гадна Голомт, Интер банк, ШУТИС, Сонгуулийн ерөнхий хороо гээд төрийн болон төрийн бус олон байгууллагуудын вэб сайтуудыг хийсэн байна.
Япон, Америк, Израйл, Энэтхэгийн программ хангамжийн компаниудтай хамтран ажилладаг тус компани харилцагчдынхаа бизнесийн үйл ажиллагаанд орчин үеийн дэвшилтэт технологи нэвтрүүлэх замаар эдийн засгийн өндөр үр ашигтай ажиллахад нь хамтарч ажиллах, программ хангамжийн мэргэшсэн компани болох зорилт тавин ажиллаж байгаа юм байна.
Ингээд бид Монголын мэдээллийн технологийн салбарын хөгжлийн талаар болоод бидэнд ямар давуу тал, боломж байгаа талаар ярилцахаар энэ удаагийн Зочин буландаа ЕСМ компанийн гүйцэтгэх захирал Ц.Отгонбаганыг урьж оролцуулж байна.
-Юуны өмнө та өөрийнхөө тухай, компанийнхаа тухай товч танилцуулахгүй юу?
-Уг нь би математикчийн чиглэлийн хүн л дээ. Оюутан байхдаа дадлагын ажлаа компьютер, сүлжээний чиглэлээр хийгээд цааш нь улам сонирхсоор өөрөө программ бичиж сурсан. Ингээд л сонирхлоороо явсаар программист болсон доо. Их сургуулиа төгсөөд Хөрөнгийн Биржид компьютерийн инженерээр ажилласан. Энэ үедээ хөрөнгийн Биржийн программуудыг бичиж байлаа. Компаний тухайд гэвэл, программ хангамжийн үйл ажиллагаа явуулж, мэдээллийн технологийн шилдэг байгууллагуудын нэг болох зорилготойгоор 2001 оны 5-р сард байгуулсан. Тэр үед Монголд яг жинхэнэ software буюу программ хангамж чиглэлээр дагнасан компани байдаггүй юм байна гэдгийг ажиглаад хоёр найзтайгаа хамтран анх үйл ажиллагаа эхэлж байсан. Өнөөдөр 20 орчим программ хангамжийн инженер, ажилтнуудтай, Япон улсад өөрийн салбар компаниа байгуулсан амжилттайгаар ажиллаж байна.
-Анх компаниа байгуулж байсан үеэ дурсахгүй юу, ер нь яагаад ЕСМ гэж нэрлэх болсон бэ?
-Манай компанийн нэр E-Commerce Mongolia гэсэн англи үгний товчлол юм. Зохиолч нь манай ерөнхий захирал Г.Зориг гэж хүн бий. Бид анх байгуулахдаа Монголд электрон худалдаа, арилжааг бий болгохоор зорьж байсан юм. Энэ маань компани байгуулсан хүмүүсийн хэн хэний маань санаа.Миний хувьд Хөрөнгийн биржид ажиллаж байсан учраас үнэт цаасны арилжааг нэг зааланд суучихаад явуулдаг биш, ядахдаа брокер, дилерүүд нь компани дээрээсээ шууд арилжаанд оролцдог болгох, цаашилбал жирийн сонирхсон хүмүүс ч интернэтээр арилжаанд оролцдог болгохоор зорьж ажиллаж байсан юм.
-Танай компанийн анхны бүтээгдэхүүн ямар программ байсан бэ? Энэ талаар сонирхуулахгүй юу?
-Компани байгуулагдаж байх тэр үед электрон арилжаа, худалдааг явуулахад төлбөр тооцооны систем нь бэлэн бус байсан. Банкуудын систем нь ч туйлын хангалтгүй байлаа. Өнөөдөр ч гэсэн энэ байдал нэг мөр шийдэгдээгүй л байна. Иймээс бид эхний ээлжинд орчин үеийн банкны сайн системийг боловсруулах хэрэгтэй юм байна гэж үзсэн. Харин яг энэ үед Голомт банкны удирдлага бидэнд санал тавьж, бид ч зорилгоо тэдэнд ойлгуулснаар шинэ систем боловсруулах ажилдаа орсон юм.
Одоо бид орчин үеийн банкны үнэхээр сайн системийг хамгийн сүүлийн үеийн технологи, шийдэлтэйгээр олон банкируудын шинэ санаа оноог тусган боловсруулж, Монгол улсын 2004 оны шилдэг банк Голомт-д нэвтрүүлээд жил гаруй болж байна. Харин саяхан Капитрон банкинд нэвтрүүлж дуусгалаа. Түүнчлэн хэд хэдэн банк бус санхүүгийн байгууллагуудад нэвтрүүлсэн. Үүнийг хийхийн тулд электрон банк, интернэт банкны программ, тэрчлэн онлайн банкны болон теллэрийн систем, электрон гарын үсэг, тамга тамдгийн баталгаа зэрэг орчин үеийн банкинд зайлшгүй байх ёстой асуудлуудыг тусгасан иж бүрэн системийг боловсруулсан.
-Японы салбар компани чинь хамтарсан хөрөнгө оруулалттай юу? Ямар үйл ажиллагаа явуулдаг вэ?
-Гадаадын зах зээлд гарч ажиллах, тэр дундаа Японд гарч ажиллах гэж 4-5 жилийн өмнөөс янз бүрийн судалгаа тооцоо хийсээр энэ оны 7-р сард албан ёсоор салбараа байгуулж, үйл ажиллагаа явуулах эрхээ авсан. 100 хувь өөрийн хөрөнгө оруулалттай. Хоёр чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулахаар бэлтгэл ажлууд хийгдэж байна. Нэгдүгээрт Японы зах зээлээс ажил авч хийх, хоёрдугаарт өөрийн зарим бүтээгдэхүүнээ Японы зах зээлд гаргах гэсэн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж байна. Ажлын эхлэл амжилттай сайн байгаа. Салбарт маань Японд докторын зэрэг хамгаалсан болон докторантур, магистрантурт суралцаж байгаа хүмүүс ажилладаг. Манай ерөнхий захирал тэнд ажиллаж байгаа.
-Танайх байгуулагдахаасаа өмнө хэд хэдэн томоохон систем боловсруулсан туршлагатай гэлээ. Энэ талаараа тодруулахгүй юу?
-Энэ нь манай компанид одоо ажиллаж байгаа ажилтнуудын өмнө нь боловсруулж байсан программуудыг хэлж байгаа юм. Юуны өмнө Монголын хөрөнгийн биржийн мэдээллийн систем юм. Товчдоо гэвэл, хүмүүсийн яриад байдаг ягаан, цэнхэр тасалбараар худалдаж авсан хувьцааг, хувьцаат компанийг бүртгэдэг, үнэт цаасны бэлэн мөнгөний арилжааг явуулдаг, мөнгөн хөрөнгийн төлбөр тооцоог нь гүйцэтгэдэг систем. Энэ системийг одоо хүртэл Монголын хөрөнгийн бирж ашигладаг, цаашид ч нэг хэсэгтээ ашигласнаар л байх байх. Ер нь бол Монголын хамгийн анхны Windows-ийн орчинд боловсруулагдсан томоохон системүүдийн нэг. Үүнээс гадна Иргэний бүртгэл мэдээллийн улсын төвийн Монгол улсын хүн амын бүртгэл мэдээллийн систем байна. Мөн л томоохон систем. Энэ систем DOS-ийн орчинд боловсруулагдаж байсан, харин өнөөдөр шинэчлэгдсэн байх. За тэгээд өөр бусад программ хангамжууд ч бий.
-Энэ их ажлуудыг 2-3-хан жилийн дотор амжуулсан гэдэг нь зөвхөн танай компани хийсэн юмуу эсвэл бусад компаниудтай хамтарсан уу?
-Одоо эргээд харахад зөвхөн өөрсдийн хүчээр хийчихсэн, системүүд маань одоо ажиллаж байгаад сэтгэл өндөрявдаг. Хамгийн гол ажлыг нугалсан залуучууддаа баярладаг даа.
Дашрамд хэлэхэд, хэд хэдэн системүүдийг бид богино хугацаанд хийж гүйцэтгэсэн юм. Жишээлбэл, Их дээд сургуулийн удирдлагын мэдээллийн UNIMIS нэртэй системийг ТИС-ийн захиалгаар боловсруулсан. Оюутныг анх сургууль элсэхээс нь авахуулаад төгсөхөд нь дипломны хавсралтыг нь хэвлээд өгөх хоорондох оюутан, багш, сургалт, санхүү, эрдэм шинжилгээг нь хамарсан бүх үйл ажиллагааг нь хялбарчилсан, уялдуулсан систем. Нөгөө талаасаа Электрон их сургуулийн суурийг тавьсан систем. Хэрэв хүсвэл эцэг эх нь хүүхдийнхээ сурлагын дүнг Интернэтээр ороод харчих боломжтойгоос авахуулаад оюутан интернэтээр үзэх хичээл, заалгах багшаа сонгох, багш сургалтын алба, санхүүтэйгээ шууд харьцах, багш нарын хувьд ч мөн адил тийм боломжийг олгосон систем юм.
Өнөөдөр ШУТИС-аас гадна Мандах, Түшээ дээд сургууль ийм системтэй. Удахгүй Дорноговь аймгийн Анагаах ухааны коллеж ийм системтэй болно. Түүнчлэн төрийн болон аль ч бизнесийн байгууллагад зориулсан E-OFFICE, ББСБ, Хадгаламж зээлийн хоршоодод зориулсан E-EINANCE, e-Tourist, e-Lombard, e-District гэх мэт манай нэлээд хэдэн жижиг программууд бий.
-Төр засгийн зүгээс мэдээлэл холбооны технологийг хөгжүүлэх чиглэлээр юу хийх шаардлагатай гэж үздэг вэ?
-Мэдээлэл, технологи гэж хүн бүхэн тэр тусмаа төр засгийн удирдлагууд олон жил ярьж байгаа ч яг төрөөс дэмжсэн, мэдээллийн технологийн талаар нэг мөр болсон бодлого, үйл ажиллагаа үгүйлэгдэж байна. Ерөнхий сайдын дэргэдэх Мэдээллийн технологийн үндэсний хороо, Дэд бүтцийн яаманд нэг газар, бас шуудан холбооны газар гэх мэт төрийн байгууллагууд байдаг л даа. Мөн МХТ-ийн хөгжлийн 2010 он хүртэлх үзэл баримтлал гэж нэг бодлогын баримт бичиг бий. Эдгээр бодлого шийдвэрийн үр дүн нь программ хангамжийн салбарын хувьд л лав олигтой зүйл харагдахгүй байгаа.
Харин хорооны нэг шийдсэн асуудал нь Мэдээллийн технологийн парк байгуулсан явдал. Энэ бол үнэхээр зөв зүйтэй том дэмжлэг болсон, гэхдээ түрээсгүй байранд хоёр жил суулгахаар үйл ажиллагаа, дэмжлэг нь хязгаарлагдаад байх шиг санагддаг.
Харин одоогийн засгийн газраас ихээхэн зүйл хийгдэж магадгүй нь нь дээ гэж найдаж байна. Энэ салбарын бодлого, төлөвлөлт зохицуулалтыг хариуцсан Агентлагтай болж байгаа гэх сайн эхлэлүүд байна.
-Таны бодлоор тэгээд юу хийх ёстой гэж?
-Юуны түрүүнд хэрэглээг бий болгох ёстой. Аль ч улс оронд мэдээллийн технологийн хамгийн том захиалагч нь засгийн газар нь байдаг юм байна.
Хэрэглэгчдийг бэлтгэх, сургах, боловсон хүчнийг өнөөгийн зах зээлийн эрэлт шаардлагад нийцүүлэн бэлтгэх хэрэгтэй.Мэдээж үүнд хөрөнгө санхүүгийн асуудал гарна. Гэхдээ энэ бүгдийг нэгдсэн нэг бодлогоор л шийдвэрлэх хэрэгтэй.
Наад захын жишээ гэхэд өнөөдөр төрийн болоод аж ахуйн нэгжүүд татварын албанд тайлан балансаа, Нийгмийн даатгалын байгууллагад нийгмийн даатгалын шимтгэлийн тооцоо тайлангаа цаасаар өгдөг, үүнийг нь байцаагч нар нь аваад компьютерт шилж гардаг. Энэ бүгдийг яагаад сүлжээгээр электрон хувилбараар нь авч болохгүй гэж. Яагаад төрийн бүх шатны байгууллагууд доод шатны байгууллагаас авдаг тайлан мэдээгээ электрон хувилбараар нь авах журам тогтоож болохгүй гэж. Гэхдээ үүнийг зүгээр л нэг Экселийн файлаар биш, нэгдсэн бааз үүсгэж болдог, түүн дээр нь тооцоолол, нэгтгэл хийж болдог тийм хэлбэрээр.
Нөгөө талаас улсын төсвийн тодорхой хувийг мэдээллийн технологид зарцуулдаг болгоод хуульчилъя. Тэгвэл төсвийн 3-5 хувийг мэдээллийн технологид зарцуулдаг болчихвол, санхүүгийн тал нь шийдэгдчихнэ биз дээ.
-За одоо тэгэхээр хийх ажил байна, мөнгө байна, хийх хүн байна уу гэдэг асуудал гарна аа даа?
-Өнөөдөр зөвхөн программ хангамжийн үйл ажиллагаа явуулдаг том жижиг 50-60 компани байгаа, энэ чиглэлийн халтуур хийдэг хүмүүс ч их, төрийн болоод хувийн томоохон байгууллага, компани бүрт доод тал нь энэ чиглэлийн 1-2 хүн, заримд нь хэлтэс тасаг хүртэл байна. Энд ганцхан чанарын асуудал л байгаа.
Программ хангамжийн зах зээл нь хөгжөөд интернэтээр арилжаа наймаа явуулдаг, төрөл бүрийн үйлчилгээ үзүүлдэг, сүлжээ ашиглан сурч чаддаг болчихвол, өөрөөр хэлбэл тэндээс мөнгө, ашиг, баялаг авч болж байвал сүлжээ нь үнэтэй байсан ч хүмүүс тэр рүү ордог болно. Тэр хирээр улс орон маань ч хөгжинө. Мэдээж энэ бол зөвхөн нэг хэсэг нь. Өөр хийх зүйл мэдээж цаана нь их бий.
Төрөөс үнэхээр зөв бодлого явуулж чадах юм бол 5-10 жилийн дотор Монголын 1000 программ зохиогч залуу л манай улсын өнөөдрийн жилийн төсвийн орлогыг боүрдүүлээд байж чадах хэмжээнд хүрч болно. Гэхдээ ямар нэг онцгой нээлт хийхгүйгээр шүү. Харин шинэ технологи, онцгой шийдэлтэй дэлхийн хэмжээнд үнэлэгдэх тусгай бүтээгдэхүүн гаргаж чадвал улсын хөгжлийг хэд дахин хурдасгах боломжтой.
/2004.11.08.Бизнес таймс/

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Айлаас эрэхээр авдраа уудал

Тэгвэл монголчууд бид энэ салбараар амжилттай ажиллаж, монгол мэргэжилтнүүдийн мэдлэг, чадвар хаана ч гологдохгүй байна гэдэгтэй уншигч авхай та санал нийлэх үү. Өнөөдөр манайд IT буюу мэдээллийн технологийн том жижиг 50-60 гаруй компани байдаг ажээ. Зарим нь ч бүр өргөжөөд гадаадад хүртэл салбартай болсон байна. Ийнхүү амжилт бүтээл арвин явж буй компаниудын нэг бол яах аргагүй ЕСМ компани. Монголын мэдээлэл технологийн компаниуд дотор өөрийн байр сууриа олчихсон, байнгын үйлчлүүлэгчтэй, хэдийн гадаадад салбартай болж амжсан тус компани 2001 онд үүсгэн байгуулагдсан цагаасаа хойшхи ахархан хугацаанд Монголын компьютер хэрэглэгч хэн бүхний мэддэг, хэрэглэдэг Mindows-ийн орчны Монголоор бичих MONWIN программ, ИБМУТ-ийн мэдээллийн систем, Гаалийн ерөнхий газрын захиалгаар ГАМАС систем, банкны зэрэг Монголын хамгийн өргөн хэрэглэгддэг программуудаас гадна Голомт, Интер банк, ШУТИС, Сонгуулийн ерөнхий хороо гээд төрийн болон төрийн бус олон байгууллагуудын вэб сайтуудыг хийсэн байна.
Япон, Америк, Израйл, Энэтхэгийн программ хангамжийн компаниудтай хамтран ажилладаг тус компани харилцагчдынхаа бизнесийн үйл ажиллагаанд орчин үеийн дэвшилтэт технологи нэвтрүүлэх замаар эдийн засгийн өндөр үр ашигтай ажиллахад нь хамтарч ажиллах, программ хангамжийн мэргэшсэн компани болох зорилт тавин ажиллаж байгаа юм байна.
Ингээд бид Монголын мэдээллийн технологийн салбарын хөгжлийн талаар болоод бидэнд ямар давуу тал, боломж байгаа талаар ярилцахаар энэ удаагийн Зочин буландаа ЕСМ компанийн гүйцэтгэх захирал Ц.Отгонбаганыг урьж оролцуулж байна.
-Юуны өмнө та өөрийнхөө тухай, компанийнхаа тухай товч танилцуулахгүй юу?
-Уг нь би математикчийн чиглэлийн хүн л дээ. Оюутан байхдаа дадлагын ажлаа компьютер, сүлжээний чиглэлээр хийгээд цааш нь улам сонирхсоор өөрөө программ бичиж сурсан. Ингээд л сонирхлоороо явсаар программист болсон доо. Их сургуулиа төгсөөд Хөрөнгийн Биржид компьютерийн инженерээр ажилласан. Энэ үедээ хөрөнгийн Биржийн программуудыг бичиж байлаа. Компаний тухайд гэвэл, программ хангамжийн үйл ажиллагаа явуулж, мэдээллийн технологийн шилдэг байгууллагуудын нэг болох зорилготойгоор 2001 оны 5-р сард байгуулсан. Тэр үед Монголд яг жинхэнэ software буюу программ хангамж чиглэлээр дагнасан компани байдаггүй юм байна гэдгийг ажиглаад хоёр найзтайгаа хамтран анх үйл ажиллагаа эхэлж байсан. Өнөөдөр 20 орчим программ хангамжийн инженер, ажилтнуудтай, Япон улсад өөрийн салбар компаниа байгуулсан амжилттайгаар ажиллаж байна.
-Анх компаниа байгуулж байсан үеэ дурсахгүй юу, ер нь яагаад ЕСМ гэж нэрлэх болсон бэ?
-Манай компанийн нэр E-Commerce Mongolia гэсэн англи үгний товчлол юм. Зохиолч нь манай ерөнхий захирал Г.Зориг гэж хүн бий. Бид анх байгуулахдаа Монголд электрон худалдаа, арилжааг бий болгохоор зорьж байсан юм. Энэ маань компани байгуулсан хүмүүсийн хэн хэний маань санаа.Миний хувьд Хөрөнгийн биржид ажиллаж байсан учраас үнэт цаасны арилжааг нэг зааланд суучихаад явуулдаг биш, ядахдаа брокер, дилерүүд нь компани дээрээсээ шууд арилжаанд оролцдог болгох, цаашилбал жирийн сонирхсон хүмүүс ч интернэтээр арилжаанд оролцдог болгохоор зорьж ажиллаж байсан юм.
-Танай компанийн анхны бүтээгдэхүүн ямар программ байсан бэ? Энэ талаар сонирхуулахгүй юу?
-Компани байгуулагдаж байх тэр үед электрон арилжаа, худалдааг явуулахад төлбөр тооцооны систем нь бэлэн бус байсан. Банкуудын систем нь ч туйлын хангалтгүй байлаа. Өнөөдөр ч гэсэн энэ байдал нэг мөр шийдэгдээгүй л байна. Иймээс бид эхний ээлжинд орчин үеийн банкны сайн системийг боловсруулах хэрэгтэй юм байна гэж үзсэн. Харин яг энэ үед Голомт банкны удирдлага бидэнд санал тавьж, бид ч зорилгоо тэдэнд ойлгуулснаар шинэ систем боловсруулах ажилдаа орсон юм.
Одоо бид орчин үеийн банкны үнэхээр сайн системийг хамгийн сүүлийн үеийн технологи, шийдэлтэйгээр олон банкируудын шинэ санаа оноог тусган боловсруулж, Монгол улсын 2004 оны шилдэг банк Голомт-д нэвтрүүлээд жил гаруй болж байна. Харин саяхан Капитрон банкинд нэвтрүүлж дуусгалаа. Түүнчлэн хэд хэдэн банк бус санхүүгийн байгууллагуудад нэвтрүүлсэн. Үүнийг хийхийн тулд электрон банк, интернэт банкны программ, тэрчлэн онлайн банкны болон теллэрийн систем, электрон гарын үсэг, тамга тамдгийн баталгаа зэрэг орчин үеийн банкинд зайлшгүй байх ёстой асуудлуудыг тусгасан иж бүрэн системийг боловсруулсан.
-Японы салбар компани чинь хамтарсан хөрөнгө оруулалттай юу? Ямар үйл ажиллагаа явуулдаг вэ?
-Гадаадын зах зээлд гарч ажиллах, тэр дундаа Японд гарч ажиллах гэж 4-5 жилийн өмнөөс янз бүрийн судалгаа тооцоо хийсээр энэ оны 7-р сард албан ёсоор салбараа байгуулж, үйл ажиллагаа явуулах эрхээ авсан. 100 хувь өөрийн хөрөнгө оруулалттай. Хоёр чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулахаар бэлтгэл ажлууд хийгдэж байна. Нэгдүгээрт Японы зах зээлээс ажил авч хийх, хоёрдугаарт өөрийн зарим бүтээгдэхүүнээ Японы зах зээлд гаргах гэсэн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж байна. Ажлын эхлэл амжилттай сайн байгаа. Салбарт маань Японд докторын зэрэг хамгаалсан болон докторантур, магистрантурт суралцаж байгаа хүмүүс ажилладаг. Манай ерөнхий захирал тэнд ажиллаж байгаа.
-Танайх байгуулагдахаасаа өмнө хэд хэдэн томоохон систем боловсруулсан туршлагатай гэлээ. Энэ талаараа тодруулахгүй юу?
-Энэ нь манай компанид одоо ажиллаж байгаа ажилтнуудын өмнө нь боловсруулж байсан программуудыг хэлж байгаа юм. Юуны өмнө Монголын хөрөнгийн биржийн мэдээллийн систем юм. Товчдоо гэвэл, хүмүүсийн яриад байдаг ягаан, цэнхэр тасалбараар худалдаж авсан хувьцааг, хувьцаат компанийг бүртгэдэг, үнэт цаасны бэлэн мөнгөний арилжааг явуулдаг, мөнгөн хөрөнгийн төлбөр тооцоог нь гүйцэтгэдэг систем. Энэ системийг одоо хүртэл Монголын хөрөнгийн бирж ашигладаг, цаашид ч нэг хэсэгтээ ашигласнаар л байх байх. Ер нь бол Монголын хамгийн анхны Windows-ийн орчинд боловсруулагдсан томоохон системүүдийн нэг. Үүнээс гадна Иргэний бүртгэл мэдээллийн улсын төвийн Монгол улсын хүн амын бүртгэл мэдээллийн систем байна. Мөн л томоохон систем. Энэ систем DOS-ийн орчинд боловсруулагдаж байсан, харин өнөөдөр шинэчлэгдсэн байх. За тэгээд өөр бусад программ хангамжууд ч бий.
-Энэ их ажлуудыг 2-3-хан жилийн дотор амжуулсан гэдэг нь зөвхөн танай компани хийсэн юмуу эсвэл бусад компаниудтай хамтарсан уу?
-Одоо эргээд харахад зөвхөн өөрсдийн хүчээр хийчихсэн, системүүд маань одоо ажиллаж байгаад сэтгэл өндөрявдаг. Хамгийн гол ажлыг нугалсан залуучууддаа баярладаг даа.
Дашрамд хэлэхэд, хэд хэдэн системүүдийг бид богино хугацаанд хийж гүйцэтгэсэн юм. Жишээлбэл, Их дээд сургуулийн удирдлагын мэдээллийн UNIMIS нэртэй системийг ТИС-ийн захиалгаар боловсруулсан. Оюутныг анх сургууль элсэхээс нь авахуулаад төгсөхөд нь дипломны хавсралтыг нь хэвлээд өгөх хоорондох оюутан, багш, сургалт, санхүү, эрдэм шинжилгээг нь хамарсан бүх үйл ажиллагааг нь хялбарчилсан, уялдуулсан систем. Нөгөө талаасаа Электрон их сургуулийн суурийг тавьсан систем. Хэрэв хүсвэл эцэг эх нь хүүхдийнхээ сурлагын дүнг Интернэтээр ороод харчих боломжтойгоос авахуулаад оюутан интернэтээр үзэх хичээл, заалгах багшаа сонгох, багш сургалтын алба, санхүүтэйгээ шууд харьцах, багш нарын хувьд ч мөн адил тийм боломжийг олгосон систем юм.
Өнөөдөр ШУТИС-аас гадна Мандах, Түшээ дээд сургууль ийм системтэй. Удахгүй Дорноговь аймгийн Анагаах ухааны коллеж ийм системтэй болно. Түүнчлэн төрийн болон аль ч бизнесийн байгууллагад зориулсан E-OFFICE, ББСБ, Хадгаламж зээлийн хоршоодод зориулсан E-EINANCE, e-Tourist, e-Lombard, e-District гэх мэт манай нэлээд хэдэн жижиг программууд бий.
-Төр засгийн зүгээс мэдээлэл холбооны технологийг хөгжүүлэх чиглэлээр юу хийх шаардлагатай гэж үздэг вэ?
-Мэдээлэл, технологи гэж хүн бүхэн тэр тусмаа төр засгийн удирдлагууд олон жил ярьж байгаа ч яг төрөөс дэмжсэн, мэдээллийн технологийн талаар нэг мөр болсон бодлого, үйл ажиллагаа үгүйлэгдэж байна. Ерөнхий сайдын дэргэдэх Мэдээллийн технологийн үндэсний хороо, Дэд бүтцийн яаманд нэг газар, бас шуудан холбооны газар гэх мэт төрийн байгууллагууд байдаг л даа. Мөн МХТ-ийн хөгжлийн 2010 он хүртэлх үзэл баримтлал гэж нэг бодлогын баримт бичиг бий. Эдгээр бодлого шийдвэрийн үр дүн нь программ хангамжийн салбарын хувьд л лав олигтой зүйл харагдахгүй байгаа.
Харин хорооны нэг шийдсэн асуудал нь Мэдээллийн технологийн парк байгуулсан явдал. Энэ бол үнэхээр зөв зүйтэй том дэмжлэг болсон, гэхдээ түрээсгүй байранд хоёр жил суулгахаар үйл ажиллагаа, дэмжлэг нь хязгаарлагдаад байх шиг санагддаг.
Харин одоогийн засгийн газраас ихээхэн зүйл хийгдэж магадгүй нь нь дээ гэж найдаж байна. Энэ салбарын бодлого, төлөвлөлт зохицуулалтыг хариуцсан Агентлагтай болж байгаа гэх сайн эхлэлүүд байна.
-Таны бодлоор тэгээд юу хийх ёстой гэж?
-Юуны түрүүнд хэрэглээг бий болгох ёстой. Аль ч улс оронд мэдээллийн технологийн хамгийн том захиалагч нь засгийн газар нь байдаг юм байна.
Хэрэглэгчдийг бэлтгэх, сургах, боловсон хүчнийг өнөөгийн зах зээлийн эрэлт шаардлагад нийцүүлэн бэлтгэх хэрэгтэй.Мэдээж үүнд хөрөнгө санхүүгийн асуудал гарна. Гэхдээ энэ бүгдийг нэгдсэн нэг бодлогоор л шийдвэрлэх хэрэгтэй.
Наад захын жишээ гэхэд өнөөдөр төрийн болоод аж ахуйн нэгжүүд татварын албанд тайлан балансаа, Нийгмийн даатгалын байгууллагад нийгмийн даатгалын шимтгэлийн тооцоо тайлангаа цаасаар өгдөг, үүнийг нь байцаагч нар нь аваад компьютерт шилж гардаг. Энэ бүгдийг яагаад сүлжээгээр электрон хувилбараар нь авч болохгүй гэж. Яагаад төрийн бүх шатны байгууллагууд доод шатны байгууллагаас авдаг тайлан мэдээгээ электрон хувилбараар нь авах журам тогтоож болохгүй гэж. Гэхдээ үүнийг зүгээр л нэг Экселийн файлаар биш, нэгдсэн бааз үүсгэж болдог, түүн дээр нь тооцоолол, нэгтгэл хийж болдог тийм хэлбэрээр.
Нөгөө талаас улсын төсвийн тодорхой хувийг мэдээллийн технологид зарцуулдаг болгоод хуульчилъя. Тэгвэл төсвийн 3-5 хувийг мэдээллийн технологид зарцуулдаг болчихвол, санхүүгийн тал нь шийдэгдчихнэ биз дээ.
-За одоо тэгэхээр хийх ажил байна, мөнгө байна, хийх хүн байна уу гэдэг асуудал гарна аа даа?
-Өнөөдөр зөвхөн программ хангамжийн үйл ажиллагаа явуулдаг том жижиг 50-60 компани байгаа, энэ чиглэлийн халтуур хийдэг хүмүүс ч их, төрийн болоод хувийн томоохон байгууллага, компани бүрт доод тал нь энэ чиглэлийн 1-2 хүн, заримд нь хэлтэс тасаг хүртэл байна. Энд ганцхан чанарын асуудал л байгаа.
Программ хангамжийн зах зээл нь хөгжөөд интернэтээр арилжаа наймаа явуулдаг, төрөл бүрийн үйлчилгээ үзүүлдэг, сүлжээ ашиглан сурч чаддаг болчихвол, өөрөөр хэлбэл тэндээс мөнгө, ашиг, баялаг авч болж байвал сүлжээ нь үнэтэй байсан ч хүмүүс тэр рүү ордог болно. Тэр хирээр улс орон маань ч хөгжинө. Мэдээж энэ бол зөвхөн нэг хэсэг нь. Өөр хийх зүйл мэдээж цаана нь их бий.
Төрөөс үнэхээр зөв бодлого явуулж чадах юм бол 5-10 жилийн дотор Монголын 1000 программ зохиогч залуу л манай улсын өнөөдрийн жилийн төсвийн орлогыг боүрдүүлээд байж чадах хэмжээнд хүрч болно. Гэхдээ ямар нэг онцгой нээлт хийхгүйгээр шүү. Харин шинэ технологи, онцгой шийдэлтэй дэлхийн хэмжээнд үнэлэгдэх тусгай бүтээгдэхүүн гаргаж чадвал улсын хөгжлийг хэд дахин хурдасгах боломжтой.
/2004.11.08.Бизнес таймс/

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Айлаас эрэхээр авдраа уудал

Тэгвэл монголчууд бид энэ салбараар амжилттай ажиллаж, монгол мэргэжилтнүүдийн мэдлэг, чадвар хаана ч гологдохгүй байна гэдэгтэй уншигч авхай та санал нийлэх үү. Өнөөдөр манайд IT буюу мэдээллийн технологийн том жижиг 50-60 гаруй компани байдаг ажээ. Зарим нь ч бүр өргөжөөд гадаадад хүртэл салбартай болсон байна. Ийнхүү амжилт бүтээл арвин явж буй компаниудын нэг бол яах аргагүй ЕСМ компани. Монголын мэдээлэл технологийн компаниуд дотор өөрийн байр сууриа олчихсон, байнгын үйлчлүүлэгчтэй, хэдийн гадаадад салбартай болж амжсан тус компани 2001 онд үүсгэн байгуулагдсан цагаасаа хойшхи ахархан хугацаанд Монголын компьютер хэрэглэгч хэн бүхний мэддэг, хэрэглэдэг Mindows-ийн орчны Монголоор бичих MONWIN программ, ИБМУТ-ийн мэдээллийн систем, Гаалийн ерөнхий газрын захиалгаар ГАМАС систем, банкны зэрэг Монголын хамгийн өргөн хэрэглэгддэг программуудаас гадна Голомт, Интер банк, ШУТИС, Сонгуулийн ерөнхий хороо гээд төрийн болон төрийн бус олон байгууллагуудын вэб сайтуудыг хийсэн байна.
Япон, Америк, Израйл, Энэтхэгийн программ хангамжийн компаниудтай хамтран ажилладаг тус компани харилцагчдынхаа бизнесийн үйл ажиллагаанд орчин үеийн дэвшилтэт технологи нэвтрүүлэх замаар эдийн засгийн өндөр үр ашигтай ажиллахад нь хамтарч ажиллах, программ хангамжийн мэргэшсэн компани болох зорилт тавин ажиллаж байгаа юм байна.
Ингээд бид Монголын мэдээллийн технологийн салбарын хөгжлийн талаар болоод бидэнд ямар давуу тал, боломж байгаа талаар ярилцахаар энэ удаагийн Зочин буландаа ЕСМ компанийн гүйцэтгэх захирал Ц.Отгонбаганыг урьж оролцуулж байна.
-Юуны өмнө та өөрийнхөө тухай, компанийнхаа тухай товч танилцуулахгүй юу?
-Уг нь би математикчийн чиглэлийн хүн л дээ. Оюутан байхдаа дадлагын ажлаа компьютер, сүлжээний чиглэлээр хийгээд цааш нь улам сонирхсоор өөрөө программ бичиж сурсан. Ингээд л сонирхлоороо явсаар программист болсон доо. Их сургуулиа төгсөөд Хөрөнгийн Биржид компьютерийн инженерээр ажилласан. Энэ үедээ хөрөнгийн Биржийн программуудыг бичиж байлаа. Компаний тухайд гэвэл, программ хангамжийн үйл ажиллагаа явуулж, мэдээллийн технологийн шилдэг байгууллагуудын нэг болох зорилготойгоор 2001 оны 5-р сард байгуулсан. Тэр үед Монголд яг жинхэнэ software буюу программ хангамж чиглэлээр дагнасан компани байдаггүй юм байна гэдгийг ажиглаад хоёр найзтайгаа хамтран анх үйл ажиллагаа эхэлж байсан. Өнөөдөр 20 орчим программ хангамжийн инженер, ажилтнуудтай, Япон улсад өөрийн салбар компаниа байгуулсан амжилттайгаар ажиллаж байна.
-Анх компаниа байгуулж байсан үеэ дурсахгүй юу, ер нь яагаад ЕСМ гэж нэрлэх болсон бэ?
-Манай компанийн нэр E-Commerce Mongolia гэсэн англи үгний товчлол юм. Зохиолч нь манай ерөнхий захирал Г.Зориг гэж хүн бий. Бид анх байгуулахдаа Монголд электрон худалдаа, арилжааг бий болгохоор зорьж байсан юм. Энэ маань компани байгуулсан хүмүүсийн хэн хэний маань санаа.Миний хувьд Хөрөнгийн биржид ажиллаж байсан учраас үнэт цаасны арилжааг нэг зааланд суучихаад явуулдаг биш, ядахдаа брокер, дилерүүд нь компани дээрээсээ шууд арилжаанд оролцдог болгох, цаашилбал жирийн сонирхсон хүмүүс ч интернэтээр арилжаанд оролцдог болгохоор зорьж ажиллаж байсан юм.
-Танай компанийн анхны бүтээгдэхүүн ямар программ байсан бэ? Энэ талаар сонирхуулахгүй юу?
-Компани байгуулагдаж байх тэр үед электрон арилжаа, худалдааг явуулахад төлбөр тооцооны систем нь бэлэн бус байсан. Банкуудын систем нь ч туйлын хангалтгүй байлаа. Өнөөдөр ч гэсэн энэ байдал нэг мөр шийдэгдээгүй л байна. Иймээс бид эхний ээлжинд орчин үеийн банкны сайн системийг боловсруулах хэрэгтэй юм байна гэж үзсэн. Харин яг энэ үед Голомт банкны удирдлага бидэнд санал тавьж, бид ч зорилгоо тэдэнд ойлгуулснаар шинэ систем боловсруулах ажилдаа орсон юм.
Одоо бид орчин үеийн банкны үнэхээр сайн системийг хамгийн сүүлийн үеийн технологи, шийдэлтэйгээр олон банкируудын шинэ санаа оноог тусган боловсруулж, Монгол улсын 2004 оны шилдэг банк Голомт-д нэвтрүүлээд жил гаруй болж байна. Харин саяхан Капитрон банкинд нэвтрүүлж дуусгалаа. Түүнчлэн хэд хэдэн банк бус санхүүгийн байгууллагуудад нэвтрүүлсэн. Үүнийг хийхийн тулд электрон банк, интернэт банкны программ, тэрчлэн онлайн банкны болон теллэрийн систем, электрон гарын үсэг, тамга тамдгийн баталгаа зэрэг орчин үеийн банкинд зайлшгүй байх ёстой асуудлуудыг тусгасан иж бүрэн системийг боловсруулсан.
-Японы салбар компани чинь хамтарсан хөрөнгө оруулалттай юу? Ямар үйл ажиллагаа явуулдаг вэ?
-Гадаадын зах зээлд гарч ажиллах, тэр дундаа Японд гарч ажиллах гэж 4-5 жилийн өмнөөс янз бүрийн судалгаа тооцоо хийсээр энэ оны 7-р сард албан ёсоор салбараа байгуулж, үйл ажиллагаа явуулах эрхээ авсан. 100 хувь өөрийн хөрөнгө оруулалттай. Хоёр чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулахаар бэлтгэл ажлууд хийгдэж байна. Нэгдүгээрт Японы зах зээлээс ажил авч хийх, хоёрдугаарт өөрийн зарим бүтээгдэхүүнээ Японы зах зээлд гаргах гэсэн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж байна. Ажлын эхлэл амжилттай сайн байгаа. Салбарт маань Японд докторын зэрэг хамгаалсан болон докторантур, магистрантурт суралцаж байгаа хүмүүс ажилладаг. Манай ерөнхий захирал тэнд ажиллаж байгаа.
-Танайх байгуулагдахаасаа өмнө хэд хэдэн томоохон систем боловсруулсан туршлагатай гэлээ. Энэ талаараа тодруулахгүй юу?
-Энэ нь манай компанид одоо ажиллаж байгаа ажилтнуудын өмнө нь боловсруулж байсан программуудыг хэлж байгаа юм. Юуны өмнө Монголын хөрөнгийн биржийн мэдээллийн систем юм. Товчдоо гэвэл, хүмүүсийн яриад байдаг ягаан, цэнхэр тасалбараар худалдаж авсан хувьцааг, хувьцаат компанийг бүртгэдэг, үнэт цаасны бэлэн мөнгөний арилжааг явуулдаг, мөнгөн хөрөнгийн төлбөр тооцоог нь гүйцэтгэдэг систем. Энэ системийг одоо хүртэл Монголын хөрөнгийн бирж ашигладаг, цаашид ч нэг хэсэгтээ ашигласнаар л байх байх. Ер нь бол Монголын хамгийн анхны Windows-ийн орчинд боловсруулагдсан томоохон системүүдийн нэг. Үүнээс гадна Иргэний бүртгэл мэдээллийн улсын төвийн Монгол улсын хүн амын бүртгэл мэдээллийн систем байна. Мөн л томоохон систем. Энэ систем DOS-ийн орчинд боловсруулагдаж байсан, харин өнөөдөр шинэчлэгдсэн байх. За тэгээд өөр бусад программ хангамжууд ч бий.
-Энэ их ажлуудыг 2-3-хан жилийн дотор амжуулсан гэдэг нь зөвхөн танай компани хийсэн юмуу эсвэл бусад компаниудтай хамтарсан уу?
-Одоо эргээд харахад зөвхөн өөрсдийн хүчээр хийчихсэн, системүүд маань одоо ажиллаж байгаад сэтгэл өндөрявдаг. Хамгийн гол ажлыг нугалсан залуучууддаа баярладаг даа.
Дашрамд хэлэхэд, хэд хэдэн системүүдийг бид богино хугацаанд хийж гүйцэтгэсэн юм. Жишээлбэл, Их дээд сургуулийн удирдлагын мэдээллийн UNIMIS нэртэй системийг ТИС-ийн захиалгаар боловсруулсан. Оюутныг анх сургууль элсэхээс нь авахуулаад төгсөхөд нь дипломны хавсралтыг нь хэвлээд өгөх хоорондох оюутан, багш, сургалт, санхүү, эрдэм шинжилгээг нь хамарсан бүх үйл ажиллагааг нь хялбарчилсан, уялдуулсан систем. Нөгөө талаасаа Электрон их сургуулийн суурийг тавьсан систем. Хэрэв хүсвэл эцэг эх нь хүүхдийнхээ сурлагын дүнг Интернэтээр ороод харчих боломжтойгоос авахуулаад оюутан интернэтээр үзэх хичээл, заалгах багшаа сонгох, багш сургалтын алба, санхүүтэйгээ шууд харьцах, багш нарын хувьд ч мөн адил тийм боломжийг олгосон систем юм.
Өнөөдөр ШУТИС-аас гадна Мандах, Түшээ дээд сургууль ийм системтэй. Удахгүй Дорноговь аймгийн Анагаах ухааны коллеж ийм системтэй болно. Түүнчлэн төрийн болон аль ч бизнесийн байгууллагад зориулсан E-OFFICE, ББСБ, Хадгаламж зээлийн хоршоодод зориулсан E-EINANCE, e-Tourist, e-Lombard, e-District гэх мэт манай нэлээд хэдэн жижиг программууд бий.
-Төр засгийн зүгээс мэдээлэл холбооны технологийг хөгжүүлэх чиглэлээр юу хийх шаардлагатай гэж үздэг вэ?
-Мэдээлэл, технологи гэж хүн бүхэн тэр тусмаа төр засгийн удирдлагууд олон жил ярьж байгаа ч яг төрөөс дэмжсэн, мэдээллийн технологийн талаар нэг мөр болсон бодлого, үйл ажиллагаа үгүйлэгдэж байна. Ерөнхий сайдын дэргэдэх Мэдээллийн технологийн үндэсний хороо, Дэд бүтцийн яаманд нэг газар, бас шуудан холбооны газар гэх мэт төрийн байгууллагууд байдаг л даа. Мөн МХТ-ийн хөгжлийн 2010 он хүртэлх үзэл баримтлал гэж нэг бодлогын баримт бичиг бий. Эдгээр бодлого шийдвэрийн үр дүн нь программ хангамжийн салбарын хувьд л лав олигтой зүйл харагдахгүй байгаа.
Харин хорооны нэг шийдсэн асуудал нь Мэдээллийн технологийн парк байгуулсан явдал. Энэ бол үнэхээр зөв зүйтэй том дэмжлэг болсон, гэхдээ түрээсгүй байранд хоёр жил суулгахаар үйл ажиллагаа, дэмжлэг нь хязгаарлагдаад байх шиг санагддаг.
Харин одоогийн засгийн газраас ихээхэн зүйл хийгдэж магадгүй нь нь дээ гэж найдаж байна. Энэ салбарын бодлого, төлөвлөлт зохицуулалтыг хариуцсан Агентлагтай болж байгаа гэх сайн эхлэлүүд байна.
-Таны бодлоор тэгээд юу хийх ёстой гэж?
-Юуны түрүүнд хэрэглээг бий болгох ёстой. Аль ч улс оронд мэдээллийн технологийн хамгийн том захиалагч нь засгийн газар нь байдаг юм байна.
Хэрэглэгчдийг бэлтгэх, сургах, боловсон хүчнийг өнөөгийн зах зээлийн эрэлт шаардлагад нийцүүлэн бэлтгэх хэрэгтэй.Мэдээж үүнд хөрөнгө санхүүгийн асуудал гарна. Гэхдээ энэ бүгдийг нэгдсэн нэг бодлогоор л шийдвэрлэх хэрэгтэй.
Наад захын жишээ гэхэд өнөөдөр төрийн болоод аж ахуйн нэгжүүд татварын албанд тайлан балансаа, Нийгмийн даатгалын байгууллагад нийгмийн даатгалын шимтгэлийн тооцоо тайлангаа цаасаар өгдөг, үүнийг нь байцаагч нар нь аваад компьютерт шилж гардаг. Энэ бүгдийг яагаад сүлжээгээр электрон хувилбараар нь авч болохгүй гэж. Яагаад төрийн бүх шатны байгууллагууд доод шатны байгууллагаас авдаг тайлан мэдээгээ электрон хувилбараар нь авах журам тогтоож болохгүй гэж. Гэхдээ үүнийг зүгээр л нэг Экселийн файлаар биш, нэгдсэн бааз үүсгэж болдог, түүн дээр нь тооцоолол, нэгтгэл хийж болдог тийм хэлбэрээр.
Нөгөө талаас улсын төсвийн тодорхой хувийг мэдээллийн технологид зарцуулдаг болгоод хуульчилъя. Тэгвэл төсвийн 3-5 хувийг мэдээллийн технологид зарцуулдаг болчихвол, санхүүгийн тал нь шийдэгдчихнэ биз дээ.
-За одоо тэгэхээр хийх ажил байна, мөнгө байна, хийх хүн байна уу гэдэг асуудал гарна аа даа?
-Өнөөдөр зөвхөн программ хангамжийн үйл ажиллагаа явуулдаг том жижиг 50-60 компани байгаа, энэ чиглэлийн халтуур хийдэг хүмүүс ч их, төрийн болоод хувийн томоохон байгууллага, компани бүрт доод тал нь энэ чиглэлийн 1-2 хүн, заримд нь хэлтэс тасаг хүртэл байна. Энд ганцхан чанарын асуудал л байгаа.
Программ хангамжийн зах зээл нь хөгжөөд интернэтээр арилжаа наймаа явуулдаг, төрөл бүрийн үйлчилгээ үзүүлдэг, сүлжээ ашиглан сурч чаддаг болчихвол, өөрөөр хэлбэл тэндээс мөнгө, ашиг, баялаг авч болж байвал сүлжээ нь үнэтэй байсан ч хүмүүс тэр рүү ордог болно. Тэр хирээр улс орон маань ч хөгжинө. Мэдээж энэ бол зөвхөн нэг хэсэг нь. Өөр хийх зүйл мэдээж цаана нь их бий.
Төрөөс үнэхээр зөв бодлого явуулж чадах юм бол 5-10 жилийн дотор Монголын 1000 программ зохиогч залуу л манай улсын өнөөдрийн жилийн төсвийн орлогыг боүрдүүлээд байж чадах хэмжээнд хүрч болно. Гэхдээ ямар нэг онцгой нээлт хийхгүйгээр шүү. Харин шинэ технологи, онцгой шийдэлтэй дэлхийн хэмжээнд үнэлэгдэх тусгай бүтээгдэхүүн гаргаж чадвал улсын хөгжлийг хэд дахин хурдасгах боломжтой.
/2004.11.08.Бизнес таймс/

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments
Back to top button