Эмнэлэг худалдана авах хүн байна уу? Хувийнх биш шүү,

Хүн бүрт үнэгуйгээр хувааж өгсөн ягаан, цэнхэр тасалбараа барьчихаад би баян боллоо хэмээн цээж түрэн ханхалзаж асан монголчууд хувьчлалын тухай тун бүдэг ойлголттой байсан нь үнэн. Гэвч аливааг хийж үзэж байж л буруу зөвийг нь ойлгодог болохоор өнгөрсөн жилүүдэд бид хувьчлалын талаар багагүй мэдлэг, бас туршлагыг хуримтлуулж амжсан билээ.
Бусдаас нэлээд хожуу эхэлсэн нь нийгмийн салбарын хувьчлал. Хүн амд хамгийн ойрын үйлчилгээг үзүүлдэг боловсрол, эрүүл мэндийн салбар энд хамаардаг учраас болгоомжтой хандах нь зүйн хэрэг биз. Боловсролын салбарын ачаанаас хувийн сургуулиуд уүрэлцэж байгаатай адил эрүүл мэндийн салбарт хувийн хэвшлийнхэн өөрийн гэсэн байр сууриа хэдийнэ эзлээд, зарим нөхцөлд улсынхаас хамаагүй илүү үр дүнтэй ажиллаж буйг хүмүус мэднэ. Тэгээд ч Төрийн өмчийг 2001-2004 онд хувьчлах үндсэн чиглэлд Нийгмийн салбарт хийгдэх өөрчлөн байгуулалт, хувьчлалын гол зорилго нь өрсөлдеөнииг дэмжих, төрийн зохицуулалтыг тодорхой болгох үндсэн дээр салбарын удирдлага, санхүүжилтэд хувийн хэвшлийн оролцоог нэмэгдүүлэх, улмаар үйлчилгээний чанар, хүртээмжийг дээшлуүлэхэд оршино хэмээн заасан буй.
Мэн энэхүү хувьчлалыг хийх зайлшгүй шаардлагыг хэд хэдэн зүйлээр тодорхойлсон, Эмнэлгийн багаж тоног төхөөрөмж хуучирч элэгдэн орчин үеийн шаардлага хангахаа больсон. Энэ нь эмнэлгийн тусламж уйлчилгээг хэвийн явуулахад хүндрэл учруулж байгаа. Төрөөс өгч байгаа мөнгө хөрөнгө хүрэлцэхгуйн улмаас эм тариа, өвчтөний хоол хангалтгуй, хумууст хэрэгтэй үйлчилгээг үзүүлж чаддаггүй. Эмч мэргэ-жилтний үйл ажиллагааг үнэлэх, урамшуулах тогтолцоо бурдээгуйн улмаас албан буе төлбөр авах болсон. Цалин бага, мэргэжил мэдлэгээ дээшлүүлэх боломж бололцоо хомс гээд энэ салбарт болж бүтэхгүй байгааг тоочвол нэлээд урт жагсаалт болох биз. Зовлон тоочоод улсаас мөнгө нэхээд суухааргуй ажиллах нөхцөлийг эрүүл мэндийн салбарынханд бий болгох хамгийн зохистой арга нь хувьчлах гэдгийг гадаадын олон орон хэдийнэ батал-чихсан юм билээ. Гэхдээ тэнд тэгеэн байна гээд шууд хуулбарладаг зангаасаа татгалзаж, аль ур дүнтэйг нь авч хэрэглэх ёстой л доо.
Манайд эрүүл мэндийн салбарын хувьчлал 1997 онд нийслэлийн Баянзүрх дүүргийн эмнэлгийг туршилтын журмаар удирдлагын гэрээгээр хувьчлах шийдвэр гарснаар эхэлсэн гэж болно. Дүүргийн Засаг даргын Тамгын газар, Нийслэлийн эрүүл мэндийн газар менежментийн багтай хоёр жилийн хугацаатай гурвалсан гэрээ байгуулжээ. Менежментийн багийнхан хамгийн түрүүнд эмнэлгийн зохион байгуулалтыг өөрчилж, гурван түвшний менежерийн үйл ажиллагааг нэвтруүлсэн. Санхүүгийн хувьд ч илүү бие даасан болж, ашиг орлого нь нэмэгдсэн зэргээр туршилт амжилттай болсон эерэг тал олныг дурдаж болно. Гэрээний хугацаа дууссан боловч дарга нар дахиад л сунгачихсан. Өөрөөр хэлбэл, одоо хэр нь бүрэн хувьчлагдаагүй л гэсэн уг. Ийн сунжирч байгаа нь дараа дараачийн эмнэлгүүдэд хувьчлал явуулах үйл явцыг удаашруулж байна гэж узэх хүн ч байдаг юм.
Эмнэлгийг хувьчлах цаг нь болсон уу гэсэн асуултыг эрүүл мэндийн салбарт ажиллаж байгаа хүмүүс болон жирийн иргэдэд тавьсан юм. Иргэдийн олонх нь нэгэнт л эмнэлгийн үйлчилгээний ихэнх нь тодорхой хэмжээний төлбөр авч байгаа юм чинь хувьчилснаас ялгаа юу байна. Үйл-чилгээнийх нь чанарт ч өөрчлөлт орсом юм алга. Үүний оронд өгөх ёстой төлбөрийг нь өгөөд хувийн эмнэлэгт хандсан нь дээр хэмёэн гомдол-лож байлаа. Гэвч хувьчилчихвал үзүүлж байгаа уйлчилгээ нь сайжрахгүй хэрнээ нэхэх мөнгө нь улам нэмэгдэх вий. Түүний-хээ оронд улсын гэсэн данстай явсан нь дээр биз гэж болгоомжлох хун ч таарлаа. Харин эмч нарын дийлэнх хувьчлах цаг нь болсон гэж үзэж, харин сувилагч, асрагч зэрэг дунд шатны ажилтнууд нь хувьд очвол ажлын баталгаа байхгүй болно хэмээн сэтгэл тугшиж явдгаа нуусангуй. Тиймээс энэ салбарт хувьчлал явуулах бэлтгэл ажлыг ганц нэгхэн эмнэлэгт хийсэн туршилтаар хязгаарлаж болохгүй бололтой.
Аль байгууллагыг, чухам ямар аргаар хувьчлах тухай Эрүүл мэндийн сайдын зөвлөлийн хурлаар хэлэлцэж хувьчлагдах байгууллагын жагсаалтыг гаргадаг. Энэ жагсаалтыг Засгийн газрын тогтоолоор баталсны дараа ТӨХ-нд хүргүүлдэг гэнэ. Харамсалтай нь эрүүл мэндийн салбарын хувьчлах обьектын жагсаалтад орсон байгууллагын сонголтыг зөвхөн эдийн эаегийн сонирхлоор хийдэг бололтой. Үуний баталгаа нь хувьчлагдах тухай шийдвэр нь гарчихсан хэрнээ хэрэгжихгүй, хойшлогдож байгаа эмнэлгүүдтэй холбон тайлбарлах хүн олон байв. Нэгэн дүүргийн эмнэлгийг хувьчлах тухай зарлаж оролцогчдоос бичиг баримтыг авчихсан хойноо буцаасан тохиолдол гарсан гэнэ. Уг нь түүнийг туе салбарын томчуудын нэг авахаар яг таг тохиролцчихсон байж. Гэтэл тендерт оролцохоор ирүүлеэн өрсөлдөгчийнх нь материал тэднийхээс хамаагүй илүү байсан тул ялагдахаас айхдаа тендерийг хойшлуулсан гэсэн явган яриа гадуур тэнэж л явна.
Мөн 2001 оны нэгдүгээр сард УИХ-ын тогтоолоор баталсан Төрийн өмчийг 2001-2004 онд хувьчлах үндсэн чиглэл-ийн хүрээнд Эмийн үйлдвэр болон Монсам ХХК-ийг төрийн өмчид хэвээр байлгана гэж заасан атал 2003 оны хоёрдугаар сард Засгийн газар тогтоол гаргаад дээрх хоёр байгууллагыг хувьчлах обьектын жагсаалтад оруулчихаж. Улмаар Эмийн үйлдвэрийг хувьцаат компани болгон зохион байгуулж 2003 оны аравдугаар сард уралдаант шалгаруулалтын аргаар 100 хувь хувьчилсан байна.
Эруүл мэндийн салбарын тусламж үйлчилгээ нь нийгмийн шинжтэй учраас хүртээмжийн тухай асуудал зайлшгүй гарч ирдэг. 1997 оноос хойш боловсруулсан бүхий л хөтөлбөр, баримт бичгүүдэд нийгмийн гишүүн бүрийн эрүүл мэндийн үйлчилгээг ижил тэгш хүртэх боломжийг баталгаажуулах талаар дурдсан боловч үүнийг хэрхэн, яаж хангах тухай ямар нэг арга хэмжээ, бодлогыг төлөвлөөгүй байна. Улсын хэмжээнд нэг эмчид дунджаар 360 хүн ногддог. Улаанбаатарт энэ тоо 209, харин баруун болрн төвийн бүсийн аймгуудад 700 хол давдаг аж. Иргэд оршин суугаа газрын харьяалал, өвчин эмгэгийн байдал. даатгалын зангаас хийгдэх төлбөр, эмнэлгиин байгууллагын үйлчилгээний хуваарь зэргээс шалт-гаалан тодорхой эмнэлэг, эмчээр үйлчлүүлэх болдог. Хувьчлал явуулснаар төлбөрөө л төлсөн бол аль дуртай эмнэлэг эмчдээ хандах боломж гарна. Энэ нь хуртээмжийг сайжруулна хэмээн эрүүл мэндийн салбарын хувьчлалаар багагүй мэдлэгтэй гэж үздэг албан тушаалтнууд тайлбарладаг. Гэвч үүнийг нь ямар нэг эрх зүйн баримтад тусгаагүй болохоор биелэх магадлал муутай хэмээн Нээлттэй нийгэм форумын захиалгаар Эрүүл мэндийн салбарын хувьчлал судалгааг хийсэн эрдэмтэд үзсэн байна. Нэгэнт л хүртээмжийг сайжруулж чадахгүй бол хувьчилсны ашиг гарахгүй.
Тэгээд ч хувьчлалыи аргыг зөв олохгүй бол орлого багатай иргэд төлбөрийг нь төлж дийлэхгүйгээс эмнэлгийн тусламж авч чадалгүи хорвоог орхиход хүрэх вий. Нэгэнт цаг нь ирсэн, нийгэм шаардаж байгаа болохоор эрүүл мэндийн салбарыг даруй хувьчлах хэрэгтэй нь мэдээж. Гагцхүү үүнийг мөнгө олж, баяжиж хөлжих гэсэн нэгний гарт өгч, ард түмнээ элгээр нь мөлхүүлэхгүй байх нөхцөлийг сайтар тунгаах хэрэгтэй юм. Тэгээд ч сайн эмч бүр сайн менежер байж чаддаггүйг олон жилийн туршлага харуулсан гэдгийг бодолцмоор.
(өнөөдөр 2004.11.11 264)

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Эмнэлэг худалдана авах хүн байна уу? Хувийнх биш шүү,

Хүн бүрт үнэгуйгээр хувааж өгсөн ягаан, цэнхэр тасалбараа барьчихаад би баян боллоо хэмээн цээж түрэн ханхалзаж асан монголчууд хувьчлалын тухай тун бүдэг ойлголттой байсан нь үнэн. Гэвч аливааг хийж үзэж байж л буруу зөвийг нь ойлгодог болохоор өнгөрсөн жилүүдэд бид хувьчлалын талаар багагүй мэдлэг, бас туршлагыг хуримтлуулж амжсан билээ.
Бусдаас нэлээд хожуу эхэлсэн нь нийгмийн салбарын хувьчлал. Хүн амд хамгийн ойрын үйлчилгээг үзүүлдэг боловсрол, эрүүл мэндийн салбар энд хамаардаг учраас болгоомжтой хандах нь зүйн хэрэг биз. Боловсролын салбарын ачаанаас хувийн сургуулиуд уүрэлцэж байгаатай адил эрүүл мэндийн салбарт хувийн хэвшлийнхэн өөрийн гэсэн байр сууриа хэдийнэ эзлээд, зарим нөхцөлд улсынхаас хамаагүй илүү үр дүнтэй ажиллаж буйг хүмүус мэднэ. Тэгээд ч Төрийн өмчийг 2001-2004 онд хувьчлах үндсэн чиглэлд Нийгмийн салбарт хийгдэх өөрчлөн байгуулалт, хувьчлалын гол зорилго нь өрсөлдеөнииг дэмжих, төрийн зохицуулалтыг тодорхой болгох үндсэн дээр салбарын удирдлага, санхүүжилтэд хувийн хэвшлийн оролцоог нэмэгдүүлэх, улмаар үйлчилгээний чанар, хүртээмжийг дээшлуүлэхэд оршино хэмээн заасан буй.
Мэн энэхүү хувьчлалыг хийх зайлшгүй шаардлагыг хэд хэдэн зүйлээр тодорхойлсон, Эмнэлгийн багаж тоног төхөөрөмж хуучирч элэгдэн орчин үеийн шаардлага хангахаа больсон. Энэ нь эмнэлгийн тусламж уйлчилгээг хэвийн явуулахад хүндрэл учруулж байгаа. Төрөөс өгч байгаа мөнгө хөрөнгө хүрэлцэхгуйн улмаас эм тариа, өвчтөний хоол хангалтгуй, хумууст хэрэгтэй үйлчилгээг үзүүлж чаддаггүй. Эмч мэргэ-жилтний үйл ажиллагааг үнэлэх, урамшуулах тогтолцоо бурдээгуйн улмаас албан буе төлбөр авах болсон. Цалин бага, мэргэжил мэдлэгээ дээшлүүлэх боломж бололцоо хомс гээд энэ салбарт болж бүтэхгүй байгааг тоочвол нэлээд урт жагсаалт болох биз. Зовлон тоочоод улсаас мөнгө нэхээд суухааргуй ажиллах нөхцөлийг эрүүл мэндийн салбарынханд бий болгох хамгийн зохистой арга нь хувьчлах гэдгийг гадаадын олон орон хэдийнэ батал-чихсан юм билээ. Гэхдээ тэнд тэгеэн байна гээд шууд хуулбарладаг зангаасаа татгалзаж, аль ур дүнтэйг нь авч хэрэглэх ёстой л доо.
Манайд эрүүл мэндийн салбарын хувьчлал 1997 онд нийслэлийн Баянзүрх дүүргийн эмнэлгийг туршилтын журмаар удирдлагын гэрээгээр хувьчлах шийдвэр гарснаар эхэлсэн гэж болно. Дүүргийн Засаг даргын Тамгын газар, Нийслэлийн эрүүл мэндийн газар менежментийн багтай хоёр жилийн хугацаатай гурвалсан гэрээ байгуулжээ. Менежментийн багийнхан хамгийн түрүүнд эмнэлгийн зохион байгуулалтыг өөрчилж, гурван түвшний менежерийн үйл ажиллагааг нэвтруүлсэн. Санхүүгийн хувьд ч илүү бие даасан болж, ашиг орлого нь нэмэгдсэн зэргээр туршилт амжилттай болсон эерэг тал олныг дурдаж болно. Гэрээний хугацаа дууссан боловч дарга нар дахиад л сунгачихсан. Өөрөөр хэлбэл, одоо хэр нь бүрэн хувьчлагдаагүй л гэсэн уг. Ийн сунжирч байгаа нь дараа дараачийн эмнэлгүүдэд хувьчлал явуулах үйл явцыг удаашруулж байна гэж узэх хүн ч байдаг юм.
Эмнэлгийг хувьчлах цаг нь болсон уу гэсэн асуултыг эрүүл мэндийн салбарт ажиллаж байгаа хүмүүс болон жирийн иргэдэд тавьсан юм. Иргэдийн олонх нь нэгэнт л эмнэлгийн үйлчилгээний ихэнх нь тодорхой хэмжээний төлбөр авч байгаа юм чинь хувьчилснаас ялгаа юу байна. Үйл-чилгээнийх нь чанарт ч өөрчлөлт орсом юм алга. Үүний оронд өгөх ёстой төлбөрийг нь өгөөд хувийн эмнэлэгт хандсан нь дээр хэмёэн гомдол-лож байлаа. Гэвч хувьчилчихвал үзүүлж байгаа уйлчилгээ нь сайжрахгүй хэрнээ нэхэх мөнгө нь улам нэмэгдэх вий. Түүний-хээ оронд улсын гэсэн данстай явсан нь дээр биз гэж болгоомжлох хун ч таарлаа. Харин эмч нарын дийлэнх хувьчлах цаг нь болсон гэж үзэж, харин сувилагч, асрагч зэрэг дунд шатны ажилтнууд нь хувьд очвол ажлын баталгаа байхгүй болно хэмээн сэтгэл тугшиж явдгаа нуусангуй. Тиймээс энэ салбарт хувьчлал явуулах бэлтгэл ажлыг ганц нэгхэн эмнэлэгт хийсэн туршилтаар хязгаарлаж болохгүй бололтой.
Аль байгууллагыг, чухам ямар аргаар хувьчлах тухай Эрүүл мэндийн сайдын зөвлөлийн хурлаар хэлэлцэж хувьчлагдах байгууллагын жагсаалтыг гаргадаг. Энэ жагсаалтыг Засгийн газрын тогтоолоор баталсны дараа ТӨХ-нд хүргүүлдэг гэнэ. Харамсалтай нь эрүүл мэндийн салбарын хувьчлах обьектын жагсаалтад орсон байгууллагын сонголтыг зөвхөн эдийн эаегийн сонирхлоор хийдэг бололтой. Үуний баталгаа нь хувьчлагдах тухай шийдвэр нь гарчихсан хэрнээ хэрэгжихгүй, хойшлогдож байгаа эмнэлгүүдтэй холбон тайлбарлах хүн олон байв. Нэгэн дүүргийн эмнэлгийг хувьчлах тухай зарлаж оролцогчдоос бичиг баримтыг авчихсан хойноо буцаасан тохиолдол гарсан гэнэ. Уг нь түүнийг туе салбарын томчуудын нэг авахаар яг таг тохиролцчихсон байж. Гэтэл тендерт оролцохоор ирүүлеэн өрсөлдөгчийнх нь материал тэднийхээс хамаагүй илүү байсан тул ялагдахаас айхдаа тендерийг хойшлуулсан гэсэн явган яриа гадуур тэнэж л явна.
Мөн 2001 оны нэгдүгээр сард УИХ-ын тогтоолоор баталсан Төрийн өмчийг 2001-2004 онд хувьчлах үндсэн чиглэл-ийн хүрээнд Эмийн үйлдвэр болон Монсам ХХК-ийг төрийн өмчид хэвээр байлгана гэж заасан атал 2003 оны хоёрдугаар сард Засгийн газар тогтоол гаргаад дээрх хоёр байгууллагыг хувьчлах обьектын жагсаалтад оруулчихаж. Улмаар Эмийн үйлдвэрийг хувьцаат компани болгон зохион байгуулж 2003 оны аравдугаар сард уралдаант шалгаруулалтын аргаар 100 хувь хувьчилсан байна.
Эруүл мэндийн салбарын тусламж үйлчилгээ нь нийгмийн шинжтэй учраас хүртээмжийн тухай асуудал зайлшгүй гарч ирдэг. 1997 оноос хойш боловсруулсан бүхий л хөтөлбөр, баримт бичгүүдэд нийгмийн гишүүн бүрийн эрүүл мэндийн үйлчилгээг ижил тэгш хүртэх боломжийг баталгаажуулах талаар дурдсан боловч үүнийг хэрхэн, яаж хангах тухай ямар нэг арга хэмжээ, бодлогыг төлөвлөөгүй байна. Улсын хэмжээнд нэг эмчид дунджаар 360 хүн ногддог. Улаанбаатарт энэ тоо 209, харин баруун болрн төвийн бүсийн аймгуудад 700 хол давдаг аж. Иргэд оршин суугаа газрын харьяалал, өвчин эмгэгийн байдал. даатгалын зангаас хийгдэх төлбөр, эмнэлгиин байгууллагын үйлчилгээний хуваарь зэргээс шалт-гаалан тодорхой эмнэлэг, эмчээр үйлчлүүлэх болдог. Хувьчлал явуулснаар төлбөрөө л төлсөн бол аль дуртай эмнэлэг эмчдээ хандах боломж гарна. Энэ нь хуртээмжийг сайжруулна хэмээн эрүүл мэндийн салбарын хувьчлалаар багагүй мэдлэгтэй гэж үздэг албан тушаалтнууд тайлбарладаг. Гэвч үүнийг нь ямар нэг эрх зүйн баримтад тусгаагүй болохоор биелэх магадлал муутай хэмээн Нээлттэй нийгэм форумын захиалгаар Эрүүл мэндийн салбарын хувьчлал судалгааг хийсэн эрдэмтэд үзсэн байна. Нэгэнт л хүртээмжийг сайжруулж чадахгүй бол хувьчилсны ашиг гарахгүй.
Тэгээд ч хувьчлалыи аргыг зөв олохгүй бол орлого багатай иргэд төлбөрийг нь төлж дийлэхгүйгээс эмнэлгийн тусламж авч чадалгүи хорвоог орхиход хүрэх вий. Нэгэнт цаг нь ирсэн, нийгэм шаардаж байгаа болохоор эрүүл мэндийн салбарыг даруй хувьчлах хэрэгтэй нь мэдээж. Гагцхүү үүнийг мөнгө олж, баяжиж хөлжих гэсэн нэгний гарт өгч, ард түмнээ элгээр нь мөлхүүлэхгүй байх нөхцөлийг сайтар тунгаах хэрэгтэй юм. Тэгээд ч сайн эмч бүр сайн менежер байж чаддаггүйг олон жилийн туршлага харуулсан гэдгийг бодолцмоор.
(өнөөдөр 2004.11.11 264)

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Эмнэлэг худалдана авах хүн байна уу? Хувийнх биш шүү,

Хүн бүрт үнэгуйгээр хувааж өгсөн ягаан, цэнхэр тасалбараа барьчихаад би баян боллоо хэмээн цээж түрэн ханхалзаж асан монголчууд хувьчлалын тухай тун бүдэг ойлголттой байсан нь үнэн. Гэвч аливааг хийж үзэж байж л буруу зөвийг нь ойлгодог болохоор өнгөрсөн жилүүдэд бид хувьчлалын талаар багагүй мэдлэг, бас туршлагыг хуримтлуулж амжсан билээ.
Бусдаас нэлээд хожуу эхэлсэн нь нийгмийн салбарын хувьчлал. Хүн амд хамгийн ойрын үйлчилгээг үзүүлдэг боловсрол, эрүүл мэндийн салбар энд хамаардаг учраас болгоомжтой хандах нь зүйн хэрэг биз. Боловсролын салбарын ачаанаас хувийн сургуулиуд уүрэлцэж байгаатай адил эрүүл мэндийн салбарт хувийн хэвшлийнхэн өөрийн гэсэн байр сууриа хэдийнэ эзлээд, зарим нөхцөлд улсынхаас хамаагүй илүү үр дүнтэй ажиллаж буйг хүмүус мэднэ. Тэгээд ч Төрийн өмчийг 2001-2004 онд хувьчлах үндсэн чиглэлд Нийгмийн салбарт хийгдэх өөрчлөн байгуулалт, хувьчлалын гол зорилго нь өрсөлдеөнииг дэмжих, төрийн зохицуулалтыг тодорхой болгох үндсэн дээр салбарын удирдлага, санхүүжилтэд хувийн хэвшлийн оролцоог нэмэгдүүлэх, улмаар үйлчилгээний чанар, хүртээмжийг дээшлуүлэхэд оршино хэмээн заасан буй.
Мэн энэхүү хувьчлалыг хийх зайлшгүй шаардлагыг хэд хэдэн зүйлээр тодорхойлсон, Эмнэлгийн багаж тоног төхөөрөмж хуучирч элэгдэн орчин үеийн шаардлага хангахаа больсон. Энэ нь эмнэлгийн тусламж уйлчилгээг хэвийн явуулахад хүндрэл учруулж байгаа. Төрөөс өгч байгаа мөнгө хөрөнгө хүрэлцэхгуйн улмаас эм тариа, өвчтөний хоол хангалтгуй, хумууст хэрэгтэй үйлчилгээг үзүүлж чаддаггүй. Эмч мэргэ-жилтний үйл ажиллагааг үнэлэх, урамшуулах тогтолцоо бурдээгуйн улмаас албан буе төлбөр авах болсон. Цалин бага, мэргэжил мэдлэгээ дээшлүүлэх боломж бололцоо хомс гээд энэ салбарт болж бүтэхгүй байгааг тоочвол нэлээд урт жагсаалт болох биз. Зовлон тоочоод улсаас мөнгө нэхээд суухааргуй ажиллах нөхцөлийг эрүүл мэндийн салбарынханд бий болгох хамгийн зохистой арга нь хувьчлах гэдгийг гадаадын олон орон хэдийнэ батал-чихсан юм билээ. Гэхдээ тэнд тэгеэн байна гээд шууд хуулбарладаг зангаасаа татгалзаж, аль ур дүнтэйг нь авч хэрэглэх ёстой л доо.
Манайд эрүүл мэндийн салбарын хувьчлал 1997 онд нийслэлийн Баянзүрх дүүргийн эмнэлгийг туршилтын журмаар удирдлагын гэрээгээр хувьчлах шийдвэр гарснаар эхэлсэн гэж болно. Дүүргийн Засаг даргын Тамгын газар, Нийслэлийн эрүүл мэндийн газар менежментийн багтай хоёр жилийн хугацаатай гурвалсан гэрээ байгуулжээ. Менежментийн багийнхан хамгийн түрүүнд эмнэлгийн зохион байгуулалтыг өөрчилж, гурван түвшний менежерийн үйл ажиллагааг нэвтруүлсэн. Санхүүгийн хувьд ч илүү бие даасан болж, ашиг орлого нь нэмэгдсэн зэргээр туршилт амжилттай болсон эерэг тал олныг дурдаж болно. Гэрээний хугацаа дууссан боловч дарга нар дахиад л сунгачихсан. Өөрөөр хэлбэл, одоо хэр нь бүрэн хувьчлагдаагүй л гэсэн уг. Ийн сунжирч байгаа нь дараа дараачийн эмнэлгүүдэд хувьчлал явуулах үйл явцыг удаашруулж байна гэж узэх хүн ч байдаг юм.
Эмнэлгийг хувьчлах цаг нь болсон уу гэсэн асуултыг эрүүл мэндийн салбарт ажиллаж байгаа хүмүүс болон жирийн иргэдэд тавьсан юм. Иргэдийн олонх нь нэгэнт л эмнэлгийн үйлчилгээний ихэнх нь тодорхой хэмжээний төлбөр авч байгаа юм чинь хувьчилснаас ялгаа юу байна. Үйл-чилгээнийх нь чанарт ч өөрчлөлт орсом юм алга. Үүний оронд өгөх ёстой төлбөрийг нь өгөөд хувийн эмнэлэгт хандсан нь дээр хэмёэн гомдол-лож байлаа. Гэвч хувьчилчихвал үзүүлж байгаа уйлчилгээ нь сайжрахгүй хэрнээ нэхэх мөнгө нь улам нэмэгдэх вий. Түүний-хээ оронд улсын гэсэн данстай явсан нь дээр биз гэж болгоомжлох хун ч таарлаа. Харин эмч нарын дийлэнх хувьчлах цаг нь болсон гэж үзэж, харин сувилагч, асрагч зэрэг дунд шатны ажилтнууд нь хувьд очвол ажлын баталгаа байхгүй болно хэмээн сэтгэл тугшиж явдгаа нуусангуй. Тиймээс энэ салбарт хувьчлал явуулах бэлтгэл ажлыг ганц нэгхэн эмнэлэгт хийсэн туршилтаар хязгаарлаж болохгүй бололтой.
Аль байгууллагыг, чухам ямар аргаар хувьчлах тухай Эрүүл мэндийн сайдын зөвлөлийн хурлаар хэлэлцэж хувьчлагдах байгууллагын жагсаалтыг гаргадаг. Энэ жагсаалтыг Засгийн газрын тогтоолоор баталсны дараа ТӨХ-нд хүргүүлдэг гэнэ. Харамсалтай нь эрүүл мэндийн салбарын хувьчлах обьектын жагсаалтад орсон байгууллагын сонголтыг зөвхөн эдийн эаегийн сонирхлоор хийдэг бололтой. Үуний баталгаа нь хувьчлагдах тухай шийдвэр нь гарчихсан хэрнээ хэрэгжихгүй, хойшлогдож байгаа эмнэлгүүдтэй холбон тайлбарлах хүн олон байв. Нэгэн дүүргийн эмнэлгийг хувьчлах тухай зарлаж оролцогчдоос бичиг баримтыг авчихсан хойноо буцаасан тохиолдол гарсан гэнэ. Уг нь түүнийг туе салбарын томчуудын нэг авахаар яг таг тохиролцчихсон байж. Гэтэл тендерт оролцохоор ирүүлеэн өрсөлдөгчийнх нь материал тэднийхээс хамаагүй илүү байсан тул ялагдахаас айхдаа тендерийг хойшлуулсан гэсэн явган яриа гадуур тэнэж л явна.
Мөн 2001 оны нэгдүгээр сард УИХ-ын тогтоолоор баталсан Төрийн өмчийг 2001-2004 онд хувьчлах үндсэн чиглэл-ийн хүрээнд Эмийн үйлдвэр болон Монсам ХХК-ийг төрийн өмчид хэвээр байлгана гэж заасан атал 2003 оны хоёрдугаар сард Засгийн газар тогтоол гаргаад дээрх хоёр байгууллагыг хувьчлах обьектын жагсаалтад оруулчихаж. Улмаар Эмийн үйлдвэрийг хувьцаат компани болгон зохион байгуулж 2003 оны аравдугаар сард уралдаант шалгаруулалтын аргаар 100 хувь хувьчилсан байна.
Эруүл мэндийн салбарын тусламж үйлчилгээ нь нийгмийн шинжтэй учраас хүртээмжийн тухай асуудал зайлшгүй гарч ирдэг. 1997 оноос хойш боловсруулсан бүхий л хөтөлбөр, баримт бичгүүдэд нийгмийн гишүүн бүрийн эрүүл мэндийн үйлчилгээг ижил тэгш хүртэх боломжийг баталгаажуулах талаар дурдсан боловч үүнийг хэрхэн, яаж хангах тухай ямар нэг арга хэмжээ, бодлогыг төлөвлөөгүй байна. Улсын хэмжээнд нэг эмчид дунджаар 360 хүн ногддог. Улаанбаатарт энэ тоо 209, харин баруун болрн төвийн бүсийн аймгуудад 700 хол давдаг аж. Иргэд оршин суугаа газрын харьяалал, өвчин эмгэгийн байдал. даатгалын зангаас хийгдэх төлбөр, эмнэлгиин байгууллагын үйлчилгээний хуваарь зэргээс шалт-гаалан тодорхой эмнэлэг, эмчээр үйлчлүүлэх болдог. Хувьчлал явуулснаар төлбөрөө л төлсөн бол аль дуртай эмнэлэг эмчдээ хандах боломж гарна. Энэ нь хуртээмжийг сайжруулна хэмээн эрүүл мэндийн салбарын хувьчлалаар багагүй мэдлэгтэй гэж үздэг албан тушаалтнууд тайлбарладаг. Гэвч үүнийг нь ямар нэг эрх зүйн баримтад тусгаагүй болохоор биелэх магадлал муутай хэмээн Нээлттэй нийгэм форумын захиалгаар Эрүүл мэндийн салбарын хувьчлал судалгааг хийсэн эрдэмтэд үзсэн байна. Нэгэнт л хүртээмжийг сайжруулж чадахгүй бол хувьчилсны ашиг гарахгүй.
Тэгээд ч хувьчлалыи аргыг зөв олохгүй бол орлого багатай иргэд төлбөрийг нь төлж дийлэхгүйгээс эмнэлгийн тусламж авч чадалгүи хорвоог орхиход хүрэх вий. Нэгэнт цаг нь ирсэн, нийгэм шаардаж байгаа болохоор эрүүл мэндийн салбарыг даруй хувьчлах хэрэгтэй нь мэдээж. Гагцхүү үүнийг мөнгө олж, баяжиж хөлжих гэсэн нэгний гарт өгч, ард түмнээ элгээр нь мөлхүүлэхгүй байх нөхцөлийг сайтар тунгаах хэрэгтэй юм. Тэгээд ч сайн эмч бүр сайн менежер байж чаддаггүйг олон жилийн туршлага харуулсан гэдгийг бодолцмоор.
(өнөөдөр 2004.11.11 264)

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Эмнэлэг худалдана авах хүн байна уу? Хувийнх биш шүү,

Хүн бүрт үнэгуйгээр хувааж өгсөн ягаан, цэнхэр тасалбараа барьчихаад би баян боллоо хэмээн цээж түрэн ханхалзаж асан монголчууд хувьчлалын тухай тун бүдэг ойлголттой байсан нь үнэн. Гэвч аливааг хийж үзэж байж л буруу зөвийг нь ойлгодог болохоор өнгөрсөн жилүүдэд бид хувьчлалын талаар багагүй мэдлэг, бас туршлагыг хуримтлуулж амжсан билээ.
Бусдаас нэлээд хожуу эхэлсэн нь нийгмийн салбарын хувьчлал. Хүн амд хамгийн ойрын үйлчилгээг үзүүлдэг боловсрол, эрүүл мэндийн салбар энд хамаардаг учраас болгоомжтой хандах нь зүйн хэрэг биз. Боловсролын салбарын ачаанаас хувийн сургуулиуд уүрэлцэж байгаатай адил эрүүл мэндийн салбарт хувийн хэвшлийнхэн өөрийн гэсэн байр сууриа хэдийнэ эзлээд, зарим нөхцөлд улсынхаас хамаагүй илүү үр дүнтэй ажиллаж буйг хүмүус мэднэ. Тэгээд ч Төрийн өмчийг 2001-2004 онд хувьчлах үндсэн чиглэлд Нийгмийн салбарт хийгдэх өөрчлөн байгуулалт, хувьчлалын гол зорилго нь өрсөлдеөнииг дэмжих, төрийн зохицуулалтыг тодорхой болгох үндсэн дээр салбарын удирдлага, санхүүжилтэд хувийн хэвшлийн оролцоог нэмэгдүүлэх, улмаар үйлчилгээний чанар, хүртээмжийг дээшлуүлэхэд оршино хэмээн заасан буй.
Мэн энэхүү хувьчлалыг хийх зайлшгүй шаардлагыг хэд хэдэн зүйлээр тодорхойлсон, Эмнэлгийн багаж тоног төхөөрөмж хуучирч элэгдэн орчин үеийн шаардлага хангахаа больсон. Энэ нь эмнэлгийн тусламж уйлчилгээг хэвийн явуулахад хүндрэл учруулж байгаа. Төрөөс өгч байгаа мөнгө хөрөнгө хүрэлцэхгуйн улмаас эм тариа, өвчтөний хоол хангалтгуй, хумууст хэрэгтэй үйлчилгээг үзүүлж чаддаггүй. Эмч мэргэ-жилтний үйл ажиллагааг үнэлэх, урамшуулах тогтолцоо бурдээгуйн улмаас албан буе төлбөр авах болсон. Цалин бага, мэргэжил мэдлэгээ дээшлүүлэх боломж бололцоо хомс гээд энэ салбарт болж бүтэхгүй байгааг тоочвол нэлээд урт жагсаалт болох биз. Зовлон тоочоод улсаас мөнгө нэхээд суухааргуй ажиллах нөхцөлийг эрүүл мэндийн салбарынханд бий болгох хамгийн зохистой арга нь хувьчлах гэдгийг гадаадын олон орон хэдийнэ батал-чихсан юм билээ. Гэхдээ тэнд тэгеэн байна гээд шууд хуулбарладаг зангаасаа татгалзаж, аль ур дүнтэйг нь авч хэрэглэх ёстой л доо.
Манайд эрүүл мэндийн салбарын хувьчлал 1997 онд нийслэлийн Баянзүрх дүүргийн эмнэлгийг туршилтын журмаар удирдлагын гэрээгээр хувьчлах шийдвэр гарснаар эхэлсэн гэж болно. Дүүргийн Засаг даргын Тамгын газар, Нийслэлийн эрүүл мэндийн газар менежментийн багтай хоёр жилийн хугацаатай гурвалсан гэрээ байгуулжээ. Менежментийн багийнхан хамгийн түрүүнд эмнэлгийн зохион байгуулалтыг өөрчилж, гурван түвшний менежерийн үйл ажиллагааг нэвтруүлсэн. Санхүүгийн хувьд ч илүү бие даасан болж, ашиг орлого нь нэмэгдсэн зэргээр туршилт амжилттай болсон эерэг тал олныг дурдаж болно. Гэрээний хугацаа дууссан боловч дарга нар дахиад л сунгачихсан. Өөрөөр хэлбэл, одоо хэр нь бүрэн хувьчлагдаагүй л гэсэн уг. Ийн сунжирч байгаа нь дараа дараачийн эмнэлгүүдэд хувьчлал явуулах үйл явцыг удаашруулж байна гэж узэх хүн ч байдаг юм.
Эмнэлгийг хувьчлах цаг нь болсон уу гэсэн асуултыг эрүүл мэндийн салбарт ажиллаж байгаа хүмүүс болон жирийн иргэдэд тавьсан юм. Иргэдийн олонх нь нэгэнт л эмнэлгийн үйлчилгээний ихэнх нь тодорхой хэмжээний төлбөр авч байгаа юм чинь хувьчилснаас ялгаа юу байна. Үйл-чилгээнийх нь чанарт ч өөрчлөлт орсом юм алга. Үүний оронд өгөх ёстой төлбөрийг нь өгөөд хувийн эмнэлэгт хандсан нь дээр хэмёэн гомдол-лож байлаа. Гэвч хувьчилчихвал үзүүлж байгаа уйлчилгээ нь сайжрахгүй хэрнээ нэхэх мөнгө нь улам нэмэгдэх вий. Түүний-хээ оронд улсын гэсэн данстай явсан нь дээр биз гэж болгоомжлох хун ч таарлаа. Харин эмч нарын дийлэнх хувьчлах цаг нь болсон гэж үзэж, харин сувилагч, асрагч зэрэг дунд шатны ажилтнууд нь хувьд очвол ажлын баталгаа байхгүй болно хэмээн сэтгэл тугшиж явдгаа нуусангуй. Тиймээс энэ салбарт хувьчлал явуулах бэлтгэл ажлыг ганц нэгхэн эмнэлэгт хийсэн туршилтаар хязгаарлаж болохгүй бололтой.
Аль байгууллагыг, чухам ямар аргаар хувьчлах тухай Эрүүл мэндийн сайдын зөвлөлийн хурлаар хэлэлцэж хувьчлагдах байгууллагын жагсаалтыг гаргадаг. Энэ жагсаалтыг Засгийн газрын тогтоолоор баталсны дараа ТӨХ-нд хүргүүлдэг гэнэ. Харамсалтай нь эрүүл мэндийн салбарын хувьчлах обьектын жагсаалтад орсон байгууллагын сонголтыг зөвхөн эдийн эаегийн сонирхлоор хийдэг бололтой. Үуний баталгаа нь хувьчлагдах тухай шийдвэр нь гарчихсан хэрнээ хэрэгжихгүй, хойшлогдож байгаа эмнэлгүүдтэй холбон тайлбарлах хүн олон байв. Нэгэн дүүргийн эмнэлгийг хувьчлах тухай зарлаж оролцогчдоос бичиг баримтыг авчихсан хойноо буцаасан тохиолдол гарсан гэнэ. Уг нь түүнийг туе салбарын томчуудын нэг авахаар яг таг тохиролцчихсон байж. Гэтэл тендерт оролцохоор ирүүлеэн өрсөлдөгчийнх нь материал тэднийхээс хамаагүй илүү байсан тул ялагдахаас айхдаа тендерийг хойшлуулсан гэсэн явган яриа гадуур тэнэж л явна.
Мөн 2001 оны нэгдүгээр сард УИХ-ын тогтоолоор баталсан Төрийн өмчийг 2001-2004 онд хувьчлах үндсэн чиглэл-ийн хүрээнд Эмийн үйлдвэр болон Монсам ХХК-ийг төрийн өмчид хэвээр байлгана гэж заасан атал 2003 оны хоёрдугаар сард Засгийн газар тогтоол гаргаад дээрх хоёр байгууллагыг хувьчлах обьектын жагсаалтад оруулчихаж. Улмаар Эмийн үйлдвэрийг хувьцаат компани болгон зохион байгуулж 2003 оны аравдугаар сард уралдаант шалгаруулалтын аргаар 100 хувь хувьчилсан байна.
Эруүл мэндийн салбарын тусламж үйлчилгээ нь нийгмийн шинжтэй учраас хүртээмжийн тухай асуудал зайлшгүй гарч ирдэг. 1997 оноос хойш боловсруулсан бүхий л хөтөлбөр, баримт бичгүүдэд нийгмийн гишүүн бүрийн эрүүл мэндийн үйлчилгээг ижил тэгш хүртэх боломжийг баталгаажуулах талаар дурдсан боловч үүнийг хэрхэн, яаж хангах тухай ямар нэг арга хэмжээ, бодлогыг төлөвлөөгүй байна. Улсын хэмжээнд нэг эмчид дунджаар 360 хүн ногддог. Улаанбаатарт энэ тоо 209, харин баруун болрн төвийн бүсийн аймгуудад 700 хол давдаг аж. Иргэд оршин суугаа газрын харьяалал, өвчин эмгэгийн байдал. даатгалын зангаас хийгдэх төлбөр, эмнэлгиин байгууллагын үйлчилгээний хуваарь зэргээс шалт-гаалан тодорхой эмнэлэг, эмчээр үйлчлүүлэх болдог. Хувьчлал явуулснаар төлбөрөө л төлсөн бол аль дуртай эмнэлэг эмчдээ хандах боломж гарна. Энэ нь хуртээмжийг сайжруулна хэмээн эрүүл мэндийн салбарын хувьчлалаар багагүй мэдлэгтэй гэж үздэг албан тушаалтнууд тайлбарладаг. Гэвч үүнийг нь ямар нэг эрх зүйн баримтад тусгаагүй болохоор биелэх магадлал муутай хэмээн Нээлттэй нийгэм форумын захиалгаар Эрүүл мэндийн салбарын хувьчлал судалгааг хийсэн эрдэмтэд үзсэн байна. Нэгэнт л хүртээмжийг сайжруулж чадахгүй бол хувьчилсны ашиг гарахгүй.
Тэгээд ч хувьчлалыи аргыг зөв олохгүй бол орлого багатай иргэд төлбөрийг нь төлж дийлэхгүйгээс эмнэлгийн тусламж авч чадалгүи хорвоог орхиход хүрэх вий. Нэгэнт цаг нь ирсэн, нийгэм шаардаж байгаа болохоор эрүүл мэндийн салбарыг даруй хувьчлах хэрэгтэй нь мэдээж. Гагцхүү үүнийг мөнгө олж, баяжиж хөлжих гэсэн нэгний гарт өгч, ард түмнээ элгээр нь мөлхүүлэхгүй байх нөхцөлийг сайтар тунгаах хэрэгтэй юм. Тэгээд ч сайн эмч бүр сайн менежер байж чаддаггүйг олон жилийн туршлага харуулсан гэдгийг бодолцмоор.
(өнөөдөр 2004.11.11 264)

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Эмнэлэг худалдана авах хүн байна уу? Хувийнх биш шүү,

Хүн бүрт үнэгуйгээр хувааж өгсөн ягаан, цэнхэр тасалбараа барьчихаад би баян боллоо хэмээн цээж түрэн ханхалзаж асан монголчууд хувьчлалын тухай тун бүдэг ойлголттой байсан нь үнэн. Гэвч аливааг хийж үзэж байж л буруу зөвийг нь ойлгодог болохоор өнгөрсөн жилүүдэд бид хувьчлалын талаар багагүй мэдлэг, бас туршлагыг хуримтлуулж амжсан билээ.
Бусдаас нэлээд хожуу эхэлсэн нь нийгмийн салбарын хувьчлал. Хүн амд хамгийн ойрын үйлчилгээг үзүүлдэг боловсрол, эрүүл мэндийн салбар энд хамаардаг учраас болгоомжтой хандах нь зүйн хэрэг биз. Боловсролын салбарын ачаанаас хувийн сургуулиуд уүрэлцэж байгаатай адил эрүүл мэндийн салбарт хувийн хэвшлийнхэн өөрийн гэсэн байр сууриа хэдийнэ эзлээд, зарим нөхцөлд улсынхаас хамаагүй илүү үр дүнтэй ажиллаж буйг хүмүус мэднэ. Тэгээд ч Төрийн өмчийг 2001-2004 онд хувьчлах үндсэн чиглэлд Нийгмийн салбарт хийгдэх өөрчлөн байгуулалт, хувьчлалын гол зорилго нь өрсөлдеөнииг дэмжих, төрийн зохицуулалтыг тодорхой болгох үндсэн дээр салбарын удирдлага, санхүүжилтэд хувийн хэвшлийн оролцоог нэмэгдүүлэх, улмаар үйлчилгээний чанар, хүртээмжийг дээшлуүлэхэд оршино хэмээн заасан буй.
Мэн энэхүү хувьчлалыг хийх зайлшгүй шаардлагыг хэд хэдэн зүйлээр тодорхойлсон, Эмнэлгийн багаж тоног төхөөрөмж хуучирч элэгдэн орчин үеийн шаардлага хангахаа больсон. Энэ нь эмнэлгийн тусламж уйлчилгээг хэвийн явуулахад хүндрэл учруулж байгаа. Төрөөс өгч байгаа мөнгө хөрөнгө хүрэлцэхгуйн улмаас эм тариа, өвчтөний хоол хангалтгуй, хумууст хэрэгтэй үйлчилгээг үзүүлж чаддаггүй. Эмч мэргэ-жилтний үйл ажиллагааг үнэлэх, урамшуулах тогтолцоо бурдээгуйн улмаас албан буе төлбөр авах болсон. Цалин бага, мэргэжил мэдлэгээ дээшлүүлэх боломж бололцоо хомс гээд энэ салбарт болж бүтэхгүй байгааг тоочвол нэлээд урт жагсаалт болох биз. Зовлон тоочоод улсаас мөнгө нэхээд суухааргуй ажиллах нөхцөлийг эрүүл мэндийн салбарынханд бий болгох хамгийн зохистой арга нь хувьчлах гэдгийг гадаадын олон орон хэдийнэ батал-чихсан юм билээ. Гэхдээ тэнд тэгеэн байна гээд шууд хуулбарладаг зангаасаа татгалзаж, аль ур дүнтэйг нь авч хэрэглэх ёстой л доо.
Манайд эрүүл мэндийн салбарын хувьчлал 1997 онд нийслэлийн Баянзүрх дүүргийн эмнэлгийг туршилтын журмаар удирдлагын гэрээгээр хувьчлах шийдвэр гарснаар эхэлсэн гэж болно. Дүүргийн Засаг даргын Тамгын газар, Нийслэлийн эрүүл мэндийн газар менежментийн багтай хоёр жилийн хугацаатай гурвалсан гэрээ байгуулжээ. Менежментийн багийнхан хамгийн түрүүнд эмнэлгийн зохион байгуулалтыг өөрчилж, гурван түвшний менежерийн үйл ажиллагааг нэвтруүлсэн. Санхүүгийн хувьд ч илүү бие даасан болж, ашиг орлого нь нэмэгдсэн зэргээр туршилт амжилттай болсон эерэг тал олныг дурдаж болно. Гэрээний хугацаа дууссан боловч дарга нар дахиад л сунгачихсан. Өөрөөр хэлбэл, одоо хэр нь бүрэн хувьчлагдаагүй л гэсэн уг. Ийн сунжирч байгаа нь дараа дараачийн эмнэлгүүдэд хувьчлал явуулах үйл явцыг удаашруулж байна гэж узэх хүн ч байдаг юм.
Эмнэлгийг хувьчлах цаг нь болсон уу гэсэн асуултыг эрүүл мэндийн салбарт ажиллаж байгаа хүмүүс болон жирийн иргэдэд тавьсан юм. Иргэдийн олонх нь нэгэнт л эмнэлгийн үйлчилгээний ихэнх нь тодорхой хэмжээний төлбөр авч байгаа юм чинь хувьчилснаас ялгаа юу байна. Үйл-чилгээнийх нь чанарт ч өөрчлөлт орсом юм алга. Үүний оронд өгөх ёстой төлбөрийг нь өгөөд хувийн эмнэлэгт хандсан нь дээр хэмёэн гомдол-лож байлаа. Гэвч хувьчилчихвал үзүүлж байгаа уйлчилгээ нь сайжрахгүй хэрнээ нэхэх мөнгө нь улам нэмэгдэх вий. Түүний-хээ оронд улсын гэсэн данстай явсан нь дээр биз гэж болгоомжлох хун ч таарлаа. Харин эмч нарын дийлэнх хувьчлах цаг нь болсон гэж үзэж, харин сувилагч, асрагч зэрэг дунд шатны ажилтнууд нь хувьд очвол ажлын баталгаа байхгүй болно хэмээн сэтгэл тугшиж явдгаа нуусангуй. Тиймээс энэ салбарт хувьчлал явуулах бэлтгэл ажлыг ганц нэгхэн эмнэлэгт хийсэн туршилтаар хязгаарлаж болохгүй бололтой.
Аль байгууллагыг, чухам ямар аргаар хувьчлах тухай Эрүүл мэндийн сайдын зөвлөлийн хурлаар хэлэлцэж хувьчлагдах байгууллагын жагсаалтыг гаргадаг. Энэ жагсаалтыг Засгийн газрын тогтоолоор баталсны дараа ТӨХ-нд хүргүүлдэг гэнэ. Харамсалтай нь эрүүл мэндийн салбарын хувьчлах обьектын жагсаалтад орсон байгууллагын сонголтыг зөвхөн эдийн эаегийн сонирхлоор хийдэг бололтой. Үуний баталгаа нь хувьчлагдах тухай шийдвэр нь гарчихсан хэрнээ хэрэгжихгүй, хойшлогдож байгаа эмнэлгүүдтэй холбон тайлбарлах хүн олон байв. Нэгэн дүүргийн эмнэлгийг хувьчлах тухай зарлаж оролцогчдоос бичиг баримтыг авчихсан хойноо буцаасан тохиолдол гарсан гэнэ. Уг нь түүнийг туе салбарын томчуудын нэг авахаар яг таг тохиролцчихсон байж. Гэтэл тендерт оролцохоор ирүүлеэн өрсөлдөгчийнх нь материал тэднийхээс хамаагүй илүү байсан тул ялагдахаас айхдаа тендерийг хойшлуулсан гэсэн явган яриа гадуур тэнэж л явна.
Мөн 2001 оны нэгдүгээр сард УИХ-ын тогтоолоор баталсан Төрийн өмчийг 2001-2004 онд хувьчлах үндсэн чиглэл-ийн хүрээнд Эмийн үйлдвэр болон Монсам ХХК-ийг төрийн өмчид хэвээр байлгана гэж заасан атал 2003 оны хоёрдугаар сард Засгийн газар тогтоол гаргаад дээрх хоёр байгууллагыг хувьчлах обьектын жагсаалтад оруулчихаж. Улмаар Эмийн үйлдвэрийг хувьцаат компани болгон зохион байгуулж 2003 оны аравдугаар сард уралдаант шалгаруулалтын аргаар 100 хувь хувьчилсан байна.
Эруүл мэндийн салбарын тусламж үйлчилгээ нь нийгмийн шинжтэй учраас хүртээмжийн тухай асуудал зайлшгүй гарч ирдэг. 1997 оноос хойш боловсруулсан бүхий л хөтөлбөр, баримт бичгүүдэд нийгмийн гишүүн бүрийн эрүүл мэндийн үйлчилгээг ижил тэгш хүртэх боломжийг баталгаажуулах талаар дурдсан боловч үүнийг хэрхэн, яаж хангах тухай ямар нэг арга хэмжээ, бодлогыг төлөвлөөгүй байна. Улсын хэмжээнд нэг эмчид дунджаар 360 хүн ногддог. Улаанбаатарт энэ тоо 209, харин баруун болрн төвийн бүсийн аймгуудад 700 хол давдаг аж. Иргэд оршин суугаа газрын харьяалал, өвчин эмгэгийн байдал. даатгалын зангаас хийгдэх төлбөр, эмнэлгиин байгууллагын үйлчилгээний хуваарь зэргээс шалт-гаалан тодорхой эмнэлэг, эмчээр үйлчлүүлэх болдог. Хувьчлал явуулснаар төлбөрөө л төлсөн бол аль дуртай эмнэлэг эмчдээ хандах боломж гарна. Энэ нь хуртээмжийг сайжруулна хэмээн эрүүл мэндийн салбарын хувьчлалаар багагүй мэдлэгтэй гэж үздэг албан тушаалтнууд тайлбарладаг. Гэвч үүнийг нь ямар нэг эрх зүйн баримтад тусгаагүй болохоор биелэх магадлал муутай хэмээн Нээлттэй нийгэм форумын захиалгаар Эрүүл мэндийн салбарын хувьчлал судалгааг хийсэн эрдэмтэд үзсэн байна. Нэгэнт л хүртээмжийг сайжруулж чадахгүй бол хувьчилсны ашиг гарахгүй.
Тэгээд ч хувьчлалыи аргыг зөв олохгүй бол орлого багатай иргэд төлбөрийг нь төлж дийлэхгүйгээс эмнэлгийн тусламж авч чадалгүи хорвоог орхиход хүрэх вий. Нэгэнт цаг нь ирсэн, нийгэм шаардаж байгаа болохоор эрүүл мэндийн салбарыг даруй хувьчлах хэрэгтэй нь мэдээж. Гагцхүү үүнийг мөнгө олж, баяжиж хөлжих гэсэн нэгний гарт өгч, ард түмнээ элгээр нь мөлхүүлэхгүй байх нөхцөлийг сайтар тунгаах хэрэгтэй юм. Тэгээд ч сайн эмч бүр сайн менежер байж чаддаггүйг олон жилийн туршлага харуулсан гэдгийг бодолцмоор.
(өнөөдөр 2004.11.11 264)

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Эмнэлэг худалдана авах хүн байна уу? Хувийнх биш шүү,

Хүн бүрт үнэгуйгээр хувааж өгсөн ягаан, цэнхэр тасалбараа барьчихаад би баян боллоо хэмээн цээж түрэн ханхалзаж асан монголчууд хувьчлалын тухай тун бүдэг ойлголттой байсан нь үнэн. Гэвч аливааг хийж үзэж байж л буруу зөвийг нь ойлгодог болохоор өнгөрсөн жилүүдэд бид хувьчлалын талаар багагүй мэдлэг, бас туршлагыг хуримтлуулж амжсан билээ.
Бусдаас нэлээд хожуу эхэлсэн нь нийгмийн салбарын хувьчлал. Хүн амд хамгийн ойрын үйлчилгээг үзүүлдэг боловсрол, эрүүл мэндийн салбар энд хамаардаг учраас болгоомжтой хандах нь зүйн хэрэг биз. Боловсролын салбарын ачаанаас хувийн сургуулиуд уүрэлцэж байгаатай адил эрүүл мэндийн салбарт хувийн хэвшлийнхэн өөрийн гэсэн байр сууриа хэдийнэ эзлээд, зарим нөхцөлд улсынхаас хамаагүй илүү үр дүнтэй ажиллаж буйг хүмүус мэднэ. Тэгээд ч Төрийн өмчийг 2001-2004 онд хувьчлах үндсэн чиглэлд Нийгмийн салбарт хийгдэх өөрчлөн байгуулалт, хувьчлалын гол зорилго нь өрсөлдеөнииг дэмжих, төрийн зохицуулалтыг тодорхой болгох үндсэн дээр салбарын удирдлага, санхүүжилтэд хувийн хэвшлийн оролцоог нэмэгдүүлэх, улмаар үйлчилгээний чанар, хүртээмжийг дээшлуүлэхэд оршино хэмээн заасан буй.
Мэн энэхүү хувьчлалыг хийх зайлшгүй шаардлагыг хэд хэдэн зүйлээр тодорхойлсон, Эмнэлгийн багаж тоног төхөөрөмж хуучирч элэгдэн орчин үеийн шаардлага хангахаа больсон. Энэ нь эмнэлгийн тусламж уйлчилгээг хэвийн явуулахад хүндрэл учруулж байгаа. Төрөөс өгч байгаа мөнгө хөрөнгө хүрэлцэхгуйн улмаас эм тариа, өвчтөний хоол хангалтгуй, хумууст хэрэгтэй үйлчилгээг үзүүлж чаддаггүй. Эмч мэргэ-жилтний үйл ажиллагааг үнэлэх, урамшуулах тогтолцоо бурдээгуйн улмаас албан буе төлбөр авах болсон. Цалин бага, мэргэжил мэдлэгээ дээшлүүлэх боломж бололцоо хомс гээд энэ салбарт болж бүтэхгүй байгааг тоочвол нэлээд урт жагсаалт болох биз. Зовлон тоочоод улсаас мөнгө нэхээд суухааргуй ажиллах нөхцөлийг эрүүл мэндийн салбарынханд бий болгох хамгийн зохистой арга нь хувьчлах гэдгийг гадаадын олон орон хэдийнэ батал-чихсан юм билээ. Гэхдээ тэнд тэгеэн байна гээд шууд хуулбарладаг зангаасаа татгалзаж, аль ур дүнтэйг нь авч хэрэглэх ёстой л доо.
Манайд эрүүл мэндийн салбарын хувьчлал 1997 онд нийслэлийн Баянзүрх дүүргийн эмнэлгийг туршилтын журмаар удирдлагын гэрээгээр хувьчлах шийдвэр гарснаар эхэлсэн гэж болно. Дүүргийн Засаг даргын Тамгын газар, Нийслэлийн эрүүл мэндийн газар менежментийн багтай хоёр жилийн хугацаатай гурвалсан гэрээ байгуулжээ. Менежментийн багийнхан хамгийн түрүүнд эмнэлгийн зохион байгуулалтыг өөрчилж, гурван түвшний менежерийн үйл ажиллагааг нэвтруүлсэн. Санхүүгийн хувьд ч илүү бие даасан болж, ашиг орлого нь нэмэгдсэн зэргээр туршилт амжилттай болсон эерэг тал олныг дурдаж болно. Гэрээний хугацаа дууссан боловч дарга нар дахиад л сунгачихсан. Өөрөөр хэлбэл, одоо хэр нь бүрэн хувьчлагдаагүй л гэсэн уг. Ийн сунжирч байгаа нь дараа дараачийн эмнэлгүүдэд хувьчлал явуулах үйл явцыг удаашруулж байна гэж узэх хүн ч байдаг юм.
Эмнэлгийг хувьчлах цаг нь болсон уу гэсэн асуултыг эрүүл мэндийн салбарт ажиллаж байгаа хүмүүс болон жирийн иргэдэд тавьсан юм. Иргэдийн олонх нь нэгэнт л эмнэлгийн үйлчилгээний ихэнх нь тодорхой хэмжээний төлбөр авч байгаа юм чинь хувьчилснаас ялгаа юу байна. Үйл-чилгээнийх нь чанарт ч өөрчлөлт орсом юм алга. Үүний оронд өгөх ёстой төлбөрийг нь өгөөд хувийн эмнэлэгт хандсан нь дээр хэмёэн гомдол-лож байлаа. Гэвч хувьчилчихвал үзүүлж байгаа уйлчилгээ нь сайжрахгүй хэрнээ нэхэх мөнгө нь улам нэмэгдэх вий. Түүний-хээ оронд улсын гэсэн данстай явсан нь дээр биз гэж болгоомжлох хун ч таарлаа. Харин эмч нарын дийлэнх хувьчлах цаг нь болсон гэж үзэж, харин сувилагч, асрагч зэрэг дунд шатны ажилтнууд нь хувьд очвол ажлын баталгаа байхгүй болно хэмээн сэтгэл тугшиж явдгаа нуусангуй. Тиймээс энэ салбарт хувьчлал явуулах бэлтгэл ажлыг ганц нэгхэн эмнэлэгт хийсэн туршилтаар хязгаарлаж болохгүй бололтой.
Аль байгууллагыг, чухам ямар аргаар хувьчлах тухай Эрүүл мэндийн сайдын зөвлөлийн хурлаар хэлэлцэж хувьчлагдах байгууллагын жагсаалтыг гаргадаг. Энэ жагсаалтыг Засгийн газрын тогтоолоор баталсны дараа ТӨХ-нд хүргүүлдэг гэнэ. Харамсалтай нь эрүүл мэндийн салбарын хувьчлах обьектын жагсаалтад орсон байгууллагын сонголтыг зөвхөн эдийн эаегийн сонирхлоор хийдэг бололтой. Үуний баталгаа нь хувьчлагдах тухай шийдвэр нь гарчихсан хэрнээ хэрэгжихгүй, хойшлогдож байгаа эмнэлгүүдтэй холбон тайлбарлах хүн олон байв. Нэгэн дүүргийн эмнэлгийг хувьчлах тухай зарлаж оролцогчдоос бичиг баримтыг авчихсан хойноо буцаасан тохиолдол гарсан гэнэ. Уг нь түүнийг туе салбарын томчуудын нэг авахаар яг таг тохиролцчихсон байж. Гэтэл тендерт оролцохоор ирүүлеэн өрсөлдөгчийнх нь материал тэднийхээс хамаагүй илүү байсан тул ялагдахаас айхдаа тендерийг хойшлуулсан гэсэн явган яриа гадуур тэнэж л явна.
Мөн 2001 оны нэгдүгээр сард УИХ-ын тогтоолоор баталсан Төрийн өмчийг 2001-2004 онд хувьчлах үндсэн чиглэл-ийн хүрээнд Эмийн үйлдвэр болон Монсам ХХК-ийг төрийн өмчид хэвээр байлгана гэж заасан атал 2003 оны хоёрдугаар сард Засгийн газар тогтоол гаргаад дээрх хоёр байгууллагыг хувьчлах обьектын жагсаалтад оруулчихаж. Улмаар Эмийн үйлдвэрийг хувьцаат компани болгон зохион байгуулж 2003 оны аравдугаар сард уралдаант шалгаруулалтын аргаар 100 хувь хувьчилсан байна.
Эруүл мэндийн салбарын тусламж үйлчилгээ нь нийгмийн шинжтэй учраас хүртээмжийн тухай асуудал зайлшгүй гарч ирдэг. 1997 оноос хойш боловсруулсан бүхий л хөтөлбөр, баримт бичгүүдэд нийгмийн гишүүн бүрийн эрүүл мэндийн үйлчилгээг ижил тэгш хүртэх боломжийг баталгаажуулах талаар дурдсан боловч үүнийг хэрхэн, яаж хангах тухай ямар нэг арга хэмжээ, бодлогыг төлөвлөөгүй байна. Улсын хэмжээнд нэг эмчид дунджаар 360 хүн ногддог. Улаанбаатарт энэ тоо 209, харин баруун болрн төвийн бүсийн аймгуудад 700 хол давдаг аж. Иргэд оршин суугаа газрын харьяалал, өвчин эмгэгийн байдал. даатгалын зангаас хийгдэх төлбөр, эмнэлгиин байгууллагын үйлчилгээний хуваарь зэргээс шалт-гаалан тодорхой эмнэлэг, эмчээр үйлчлүүлэх болдог. Хувьчлал явуулснаар төлбөрөө л төлсөн бол аль дуртай эмнэлэг эмчдээ хандах боломж гарна. Энэ нь хуртээмжийг сайжруулна хэмээн эрүүл мэндийн салбарын хувьчлалаар багагүй мэдлэгтэй гэж үздэг албан тушаалтнууд тайлбарладаг. Гэвч үүнийг нь ямар нэг эрх зүйн баримтад тусгаагүй болохоор биелэх магадлал муутай хэмээн Нээлттэй нийгэм форумын захиалгаар Эрүүл мэндийн салбарын хувьчлал судалгааг хийсэн эрдэмтэд үзсэн байна. Нэгэнт л хүртээмжийг сайжруулж чадахгүй бол хувьчилсны ашиг гарахгүй.
Тэгээд ч хувьчлалыи аргыг зөв олохгүй бол орлого багатай иргэд төлбөрийг нь төлж дийлэхгүйгээс эмнэлгийн тусламж авч чадалгүи хорвоог орхиход хүрэх вий. Нэгэнт цаг нь ирсэн, нийгэм шаардаж байгаа болохоор эрүүл мэндийн салбарыг даруй хувьчлах хэрэгтэй нь мэдээж. Гагцхүү үүнийг мөнгө олж, баяжиж хөлжих гэсэн нэгний гарт өгч, ард түмнээ элгээр нь мөлхүүлэхгүй байх нөхцөлийг сайтар тунгаах хэрэгтэй юм. Тэгээд ч сайн эмч бүр сайн менежер байж чаддаггүйг олон жилийн туршлага харуулсан гэдгийг бодолцмоор.
(өнөөдөр 2004.11.11 264)

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Эмнэлэг худалдана авах хүн байна уу? Хувийнх биш шүү,

Хүн бүрт үнэгуйгээр хувааж өгсөн ягаан, цэнхэр тасалбараа барьчихаад би баян боллоо хэмээн цээж түрэн ханхалзаж асан монголчууд хувьчлалын тухай тун бүдэг ойлголттой байсан нь үнэн. Гэвч аливааг хийж үзэж байж л буруу зөвийг нь ойлгодог болохоор өнгөрсөн жилүүдэд бид хувьчлалын талаар багагүй мэдлэг, бас туршлагыг хуримтлуулж амжсан билээ.
Бусдаас нэлээд хожуу эхэлсэн нь нийгмийн салбарын хувьчлал. Хүн амд хамгийн ойрын үйлчилгээг үзүүлдэг боловсрол, эрүүл мэндийн салбар энд хамаардаг учраас болгоомжтой хандах нь зүйн хэрэг биз. Боловсролын салбарын ачаанаас хувийн сургуулиуд уүрэлцэж байгаатай адил эрүүл мэндийн салбарт хувийн хэвшлийнхэн өөрийн гэсэн байр сууриа хэдийнэ эзлээд, зарим нөхцөлд улсынхаас хамаагүй илүү үр дүнтэй ажиллаж буйг хүмүус мэднэ. Тэгээд ч Төрийн өмчийг 2001-2004 онд хувьчлах үндсэн чиглэлд Нийгмийн салбарт хийгдэх өөрчлөн байгуулалт, хувьчлалын гол зорилго нь өрсөлдеөнииг дэмжих, төрийн зохицуулалтыг тодорхой болгох үндсэн дээр салбарын удирдлага, санхүүжилтэд хувийн хэвшлийн оролцоог нэмэгдүүлэх, улмаар үйлчилгээний чанар, хүртээмжийг дээшлуүлэхэд оршино хэмээн заасан буй.
Мэн энэхүү хувьчлалыг хийх зайлшгүй шаардлагыг хэд хэдэн зүйлээр тодорхойлсон, Эмнэлгийн багаж тоног төхөөрөмж хуучирч элэгдэн орчин үеийн шаардлага хангахаа больсон. Энэ нь эмнэлгийн тусламж уйлчилгээг хэвийн явуулахад хүндрэл учруулж байгаа. Төрөөс өгч байгаа мөнгө хөрөнгө хүрэлцэхгуйн улмаас эм тариа, өвчтөний хоол хангалтгуй, хумууст хэрэгтэй үйлчилгээг үзүүлж чаддаггүй. Эмч мэргэ-жилтний үйл ажиллагааг үнэлэх, урамшуулах тогтолцоо бурдээгуйн улмаас албан буе төлбөр авах болсон. Цалин бага, мэргэжил мэдлэгээ дээшлүүлэх боломж бололцоо хомс гээд энэ салбарт болж бүтэхгүй байгааг тоочвол нэлээд урт жагсаалт болох биз. Зовлон тоочоод улсаас мөнгө нэхээд суухааргуй ажиллах нөхцөлийг эрүүл мэндийн салбарынханд бий болгох хамгийн зохистой арга нь хувьчлах гэдгийг гадаадын олон орон хэдийнэ батал-чихсан юм билээ. Гэхдээ тэнд тэгеэн байна гээд шууд хуулбарладаг зангаасаа татгалзаж, аль ур дүнтэйг нь авч хэрэглэх ёстой л доо.
Манайд эрүүл мэндийн салбарын хувьчлал 1997 онд нийслэлийн Баянзүрх дүүргийн эмнэлгийг туршилтын журмаар удирдлагын гэрээгээр хувьчлах шийдвэр гарснаар эхэлсэн гэж болно. Дүүргийн Засаг даргын Тамгын газар, Нийслэлийн эрүүл мэндийн газар менежментийн багтай хоёр жилийн хугацаатай гурвалсан гэрээ байгуулжээ. Менежментийн багийнхан хамгийн түрүүнд эмнэлгийн зохион байгуулалтыг өөрчилж, гурван түвшний менежерийн үйл ажиллагааг нэвтруүлсэн. Санхүүгийн хувьд ч илүү бие даасан болж, ашиг орлого нь нэмэгдсэн зэргээр туршилт амжилттай болсон эерэг тал олныг дурдаж болно. Гэрээний хугацаа дууссан боловч дарга нар дахиад л сунгачихсан. Өөрөөр хэлбэл, одоо хэр нь бүрэн хувьчлагдаагүй л гэсэн уг. Ийн сунжирч байгаа нь дараа дараачийн эмнэлгүүдэд хувьчлал явуулах үйл явцыг удаашруулж байна гэж узэх хүн ч байдаг юм.
Эмнэлгийг хувьчлах цаг нь болсон уу гэсэн асуултыг эрүүл мэндийн салбарт ажиллаж байгаа хүмүүс болон жирийн иргэдэд тавьсан юм. Иргэдийн олонх нь нэгэнт л эмнэлгийн үйлчилгээний ихэнх нь тодорхой хэмжээний төлбөр авч байгаа юм чинь хувьчилснаас ялгаа юу байна. Үйл-чилгээнийх нь чанарт ч өөрчлөлт орсом юм алга. Үүний оронд өгөх ёстой төлбөрийг нь өгөөд хувийн эмнэлэгт хандсан нь дээр хэмёэн гомдол-лож байлаа. Гэвч хувьчилчихвал үзүүлж байгаа уйлчилгээ нь сайжрахгүй хэрнээ нэхэх мөнгө нь улам нэмэгдэх вий. Түүний-хээ оронд улсын гэсэн данстай явсан нь дээр биз гэж болгоомжлох хун ч таарлаа. Харин эмч нарын дийлэнх хувьчлах цаг нь болсон гэж үзэж, харин сувилагч, асрагч зэрэг дунд шатны ажилтнууд нь хувьд очвол ажлын баталгаа байхгүй болно хэмээн сэтгэл тугшиж явдгаа нуусангуй. Тиймээс энэ салбарт хувьчлал явуулах бэлтгэл ажлыг ганц нэгхэн эмнэлэгт хийсэн туршилтаар хязгаарлаж болохгүй бололтой.
Аль байгууллагыг, чухам ямар аргаар хувьчлах тухай Эрүүл мэндийн сайдын зөвлөлийн хурлаар хэлэлцэж хувьчлагдах байгууллагын жагсаалтыг гаргадаг. Энэ жагсаалтыг Засгийн газрын тогтоолоор баталсны дараа ТӨХ-нд хүргүүлдэг гэнэ. Харамсалтай нь эрүүл мэндийн салбарын хувьчлах обьектын жагсаалтад орсон байгууллагын сонголтыг зөвхөн эдийн эаегийн сонирхлоор хийдэг бололтой. Үуний баталгаа нь хувьчлагдах тухай шийдвэр нь гарчихсан хэрнээ хэрэгжихгүй, хойшлогдож байгаа эмнэлгүүдтэй холбон тайлбарлах хүн олон байв. Нэгэн дүүргийн эмнэлгийг хувьчлах тухай зарлаж оролцогчдоос бичиг баримтыг авчихсан хойноо буцаасан тохиолдол гарсан гэнэ. Уг нь түүнийг туе салбарын томчуудын нэг авахаар яг таг тохиролцчихсон байж. Гэтэл тендерт оролцохоор ирүүлеэн өрсөлдөгчийнх нь материал тэднийхээс хамаагүй илүү байсан тул ялагдахаас айхдаа тендерийг хойшлуулсан гэсэн явган яриа гадуур тэнэж л явна.
Мөн 2001 оны нэгдүгээр сард УИХ-ын тогтоолоор баталсан Төрийн өмчийг 2001-2004 онд хувьчлах үндсэн чиглэл-ийн хүрээнд Эмийн үйлдвэр болон Монсам ХХК-ийг төрийн өмчид хэвээр байлгана гэж заасан атал 2003 оны хоёрдугаар сард Засгийн газар тогтоол гаргаад дээрх хоёр байгууллагыг хувьчлах обьектын жагсаалтад оруулчихаж. Улмаар Эмийн үйлдвэрийг хувьцаат компани болгон зохион байгуулж 2003 оны аравдугаар сард уралдаант шалгаруулалтын аргаар 100 хувь хувьчилсан байна.
Эруүл мэндийн салбарын тусламж үйлчилгээ нь нийгмийн шинжтэй учраас хүртээмжийн тухай асуудал зайлшгүй гарч ирдэг. 1997 оноос хойш боловсруулсан бүхий л хөтөлбөр, баримт бичгүүдэд нийгмийн гишүүн бүрийн эрүүл мэндийн үйлчилгээг ижил тэгш хүртэх боломжийг баталгаажуулах талаар дурдсан боловч үүнийг хэрхэн, яаж хангах тухай ямар нэг арга хэмжээ, бодлогыг төлөвлөөгүй байна. Улсын хэмжээнд нэг эмчид дунджаар 360 хүн ногддог. Улаанбаатарт энэ тоо 209, харин баруун болрн төвийн бүсийн аймгуудад 700 хол давдаг аж. Иргэд оршин суугаа газрын харьяалал, өвчин эмгэгийн байдал. даатгалын зангаас хийгдэх төлбөр, эмнэлгиин байгууллагын үйлчилгээний хуваарь зэргээс шалт-гаалан тодорхой эмнэлэг, эмчээр үйлчлүүлэх болдог. Хувьчлал явуулснаар төлбөрөө л төлсөн бол аль дуртай эмнэлэг эмчдээ хандах боломж гарна. Энэ нь хуртээмжийг сайжруулна хэмээн эрүүл мэндийн салбарын хувьчлалаар багагүй мэдлэгтэй гэж үздэг албан тушаалтнууд тайлбарладаг. Гэвч үүнийг нь ямар нэг эрх зүйн баримтад тусгаагүй болохоор биелэх магадлал муутай хэмээн Нээлттэй нийгэм форумын захиалгаар Эрүүл мэндийн салбарын хувьчлал судалгааг хийсэн эрдэмтэд үзсэн байна. Нэгэнт л хүртээмжийг сайжруулж чадахгүй бол хувьчилсны ашиг гарахгүй.
Тэгээд ч хувьчлалыи аргыг зөв олохгүй бол орлого багатай иргэд төлбөрийг нь төлж дийлэхгүйгээс эмнэлгийн тусламж авч чадалгүи хорвоог орхиход хүрэх вий. Нэгэнт цаг нь ирсэн, нийгэм шаардаж байгаа болохоор эрүүл мэндийн салбарыг даруй хувьчлах хэрэгтэй нь мэдээж. Гагцхүү үүнийг мөнгө олж, баяжиж хөлжих гэсэн нэгний гарт өгч, ард түмнээ элгээр нь мөлхүүлэхгүй байх нөхцөлийг сайтар тунгаах хэрэгтэй юм. Тэгээд ч сайн эмч бүр сайн менежер байж чаддаггүйг олон жилийн туршлага харуулсан гэдгийг бодолцмоор.
(өнөөдөр 2004.11.11 264)

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Эмнэлэг худалдана авах хүн байна уу? Хувийнх биш шүү,

Хүн бүрт үнэгуйгээр хувааж өгсөн ягаан, цэнхэр тасалбараа барьчихаад би баян боллоо хэмээн цээж түрэн ханхалзаж асан монголчууд хувьчлалын тухай тун бүдэг ойлголттой байсан нь үнэн. Гэвч аливааг хийж үзэж байж л буруу зөвийг нь ойлгодог болохоор өнгөрсөн жилүүдэд бид хувьчлалын талаар багагүй мэдлэг, бас туршлагыг хуримтлуулж амжсан билээ.
Бусдаас нэлээд хожуу эхэлсэн нь нийгмийн салбарын хувьчлал. Хүн амд хамгийн ойрын үйлчилгээг үзүүлдэг боловсрол, эрүүл мэндийн салбар энд хамаардаг учраас болгоомжтой хандах нь зүйн хэрэг биз. Боловсролын салбарын ачаанаас хувийн сургуулиуд уүрэлцэж байгаатай адил эрүүл мэндийн салбарт хувийн хэвшлийнхэн өөрийн гэсэн байр сууриа хэдийнэ эзлээд, зарим нөхцөлд улсынхаас хамаагүй илүү үр дүнтэй ажиллаж буйг хүмүус мэднэ. Тэгээд ч Төрийн өмчийг 2001-2004 онд хувьчлах үндсэн чиглэлд Нийгмийн салбарт хийгдэх өөрчлөн байгуулалт, хувьчлалын гол зорилго нь өрсөлдеөнииг дэмжих, төрийн зохицуулалтыг тодорхой болгох үндсэн дээр салбарын удирдлага, санхүүжилтэд хувийн хэвшлийн оролцоог нэмэгдүүлэх, улмаар үйлчилгээний чанар, хүртээмжийг дээшлуүлэхэд оршино хэмээн заасан буй.
Мэн энэхүү хувьчлалыг хийх зайлшгүй шаардлагыг хэд хэдэн зүйлээр тодорхойлсон, Эмнэлгийн багаж тоног төхөөрөмж хуучирч элэгдэн орчин үеийн шаардлага хангахаа больсон. Энэ нь эмнэлгийн тусламж уйлчилгээг хэвийн явуулахад хүндрэл учруулж байгаа. Төрөөс өгч байгаа мөнгө хөрөнгө хүрэлцэхгуйн улмаас эм тариа, өвчтөний хоол хангалтгуй, хумууст хэрэгтэй үйлчилгээг үзүүлж чаддаггүй. Эмч мэргэ-жилтний үйл ажиллагааг үнэлэх, урамшуулах тогтолцоо бурдээгуйн улмаас албан буе төлбөр авах болсон. Цалин бага, мэргэжил мэдлэгээ дээшлүүлэх боломж бололцоо хомс гээд энэ салбарт болж бүтэхгүй байгааг тоочвол нэлээд урт жагсаалт болох биз. Зовлон тоочоод улсаас мөнгө нэхээд суухааргуй ажиллах нөхцөлийг эрүүл мэндийн салбарынханд бий болгох хамгийн зохистой арга нь хувьчлах гэдгийг гадаадын олон орон хэдийнэ батал-чихсан юм билээ. Гэхдээ тэнд тэгеэн байна гээд шууд хуулбарладаг зангаасаа татгалзаж, аль ур дүнтэйг нь авч хэрэглэх ёстой л доо.
Манайд эрүүл мэндийн салбарын хувьчлал 1997 онд нийслэлийн Баянзүрх дүүргийн эмнэлгийг туршилтын журмаар удирдлагын гэрээгээр хувьчлах шийдвэр гарснаар эхэлсэн гэж болно. Дүүргийн Засаг даргын Тамгын газар, Нийслэлийн эрүүл мэндийн газар менежментийн багтай хоёр жилийн хугацаатай гурвалсан гэрээ байгуулжээ. Менежментийн багийнхан хамгийн түрүүнд эмнэлгийн зохион байгуулалтыг өөрчилж, гурван түвшний менежерийн үйл ажиллагааг нэвтруүлсэн. Санхүүгийн хувьд ч илүү бие даасан болж, ашиг орлого нь нэмэгдсэн зэргээр туршилт амжилттай болсон эерэг тал олныг дурдаж болно. Гэрээний хугацаа дууссан боловч дарга нар дахиад л сунгачихсан. Өөрөөр хэлбэл, одоо хэр нь бүрэн хувьчлагдаагүй л гэсэн уг. Ийн сунжирч байгаа нь дараа дараачийн эмнэлгүүдэд хувьчлал явуулах үйл явцыг удаашруулж байна гэж узэх хүн ч байдаг юм.
Эмнэлгийг хувьчлах цаг нь болсон уу гэсэн асуултыг эрүүл мэндийн салбарт ажиллаж байгаа хүмүүс болон жирийн иргэдэд тавьсан юм. Иргэдийн олонх нь нэгэнт л эмнэлгийн үйлчилгээний ихэнх нь тодорхой хэмжээний төлбөр авч байгаа юм чинь хувьчилснаас ялгаа юу байна. Үйл-чилгээнийх нь чанарт ч өөрчлөлт орсом юм алга. Үүний оронд өгөх ёстой төлбөрийг нь өгөөд хувийн эмнэлэгт хандсан нь дээр хэмёэн гомдол-лож байлаа. Гэвч хувьчилчихвал үзүүлж байгаа уйлчилгээ нь сайжрахгүй хэрнээ нэхэх мөнгө нь улам нэмэгдэх вий. Түүний-хээ оронд улсын гэсэн данстай явсан нь дээр биз гэж болгоомжлох хун ч таарлаа. Харин эмч нарын дийлэнх хувьчлах цаг нь болсон гэж үзэж, харин сувилагч, асрагч зэрэг дунд шатны ажилтнууд нь хувьд очвол ажлын баталгаа байхгүй болно хэмээн сэтгэл тугшиж явдгаа нуусангуй. Тиймээс энэ салбарт хувьчлал явуулах бэлтгэл ажлыг ганц нэгхэн эмнэлэгт хийсэн туршилтаар хязгаарлаж болохгүй бололтой.
Аль байгууллагыг, чухам ямар аргаар хувьчлах тухай Эрүүл мэндийн сайдын зөвлөлийн хурлаар хэлэлцэж хувьчлагдах байгууллагын жагсаалтыг гаргадаг. Энэ жагсаалтыг Засгийн газрын тогтоолоор баталсны дараа ТӨХ-нд хүргүүлдэг гэнэ. Харамсалтай нь эрүүл мэндийн салбарын хувьчлах обьектын жагсаалтад орсон байгууллагын сонголтыг зөвхөн эдийн эаегийн сонирхлоор хийдэг бололтой. Үуний баталгаа нь хувьчлагдах тухай шийдвэр нь гарчихсан хэрнээ хэрэгжихгүй, хойшлогдож байгаа эмнэлгүүдтэй холбон тайлбарлах хүн олон байв. Нэгэн дүүргийн эмнэлгийг хувьчлах тухай зарлаж оролцогчдоос бичиг баримтыг авчихсан хойноо буцаасан тохиолдол гарсан гэнэ. Уг нь түүнийг туе салбарын томчуудын нэг авахаар яг таг тохиролцчихсон байж. Гэтэл тендерт оролцохоор ирүүлеэн өрсөлдөгчийнх нь материал тэднийхээс хамаагүй илүү байсан тул ялагдахаас айхдаа тендерийг хойшлуулсан гэсэн явган яриа гадуур тэнэж л явна.
Мөн 2001 оны нэгдүгээр сард УИХ-ын тогтоолоор баталсан Төрийн өмчийг 2001-2004 онд хувьчлах үндсэн чиглэл-ийн хүрээнд Эмийн үйлдвэр болон Монсам ХХК-ийг төрийн өмчид хэвээр байлгана гэж заасан атал 2003 оны хоёрдугаар сард Засгийн газар тогтоол гаргаад дээрх хоёр байгууллагыг хувьчлах обьектын жагсаалтад оруулчихаж. Улмаар Эмийн үйлдвэрийг хувьцаат компани болгон зохион байгуулж 2003 оны аравдугаар сард уралдаант шалгаруулалтын аргаар 100 хувь хувьчилсан байна.
Эруүл мэндийн салбарын тусламж үйлчилгээ нь нийгмийн шинжтэй учраас хүртээмжийн тухай асуудал зайлшгүй гарч ирдэг. 1997 оноос хойш боловсруулсан бүхий л хөтөлбөр, баримт бичгүүдэд нийгмийн гишүүн бүрийн эрүүл мэндийн үйлчилгээг ижил тэгш хүртэх боломжийг баталгаажуулах талаар дурдсан боловч үүнийг хэрхэн, яаж хангах тухай ямар нэг арга хэмжээ, бодлогыг төлөвлөөгүй байна. Улсын хэмжээнд нэг эмчид дунджаар 360 хүн ногддог. Улаанбаатарт энэ тоо 209, харин баруун болрн төвийн бүсийн аймгуудад 700 хол давдаг аж. Иргэд оршин суугаа газрын харьяалал, өвчин эмгэгийн байдал. даатгалын зангаас хийгдэх төлбөр, эмнэлгиин байгууллагын үйлчилгээний хуваарь зэргээс шалт-гаалан тодорхой эмнэлэг, эмчээр үйлчлүүлэх болдог. Хувьчлал явуулснаар төлбөрөө л төлсөн бол аль дуртай эмнэлэг эмчдээ хандах боломж гарна. Энэ нь хуртээмжийг сайжруулна хэмээн эрүүл мэндийн салбарын хувьчлалаар багагүй мэдлэгтэй гэж үздэг албан тушаалтнууд тайлбарладаг. Гэвч үүнийг нь ямар нэг эрх зүйн баримтад тусгаагүй болохоор биелэх магадлал муутай хэмээн Нээлттэй нийгэм форумын захиалгаар Эрүүл мэндийн салбарын хувьчлал судалгааг хийсэн эрдэмтэд үзсэн байна. Нэгэнт л хүртээмжийг сайжруулж чадахгүй бол хувьчилсны ашиг гарахгүй.
Тэгээд ч хувьчлалыи аргыг зөв олохгүй бол орлого багатай иргэд төлбөрийг нь төлж дийлэхгүйгээс эмнэлгийн тусламж авч чадалгүи хорвоог орхиход хүрэх вий. Нэгэнт цаг нь ирсэн, нийгэм шаардаж байгаа болохоор эрүүл мэндийн салбарыг даруй хувьчлах хэрэгтэй нь мэдээж. Гагцхүү үүнийг мөнгө олж, баяжиж хөлжих гэсэн нэгний гарт өгч, ард түмнээ элгээр нь мөлхүүлэхгүй байх нөхцөлийг сайтар тунгаах хэрэгтэй юм. Тэгээд ч сайн эмч бүр сайн менежер байж чаддаггүйг олон жилийн туршлага харуулсан гэдгийг бодолцмоор.
(өнөөдөр 2004.11.11 264)

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments
Back to top button