ТЕГ-ыг хэн шалгах юм бэ, УИХ л шалгах ёстой

Харин Хүний эрхийн үндэсний ком исе иргэн Д.Энхбатыг өнгөрсөн онд Франц улсаас баривчлан авчирсан асуудлыг өөрийн эрх мэдлийн хүрээнд шалгаж ТЕГ-ын гүйцэтгэх ажилтай холбоотой асуудлыг хуульд заасны дагуу У ИХ-аар шалгуулах нь зүйтэй гэж УИХ-ын даргад албан тоот илгээсэн билээ. Энэ талаар Тусгай хяналтын дэд хорооны дарга Н.Энхболдоос тодрууллаа.
-Хүний эрхийн ундэсний комиссоос УИХ-д тавьсан хүсэлтийг бид өмне нь нийтэлсэн. Гэхдээ уншигчдадаа сануулах ууднээс ямар учиртай хусэлт байсныг та тайлбарлахгүй юу?
-Yнэхээр манай комиссоос УИХ-ын дарга, Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо, Тусгай хянал-тын дэд хороо, Хүний эрхийн дэд хороонд хургүүлсэн баримт бичиг мэн байна лээ. Д.Энхбатын зүгээс Тагнуулын газрын ажилтнууд намайг Франц улсаас хүч хэрэглэн хууль бусаар баривчилж, дипломат паспорт ашиглан, ингэхдээ дандаа нойрсуулах эм тариа хэрэглэн мансууруулж онгоцоор 2003 оны тавдугаар сарын 18-ны өдөр оруулж ирсэн. Ингэж Монголд авчрахдаа гарыг гавлаж, хө-лийг тушиж, амыг таглан, хү-лээс хэрэглэсэн. Тэгээд 18- . наас 25-ныг хүртэл мэдэхгүй газар байлгаж эхэндээ янз бүрийн мэдээлэл авах гэж албадан, сүүлдээ Ч.Энхтай-ваныг тагна, чагна гэсэн тул-галтыг хийсэн. Би арга буюу зөвшөөрсөн. Гэтэл сүүлдээ хэвлэл, мэдээллийн хэрэгс-лээр огт өөрөөр бичигдээд ирэхээр нь арга буюу шалгаж өгөх хүсэлтүүдийг тавилаа гэх утга бүхий өргөдлийг манайд өгсөн л дөө. Yүний үндсэн дээр манай комисс 2003 онд иргэн Д.Энхбатыг Франц улсаас баривчлан авчирсан асуудлыг өөрийн эрх мэдлийн хүрээнд шалгаж, үнэхээр тавдугаар сарын 25-нд биш 18-ны өдөр авчирчээ гэдгийг нотолсон.
-Юугаар нотолж байгаа юм бэ?
-Тавдугаар сарын 18-нд оруулж ирсэн гэдгийг онгоцны үйлчпэгчид нотолж байгаа юм. Онгоцны үйлчлэгчид Онгоцны Ерөнхий прокурорын дэр-гэдэх Мөрдөн байцаах албанд ч, манайд ч мэдуүлсэн. Тод-руулбал, 18-ны өдөр хар нүд-ний шил зүүлгэж, гарыг нь гавлаж, хөлийг нь скочидсон ийм хүн оруулж ирсэн гэж то-дорхой хэлж байгаа юм. Онгоцны үйлчлэгчид төдийгүй нэг буе улс үүнийг нотолж байгаа. Тэгэхээр 18-нд оруулж ирсэн байтал 25-ныг хүртэл хаана юу хийлгэж бай-сан юм бэ. Яагаад тэгж зүй бусаар хорьж байсан юм бэ. Тэгж л албадаж, шахалт да-рамт үзүүлээгүй л юм бол иргэн Энхбатыг эрх чөлөөтэй байлгах нь яасан юм бэ. Хорьдог газар нь хорихгүй яасан юм бэ гэдэг асуудал гарч байгаа юм. Тэгээд л тавдугаар сарын 18-наас 25-ныг хүртэл шүүхийн тогтоолгүй-гээр, прокурорын хяналтгүйгээр хууль бусаар хорьж, энэ хугацаанд хууль буе үйл ажиллагаа явуулсан гэдгээр манайх хандаж байна. Тэр Л.Санжаасүрэн, Д.Энхбат нарын яриад байгаа 25-ныг хүртэл нууц газарт хорьж, хү-чээр дарамталсан, шахалт үзүүлеэн гэдэг нь гарцаагүй л үнэн болж таарч байгаа юм. Yнэхээр тагнуулынхан 25-нд авчирсан юм бол түүнийгээ л нотолчих ёстой байхгүй юу. Өөрсдөө нотолж чадахгүй байгаа шүү дээ. Тиймээс л манайх энд үндсэндээ хууль бу ажиллагаа явагджээ гэдэг нь батлагдаж байна гэж үзэж байгаа.
-Танайх ТЕГ-аас энэ талаар албан ёсны тайлбар хүссэн уү?
-Тавилгүй яахав. Манайх ТЕГ-т хоёр удаа тайлбар өгөөч гэсэн асуудал тавьсан. Ерөөсөө өгөөгуй.
-Тэднийх албан ёсны тайлбар өгөхгүй байгаагаас танай комисс УИХ-д ийнхуү хандаж байгаа юм уу?
-Тиим. Манайд тайлбар өгөхгүй байгаа. Энэ бол гүйцэтгэх ажлын нууц гээд өгөхгүй байгаа учраас бид өмнөх УИХ-д хандсан. Сая бас дахиад хандаж байгаа юм.
-Өмнөх УИХ-д бүр ен-гөрсөн нэгдүгээр сард өгсөн байсан шуу дээ. Гэтэл онве хэр ямар ч хариу вгөв-гуй юм шиг байгаа юм. Нэгдүгээр сард гэдэг чинь еневдрийг хүртэл шалгах, хариу егвхвд хангалттай хугацаа биз дээ?
-Урт хугацаа л даа. Гэтэл ямар ч хариу байхгүй. Тэгээд сонгууль, сонгууль гээд л… Сая бид дахин УИХ-д хүсэлтээ тавилаа. Энэ асуудлыг нэг талд нь багтаан шалгадаг газарт нь шалгаж, үнэн мөнийг нь олж өгөөчээ гэж. Хэн нь худал ярьж, хэн нь үнэнийг хэлээд байгааг баттай нотолж өгеөч гэсний үндсэн дээр Их Хуралд хандсан л даа.
-Өмнех УИХ ямар ч хариу өгвегүй. Дараагийн УИХ-д дахиад хандлаа. Одоо шалгах хариу нь хэзээ ирэх юм бол?
-Хэзээ хариу ирэхийг манай комисст мэдэх юм алга. Бид УИХ-д даргад хаяг-лаад хувийг нь Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо, Тусгай хяналтын дэд хороо, Хүний эрхийн дэд хороонд хургүүлээд байгаа.
-УИХ-д хоёр дахиа хандаж байна. Гэтэл өмнөх УИХ лав иргэнийхээ эрхээс илүутэй сонгуульд анхаар-лаа хандуулсан. Энэ ларла-ментад танай комиссын хусэлт очоод хагас сар га-руй боллбо. Тэгэхээр ТЕГ байтугай УИХ хүртэл иргэнийхээ эрхийг уландаа гишгээд байгаа юм биш үу?
-Тэгж хэлж болно л доо. Хэдийгээр муу муухай нэртэй ч бай, олон дахин шийтгүүлеэн ч бай, онц ноцтой хэрэгт холбогдсон ч бай хүний эрх зөрчигдсөн, эрүүдэн шүүсэн гээд онц ноцтой асуудал яригдаж байхад эрх хэмжээнийхээ дагуу шалгах ёстой байгууллага шалгахгүй байна гэдэг бол хүний эрхийн хурц асуудлууд дээр тааруу-хан л ажиллаж байна гэсэн үт. Яагаад шалгахгүй байна гэдэг нь бас л нэг сэжиглэл төрүүлж байгаа юм, тиим үу. Энэ яриг-даад байгаа асуудал чинь зүгээр нэг аахар шаахар зүйл биш. Yнэхээр худлаа л юм бол худлаа гэдгийг нь шалгаад тогтоогоод зарлаад өгөх хэрэгтэй биз дээ. Аймшигтай асуудал болж байгааг гадаад, дотоодгүй шуугиад байна шүү дээ.
-Өмне нь танайх хүний эрхийн асуудлаар ийнхүү УИХ-д хүртэл гаргаж тавьж байсан уу?
-Хүний эрхийн асуудлаар өмнө нь ингэж тавьж байгаагуй. Энэ бол анх удаагийн асуудал. Хараад байхад тэр ТЕГ-ыг шалгадаг байгууллага байхгүй болчихоод байгаа юм. Прокурор, тэгээд Улсын еренхий прокурорын дэргэдэх Мөрдөн байцаах албанаас хүртэл шалгаж байгаад бас манайх шалгаж чадахгуй нь, манай эрх хэмжээний асуудал биш байна гээд мэн УИХ-д хандсан байгаа юм. Гэхдээ тэр хүсэлтийг нь бид олж үзээгүй л дээ. Тэгээд манайх шалгаж чаддаггүй, прокурорын Мөрдөн байцаах алба шалгаж чаддаггүй. Одоо тэгэхээр хэн шалгах ёстой юм бэ, УИХ л шалгах ёстой. Хэний ч хяналтад буе ингээд дур зоргоороо үйл ажиллагаа явуулаад байхаар энэ чинь өөрөө ноцтой асуудал болж хувирна шүү дээ.
-Хэрэв энэ парламент шалгахгүй, ямар ч хариу өгөхгүй байвал цаашаа хаа-на хандах вэ. Хандах газар бий юү?
-Хэрэв хүний эрхийн асуудлаар дотооддоо шийдвэрлэдэг бүх байгууллага, шатанд нь яваад амжилтад хүрэхгүй бол олон улсын хүний эрхийн байгууллагууд бий л дээ. Тэгэхдээ тэр хүртэл тэгж явуулах шаардлагагүй болов уу л гэж бодож байна.
-Найдаж байгаа гэсэн уг байх нь л дээ?
-Найдаж байгаа ч гэх үү, шийдвэрлэчих байх гэж л бодож байгаа л даа, бид нар.
(өдрийн сонин 2004.12.01 295)

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

ТЕГ-ыг хэн шалгах юм бэ, УИХ л шалгах ёстой

Харин Хүний эрхийн үндэсний ком исе иргэн Д.Энхбатыг өнгөрсөн онд Франц улсаас баривчлан авчирсан асуудлыг өөрийн эрх мэдлийн хүрээнд шалгаж ТЕГ-ын гүйцэтгэх ажилтай холбоотой асуудлыг хуульд заасны дагуу У ИХ-аар шалгуулах нь зүйтэй гэж УИХ-ын даргад албан тоот илгээсэн билээ. Энэ талаар Тусгай хяналтын дэд хорооны дарга Н.Энхболдоос тодрууллаа.
-Хүний эрхийн ундэсний комиссоос УИХ-д тавьсан хүсэлтийг бид өмне нь нийтэлсэн. Гэхдээ уншигчдадаа сануулах ууднээс ямар учиртай хусэлт байсныг та тайлбарлахгүй юу?
-Yнэхээр манай комиссоос УИХ-ын дарга, Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо, Тусгай хянал-тын дэд хороо, Хүний эрхийн дэд хороонд хургүүлсэн баримт бичиг мэн байна лээ. Д.Энхбатын зүгээс Тагнуулын газрын ажилтнууд намайг Франц улсаас хүч хэрэглэн хууль бусаар баривчилж, дипломат паспорт ашиглан, ингэхдээ дандаа нойрсуулах эм тариа хэрэглэн мансууруулж онгоцоор 2003 оны тавдугаар сарын 18-ны өдөр оруулж ирсэн. Ингэж Монголд авчрахдаа гарыг гавлаж, хө-лийг тушиж, амыг таглан, хү-лээс хэрэглэсэн. Тэгээд 18- . наас 25-ныг хүртэл мэдэхгүй газар байлгаж эхэндээ янз бүрийн мэдээлэл авах гэж албадан, сүүлдээ Ч.Энхтай-ваныг тагна, чагна гэсэн тул-галтыг хийсэн. Би арга буюу зөвшөөрсөн. Гэтэл сүүлдээ хэвлэл, мэдээллийн хэрэгс-лээр огт өөрөөр бичигдээд ирэхээр нь арга буюу шалгаж өгөх хүсэлтүүдийг тавилаа гэх утга бүхий өргөдлийг манайд өгсөн л дөө. Yүний үндсэн дээр манай комисс 2003 онд иргэн Д.Энхбатыг Франц улсаас баривчлан авчирсан асуудлыг өөрийн эрх мэдлийн хүрээнд шалгаж, үнэхээр тавдугаар сарын 25-нд биш 18-ны өдөр авчирчээ гэдгийг нотолсон.
-Юугаар нотолж байгаа юм бэ?
-Тавдугаар сарын 18-нд оруулж ирсэн гэдгийг онгоцны үйлчпэгчид нотолж байгаа юм. Онгоцны үйлчлэгчид Онгоцны Ерөнхий прокурорын дэр-гэдэх Мөрдөн байцаах албанд ч, манайд ч мэдуүлсэн. Тод-руулбал, 18-ны өдөр хар нүд-ний шил зүүлгэж, гарыг нь гавлаж, хөлийг нь скочидсон ийм хүн оруулж ирсэн гэж то-дорхой хэлж байгаа юм. Онгоцны үйлчлэгчид төдийгүй нэг буе улс үүнийг нотолж байгаа. Тэгэхээр 18-нд оруулж ирсэн байтал 25-ныг хүртэл хаана юу хийлгэж бай-сан юм бэ. Яагаад тэгж зүй бусаар хорьж байсан юм бэ. Тэгж л албадаж, шахалт да-рамт үзүүлээгүй л юм бол иргэн Энхбатыг эрх чөлөөтэй байлгах нь яасан юм бэ. Хорьдог газар нь хорихгүй яасан юм бэ гэдэг асуудал гарч байгаа юм. Тэгээд л тавдугаар сарын 18-наас 25-ныг хүртэл шүүхийн тогтоолгүй-гээр, прокурорын хяналтгүйгээр хууль бусаар хорьж, энэ хугацаанд хууль буе үйл ажиллагаа явуулсан гэдгээр манайх хандаж байна. Тэр Л.Санжаасүрэн, Д.Энхбат нарын яриад байгаа 25-ныг хүртэл нууц газарт хорьж, хү-чээр дарамталсан, шахалт үзүүлеэн гэдэг нь гарцаагүй л үнэн болж таарч байгаа юм. Yнэхээр тагнуулынхан 25-нд авчирсан юм бол түүнийгээ л нотолчих ёстой байхгүй юу. Өөрсдөө нотолж чадахгүй байгаа шүү дээ. Тиймээс л манайх энд үндсэндээ хууль бу ажиллагаа явагджээ гэдэг нь батлагдаж байна гэж үзэж байгаа.
-Танайх ТЕГ-аас энэ талаар албан ёсны тайлбар хүссэн уү?
-Тавилгүй яахав. Манайх ТЕГ-т хоёр удаа тайлбар өгөөч гэсэн асуудал тавьсан. Ерөөсөө өгөөгуй.
-Тэднийх албан ёсны тайлбар өгөхгүй байгаагаас танай комисс УИХ-д ийнхуү хандаж байгаа юм уу?
-Тиим. Манайд тайлбар өгөхгүй байгаа. Энэ бол гүйцэтгэх ажлын нууц гээд өгөхгүй байгаа учраас бид өмнөх УИХ-д хандсан. Сая бас дахиад хандаж байгаа юм.
-Өмнөх УИХ-д бүр ен-гөрсөн нэгдүгээр сард өгсөн байсан шуу дээ. Гэтэл онве хэр ямар ч хариу вгөв-гуй юм шиг байгаа юм. Нэгдүгээр сард гэдэг чинь еневдрийг хүртэл шалгах, хариу егвхвд хангалттай хугацаа биз дээ?
-Урт хугацаа л даа. Гэтэл ямар ч хариу байхгүй. Тэгээд сонгууль, сонгууль гээд л… Сая бид дахин УИХ-д хүсэлтээ тавилаа. Энэ асуудлыг нэг талд нь багтаан шалгадаг газарт нь шалгаж, үнэн мөнийг нь олж өгөөчээ гэж. Хэн нь худал ярьж, хэн нь үнэнийг хэлээд байгааг баттай нотолж өгеөч гэсний үндсэн дээр Их Хуралд хандсан л даа.
-Өмнех УИХ ямар ч хариу өгвегүй. Дараагийн УИХ-д дахиад хандлаа. Одоо шалгах хариу нь хэзээ ирэх юм бол?
-Хэзээ хариу ирэхийг манай комисст мэдэх юм алга. Бид УИХ-д даргад хаяг-лаад хувийг нь Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо, Тусгай хяналтын дэд хороо, Хүний эрхийн дэд хороонд хургүүлээд байгаа.
-УИХ-д хоёр дахиа хандаж байна. Гэтэл өмнөх УИХ лав иргэнийхээ эрхээс илүутэй сонгуульд анхаар-лаа хандуулсан. Энэ ларла-ментад танай комиссын хусэлт очоод хагас сар га-руй боллбо. Тэгэхээр ТЕГ байтугай УИХ хүртэл иргэнийхээ эрхийг уландаа гишгээд байгаа юм биш үу?
-Тэгж хэлж болно л доо. Хэдийгээр муу муухай нэртэй ч бай, олон дахин шийтгүүлеэн ч бай, онц ноцтой хэрэгт холбогдсон ч бай хүний эрх зөрчигдсөн, эрүүдэн шүүсэн гээд онц ноцтой асуудал яригдаж байхад эрх хэмжээнийхээ дагуу шалгах ёстой байгууллага шалгахгүй байна гэдэг бол хүний эрхийн хурц асуудлууд дээр тааруу-хан л ажиллаж байна гэсэн үт. Яагаад шалгахгүй байна гэдэг нь бас л нэг сэжиглэл төрүүлж байгаа юм, тиим үу. Энэ яриг-даад байгаа асуудал чинь зүгээр нэг аахар шаахар зүйл биш. Yнэхээр худлаа л юм бол худлаа гэдгийг нь шалгаад тогтоогоод зарлаад өгөх хэрэгтэй биз дээ. Аймшигтай асуудал болж байгааг гадаад, дотоодгүй шуугиад байна шүү дээ.
-Өмне нь танайх хүний эрхийн асуудлаар ийнхүү УИХ-д хүртэл гаргаж тавьж байсан уу?
-Хүний эрхийн асуудлаар өмнө нь ингэж тавьж байгаагуй. Энэ бол анх удаагийн асуудал. Хараад байхад тэр ТЕГ-ыг шалгадаг байгууллага байхгүй болчихоод байгаа юм. Прокурор, тэгээд Улсын еренхий прокурорын дэргэдэх Мөрдөн байцаах албанаас хүртэл шалгаж байгаад бас манайх шалгаж чадахгуй нь, манай эрх хэмжээний асуудал биш байна гээд мэн УИХ-д хандсан байгаа юм. Гэхдээ тэр хүсэлтийг нь бид олж үзээгүй л дээ. Тэгээд манайх шалгаж чаддаггүй, прокурорын Мөрдөн байцаах алба шалгаж чаддаггүй. Одоо тэгэхээр хэн шалгах ёстой юм бэ, УИХ л шалгах ёстой. Хэний ч хяналтад буе ингээд дур зоргоороо үйл ажиллагаа явуулаад байхаар энэ чинь өөрөө ноцтой асуудал болж хувирна шүү дээ.
-Хэрэв энэ парламент шалгахгүй, ямар ч хариу өгөхгүй байвал цаашаа хаа-на хандах вэ. Хандах газар бий юү?
-Хэрэв хүний эрхийн асуудлаар дотооддоо шийдвэрлэдэг бүх байгууллага, шатанд нь яваад амжилтад хүрэхгүй бол олон улсын хүний эрхийн байгууллагууд бий л дээ. Тэгэхдээ тэр хүртэл тэгж явуулах шаардлагагүй болов уу л гэж бодож байна.
-Найдаж байгаа гэсэн уг байх нь л дээ?
-Найдаж байгаа ч гэх үү, шийдвэрлэчих байх гэж л бодож байгаа л даа, бид нар.
(өдрийн сонин 2004.12.01 295)

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments
Back to top button