УИХ ирэх оны төсвөө баталчихлаа.

Үүнийг саяхан хуучнаар Төрийн хянан шалгах хороо буюу одоогийн Үндэсний Аудитын тазар (ҮАГ) шалгаж дүнгээ гаргажээ. Энә талаар ҮАГ-ын тэргүүлэх аудитор Д.Ганбилэгээс тодрууллаа.
-Та бүхэн хаана хаана шалгалт хийв?
-Үндэсний татварын ерөнхий газар (ҮТЕГ), Гаа-лийн ерөнхий газар (ГЕГ) тэдгээрийн харъяа байгуул-лагууд болон гааль, татвар-тай холбогддог МИАТ, Эрдэ-нэт үйлдвэр, НИК компани, МУИС-ийн Физик электрони-кийн сургууль, Эрдэнэт-Булганы ДЦС болон Улаан-баатар синема буюу Тэн-гис кинотеатр, агаарын тээв-рийн Экомедиа Ази буюу Тэнгэрийн улаач зэрэг за-рим аж ахуйн нэгжийг шалга-лаа.
-Ямар зөрчлүүд голлон гарав?
-ҮТЕГ болон ГЕГ-ын хувьд ногдуулсан татварыг хураан барагдуулах тал дээр муу ажиллаж иржээ. Жишээ нь, ҮТЕГ-ын Төвлөрсөн төсвийн орлого хяналтын газар болон Сүхбаатар аймгийн татварын газар 4 тэрбум төгрөгийн, Улаанбаатар хо-тын гаалийн газар, Увсын гаалийн хороо, Сэлэнгэ аймгийн гаалийн газар 5,3 тэрбум төгрөгийн татварыг авч чадаагүй байна. ҮТЕГ гэхэд дотроо өөрсдөө давхар шалгалт хийхэд 18 тэрбум төгрөгийн татварын зөрчил гарч байх жишээтэй. Мән онцгой албан татварын хуурамч тэмдэг ашигласан, их хэм-жээний орлого нуусан, татва-раас санаатайгаар зайлсхийж 13 тэрбум төгрөгийн зөрчил гаргасан Анума, Жамп, Престиж, Санкредит групп зэрэг 27 газрыг УМБГ, ЭЦГ-т шилжүүлээд байна. Мән ҮТЕГ даргынхаа тушаалаар 8,2 тэрбум төгрөгийн орлогыг татвараас хөнгөлнө гэдэг нэрээр чөлөөлсөн байна.
-ГЕГ дээр ямар ямар зөрчил давамгайлж байх юм?
-Туе газар өнгөрсөн онд 7,4 тэрбум төгрөгийн, энә онд 9,9 тэрбум төгрөгийг гаалийн татвараас чөлөөлсөн байна. ГЕГ-т бүрдүүлэлтийн дараах шалгалтын хэлтэс гэж газар бий. Туе хэлтэс гарсан зөрчил, төлбөрийн акт ногдуулж тогтоолгох тал дээр шаард-лагын түвшинд хүрч ажиллаа-гүй. Нийт баигууллагын хувьд ийм зөрчилгүй мэт гайгүй гардаг боловч яг байцаагч нар дээр знэ ажил хангалтгүй байна. Жишээ нь, Дорноговь аймгийн Хангамандал, Сүхбаатар аймгийн Бичигтийн боомтууд дээр 100 тонны пүүнүүд нь ажиллагаагүй. Тиймээс эдгээр боомтоор гарч орж буй ачаа барааг машины тонноор хэмждэг. Ингэснээр хүмүүс үүнийг нь далимдуулан бараагаа машины даацаас хэтрүүлэн ачиж гаалийн татвараас ихээхэн хэмжээний бараа таваарыг бултуулан гаргаж байх жишээтэй.
МИАТ компанийн хувьд ГЕГ-ын түр горимоор нэг жилийн татвартайгаар мән ийм хугацаатайгаар орж ирэн манайд ашиглагдаж буй Боинг онгоцоо хугацаанд нь буцааж гаргаагүй дахин жил ашиглаж байгаагаас 9 тэрбум төгрөгийн акт тавигдаж ал-данги нь 4,5 тэрбум, нийтдээ 13,5 тэрбум төгрөгийн зөрчилтэй гараад байна. Үүнээс үлгэр авсан юмуу гэлтэй Экомедиа Ази буюу Тэнгэрийн улаач компани мән гадаадаас 1.-410, 11/Р-Е зэрэг маркийн онгоцуудыг түр оруулж ирэн орон нутгийн нислэгт ашиглаж байгаа мөрт-лөө хугацаа нь дуусчихсан, үүнийхээ 57 сая төгрөгийн татварыг төлөөгүй явж байна. Энә компанийн эзэн Чех хүн олддоггүй, зугтаад яваад байдаг. Мән Улаанбаатар синема буюу Тэнгис кинотеатр, МУИС-ийн Физик электроникийн сургууль гадаадаас оруулж ирэн түр ашиглаж буй тоног төхөөрөм-жүүддээ нийтдээ 14,1 тэрбум төгрөгийн татвар төлөөгүй зөрчил илрээд байна.
Төсөв захираачид болон гадаад дотоодын зарим хамтарсан компаниуд ийнхүү улсын халаасанд орох ёстой тэрбум тэрбумаар нь тоологдох хэмжээний хөрвнгийг гувчуулж сууна. Үүнд бузрыг оруулахгүй уриатай манай гаалийнхан, буяныг олох учиртап татварынхан маань бас л хайнга хандан бараг эвлэрч суугаа нь дээрх шалгалтын дүнгээс харагдана. Монголчууд бид энә мэтээр хараа хяналтаа чангалж чадваас улстөрчдийн маань маргалдаж суугаа хүүхдэд өгөх 10 мянган төгрөгийн тэтгэлэг 120 тэрбум төгрөгийг өлхөн олдчихоор…
(өдрийн сонин 2004.12.02 296)

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

УИХ ирэх оны төсвөө баталчихлаа.

Үүнийг саяхан хуучнаар Төрийн хянан шалгах хороо буюу одоогийн Үндэсний Аудитын тазар (ҮАГ) шалгаж дүнгээ гаргажээ. Энә талаар ҮАГ-ын тэргүүлэх аудитор Д.Ганбилэгээс тодрууллаа.
-Та бүхэн хаана хаана шалгалт хийв?
-Үндэсний татварын ерөнхий газар (ҮТЕГ), Гаа-лийн ерөнхий газар (ГЕГ) тэдгээрийн харъяа байгуул-лагууд болон гааль, татвар-тай холбогддог МИАТ, Эрдэ-нэт үйлдвэр, НИК компани, МУИС-ийн Физик электрони-кийн сургууль, Эрдэнэт-Булганы ДЦС болон Улаан-баатар синема буюу Тэн-гис кинотеатр, агаарын тээв-рийн Экомедиа Ази буюу Тэнгэрийн улаач зэрэг за-рим аж ахуйн нэгжийг шалга-лаа.
-Ямар зөрчлүүд голлон гарав?
-ҮТЕГ болон ГЕГ-ын хувьд ногдуулсан татварыг хураан барагдуулах тал дээр муу ажиллаж иржээ. Жишээ нь, ҮТЕГ-ын Төвлөрсөн төсвийн орлого хяналтын газар болон Сүхбаатар аймгийн татварын газар 4 тэрбум төгрөгийн, Улаанбаатар хо-тын гаалийн газар, Увсын гаалийн хороо, Сэлэнгэ аймгийн гаалийн газар 5,3 тэрбум төгрөгийн татварыг авч чадаагүй байна. ҮТЕГ гэхэд дотроо өөрсдөө давхар шалгалт хийхэд 18 тэрбум төгрөгийн татварын зөрчил гарч байх жишээтэй. Мән онцгой албан татварын хуурамч тэмдэг ашигласан, их хэм-жээний орлого нуусан, татва-раас санаатайгаар зайлсхийж 13 тэрбум төгрөгийн зөрчил гаргасан Анума, Жамп, Престиж, Санкредит групп зэрэг 27 газрыг УМБГ, ЭЦГ-т шилжүүлээд байна. Мән ҮТЕГ даргынхаа тушаалаар 8,2 тэрбум төгрөгийн орлогыг татвараас хөнгөлнө гэдэг нэрээр чөлөөлсөн байна.
-ГЕГ дээр ямар ямар зөрчил давамгайлж байх юм?
-Туе газар өнгөрсөн онд 7,4 тэрбум төгрөгийн, энә онд 9,9 тэрбум төгрөгийг гаалийн татвараас чөлөөлсөн байна. ГЕГ-т бүрдүүлэлтийн дараах шалгалтын хэлтэс гэж газар бий. Туе хэлтэс гарсан зөрчил, төлбөрийн акт ногдуулж тогтоолгох тал дээр шаард-лагын түвшинд хүрч ажиллаа-гүй. Нийт баигууллагын хувьд ийм зөрчилгүй мэт гайгүй гардаг боловч яг байцаагч нар дээр знэ ажил хангалтгүй байна. Жишээ нь, Дорноговь аймгийн Хангамандал, Сүхбаатар аймгийн Бичигтийн боомтууд дээр 100 тонны пүүнүүд нь ажиллагаагүй. Тиймээс эдгээр боомтоор гарч орж буй ачаа барааг машины тонноор хэмждэг. Ингэснээр хүмүүс үүнийг нь далимдуулан бараагаа машины даацаас хэтрүүлэн ачиж гаалийн татвараас ихээхэн хэмжээний бараа таваарыг бултуулан гаргаж байх жишээтэй.
МИАТ компанийн хувьд ГЕГ-ын түр горимоор нэг жилийн татвартайгаар мән ийм хугацаатайгаар орж ирэн манайд ашиглагдаж буй Боинг онгоцоо хугацаанд нь буцааж гаргаагүй дахин жил ашиглаж байгаагаас 9 тэрбум төгрөгийн акт тавигдаж ал-данги нь 4,5 тэрбум, нийтдээ 13,5 тэрбум төгрөгийн зөрчилтэй гараад байна. Үүнээс үлгэр авсан юмуу гэлтэй Экомедиа Ази буюу Тэнгэрийн улаач компани мән гадаадаас 1.-410, 11/Р-Е зэрэг маркийн онгоцуудыг түр оруулж ирэн орон нутгийн нислэгт ашиглаж байгаа мөрт-лөө хугацаа нь дуусчихсан, үүнийхээ 57 сая төгрөгийн татварыг төлөөгүй явж байна. Энә компанийн эзэн Чех хүн олддоггүй, зугтаад яваад байдаг. Мән Улаанбаатар синема буюу Тэнгис кинотеатр, МУИС-ийн Физик электроникийн сургууль гадаадаас оруулж ирэн түр ашиглаж буй тоног төхөөрөм-жүүддээ нийтдээ 14,1 тэрбум төгрөгийн татвар төлөөгүй зөрчил илрээд байна.
Төсөв захираачид болон гадаад дотоодын зарим хамтарсан компаниуд ийнхүү улсын халаасанд орох ёстой тэрбум тэрбумаар нь тоологдох хэмжээний хөрвнгийг гувчуулж сууна. Үүнд бузрыг оруулахгүй уриатай манай гаалийнхан, буяныг олох учиртап татварынхан маань бас л хайнга хандан бараг эвлэрч суугаа нь дээрх шалгалтын дүнгээс харагдана. Монголчууд бид энә мэтээр хараа хяналтаа чангалж чадваас улстөрчдийн маань маргалдаж суугаа хүүхдэд өгөх 10 мянган төгрөгийн тэтгэлэг 120 тэрбум төгрөгийг өлхөн олдчихоор…
(өдрийн сонин 2004.12.02 296)

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments
Back to top button