Монголын харьцангуй жижиг зах зээлээс орлого олохыг тэд зорилго болгоогүй юм. Тухайн үед шинэ цаг үе, шинэ нийгэмд зохицуулан Япон. Монгол хоёр улсын эдийн засгийн харилцааны өгөөжтэй бөгөөд дорвитой шанг татах зайлшгүй шаардлагатай байлаа. Чухам энэ үед Японы том корпорациуд Монголыг сонгож хөрөнгө оруулснаараа хоёр орны харилцаанд том дэвшил, бас итгэл авчирсан билээ. Ийн-хүү Мобиком корпораци Японы талын 60, Монголын 40 хувийн хөрөнгө оруулалттай-гаар байгуулагдсан түүхтэй.
Үүсэн байгуулагдсанаа-саа хойших эхний таван жилд ашиг хуваарилаагүй бөгөөд бүх орлого эргээд Монголын харилцаа холбооны салбарыг хөгжүүлэхэд зориулагдаж, хөрөнгө оруулалт болж хувирдаг байв. Өнгөрсөн хугацаанд Мобиком корпораци Монголын Засгийн газар болоод ард түмэн, нийгмийн өмнө хүлээсэн үүргээ нэр төртэй биелүүлж, улсын төсөвт нийт 48 тэрбум төгрөгийг төвлөрүүлжээ. Мобикомын өгөөжийг зөвхөн энэхүү 48 тэрбум төгрөгөөр хязгаарлан ойлговол өрөөсгөл хэрэг болно. Хандив, ивээн тэтгэлэг, боловсрол, эрүүл мэнд, нийгмийн чиглэлээр 300 сая төгрөгийг олон нийтийн тусын тулд зориулсан байна. Хамгийн гол нь Мобиком корпораци харилцаа холбооны салбарт хөгжлийн эрин үеийг авчирсан. Монголчууд гар утасны тусламжтайгаар хурдтай амьдарч сурсан гэж хэлж болно. Банкны цаг хугацаагаар тооцогдошгүй гүйлгээ, аливаа бизнесийн алдаж болохгүй агшнууд, дэлхийтэй холбогдох том гүүрийг Мобиком тавьсан нь маргашгүй үнэн.
Гэвч энэ бүхэн хангалтгүй байлаа. Дэлхий нийт даяарчлагдан хөгжиж, тех-нологийн дэвшил өдөр хоног, жил сараар буе мөч хормоор өөрчлөгдөн, мэдээллийн XXI зуун эхэлсээр хэдийнэ таван он улиран өнгөрчээ. Монголчууд ч бас үүнээс хоцрохыг хүсээгүй. Дахин хөгжихийг, өдөр бүр хувьсан өөрчлөгдөж буй шинэ ертөнцөөс үл хоцрохыг бид хүссэн. Мобиком ч бас үйл ажиллагаагаа монгол түмнийг гар утастай танилцуулах төдиигөөр хяз-гаарлахыг хүссэнгүй. Хэрэв ингэвэл хэрэглэгчдээ доромжлон басамжилсан хэрэг болох байв. Тиймээс Мобиком татварын дараах цэвэр ашгийнхаа 81 хувийг буцаан хөрөнгө оруулалт болгон, Монгол Улсын хөгжилд хандивлан, асар том оюуны болоод технологийн бүтээн байгуулалтыг эхлүүлсэн. Өнгөрсөн хугацаанд туе корпораци нийт 65 сэя ам.долларыг Монголын холбоо харилцааны салбарын үсрэнгүй гэж хэлж болох хөгжилд зориулжээ.
Хамгийн сонирхолтой нь талх, бензин, өргэн хэрэглээний бараа, орон сууц гээд бүх юмны үнэ алгуураар өсч байхад Мобиком л ганцхан үргэлжийн хямдрал зарлаж чадсан юм. Мэдээж, Мобиком энэ зоригтой алхмыг хийхээс хэзээ ч буцаж байсангүй. Үнэ тарифын энэхүү тасралтгүй бууралтыг хэрэглэгчдэд хамгийн ойрхон байдаг үйлчилгээнүүдээр жишээлэн дурдъя.
1996 онд Мобикомын ярианы үнэ минут тутамд 390 төгрөг байсан бол одоо 190-220 төгрөгт хүрч хямдарчээ. Дугаар харах үйлчилгээ 6017 төгрөг байсан бол эдүгээ бид 1500 төгрөг төлөөд л хэн, хаанаас холбогдож байгааг мэддэг болсон. Сим карт 33900 төгрөг байсныг хэрэглэгчид мартчихсан ч байж магадгүй. Харин одоо 16700 төгрөг болж 50 хувь хямдарчихаад байгааг хэрэглэгчид мэднэ.
Холбоо харилцааны олон улсын зохицуулах байгуул-лагаас гаргасан жагсаалтаар Мобиком үнэ тарифын хямдралаараа 137 орноос 40 дүгээрт бичигдсэн нь туе корпорациас мөрдөж байгаа үнэ бодит бөгөөд амьдралд ойр-хон гэдгийг гэрчилж байгаа юм. Хэрэглэгчийн хамгийн дуртай үйпчилгээ болох мес-сежний үнэ ч бас бусад орныхтой харьцуулахад хямдад тооцогддог. Мобикомын мессежний үнэ Унгар, Авст-рали, Швейцарийнхаас даруй 10-20 дахин хямд байдаг. Тиим ч учраас мессежний хямдаараа Монгол 137 ор-ноос 14 дүгээрт жагсдаг. Гэвч Мобиком цаашдаа ч үнэ тарифаа боломжоороо буулгэхыг эрмэлзсээр байна. Жил тутам тэсралтгүй хөрөнгө оруулсан Мобикомын 65 сая ам.доллар монголчуудад юу үлдээв.
Төвөөс алслагдсан, дэд бүтэц хөгжөөгүй хөдөөгийнхний хувьд Мобиком соёлын гайхамшиг.
Эдүгээ тус корпораци нийт 44 томоохон суурин газрууд аймгийн төв, зарим сумдад хүрч чаджээ. Алс баруун хязгаарын Ховд, Баян-Өлгий, Увсаас эхлээд Говь-Алтай, Баянхонгор, зүүн хязгаарын Дорнод, Дорноговь, Сүхбаатар аймгийг Мобиком газрын холоос үл бэрхшээн харилцаа холбоотой болгосон. Энэ бол том амжилт юм. Хүн ам цөөтэй, тэр дундаа 100-аас төдийлөн хол давдаггүи хэрэглэгчтэй хөдөөх суурин газруудаас ашиг олно гэж байхгүй нь мэдээж. Оруулсан хөрөнгөө 20-30 жилийн дараа эргүүлж нөхөх магадлалтай. Гэсэн хэдий ч Мобиком энэ эрсдлээс айгаагүй. Монгол орны хөгжилд оруулсан Мобикомын хувь нэмрийг тооцоолох аргагүй гэдгийг үүнээс мэдэж болно. Харилцаа, холбооны салбар дахь төрийн ачааг Мобиком, Скайтель хоёр үүрч иреэн гэдэгтэй хэн ч маргахгүй.
Өнөөдөр гарч утас хүн бүрийн дотны анд нь болж чаджээ. Яаралтай мэдээлэл, дансны гүйлгээ, өдрийн цаг агаар, оддын зурлага… хэрэгтэй бухнийг минь гар утас бидэнд хүргэдэг. Амьдралын аз жаргалыг бэлэглэх сэтгэлд дотнохон үге, ажлын амжилт, амласан шуурхай түргэн чанар… Ялангуяа өнөөгийн залуус мессежгүйгээр амьд-ралаа төсөөлж чаддаггүй. Эгэл жирийн амьдрап, жаргал зовлон, инээд хөөр, нулимс, алдаж болохгуй агшин.Энэ бүхнийг гар утас маань бидэнд өртөөлөн авчирдаг. Олон олон залуус хайр сэт-гэл, дурлал, дурсамж, сэтгэлийн нандин үгеээ мессежээр дамжуулан дотны хүндээ хүргэдэг. Мессежээр танилцаж, амьдралаа эхэлеэн жаргалтай хосууд ч бий. Хайртынхаа учирлаж ухааруулсан үгийг гар утсаараа бид хүлээж авдаг. Энэ гайхалтай ид шидийг Мобиком бидэнд бэлэглэсэн юм.
Мобикомын хэрэглэгчид Оюу толгойд ажилладаг ах-даа нийслэлийн сонинг цаг алдалгүй хүргэж, Ховдод суугаа эмээ, өвөөгийнхөө амар мэндийг өдөр бүр мэдэж, Сингапур, Бээжин, Германд сурч, хөдөлмөрлөдөг ах, эгчдээ эх орных нь агаарыг хүссэн цагтаа илгээж байдгаараа бахархдаг.
Тиймээ, энэ бол гайхамшиг. Харилцаа холбооны энэхүү гайхамшгийг Мобиком бий болгосон юм. Дэлхийн мэдээлэл холбооны технологийн асар хурдтай хөгжлийг монголчуудад хүргэхийн төлөө Мобиком цаг ямагт эрэл хайгуул хийж байдаг гэдэгт хэрэглэгчид нь итгэдэг, хулээдэг билээ.

Б.ТУЛГА
(өдрийн сонин 2005-01-31 029)