Тэр нь илүүдэл кадр болон хогон дээр хаягдаж хүүхдүүд тууз туузаар нь цувуулан наадаж тоглодог байсан юм. Зарим тохиолдолд намч зарчмыг гажаасан үйл явдлыг үзүүлсэн гэж найруулагчдыг дарамтлан үзэл сурталгүй илүүдал кадр авч улсын өмч үрэгдүүлсэн ялд унагах өчнөөн төчнөөн мянган төгрөгөөр торгож шийтгэдэг байв. Өөрийнхөө үзэл бодол гэхээсээ үнэн бодит байдлыг кинондоо дүрсэлсний төлөө тэгж киноны уран бүтээлчид золиослогддог байжээ.
Харин улстөрчдийн хувьд нэгэнт л илүүдэл кадрын жагсаалтад бүртгэгдсэн тохиолдолд киночид шиг торгууль төлөөд зогсох бус ажлаасаа халагдах, цөллөгт хөөгдөх, шоронд хоригдох хүртлээ золиосонд гардаг байсан цаг саяхан. Хамгийн сүүлчийн жишээг дурдахад Монголын томоохон улс төрч С.Жалан-Аажав улс төрийн золионд өртөж илүүдэл кадр болсон учир төрж өссөн Завхан аймгийн Алдархаан сумандаа цөлөгдөж арван жил хээр хаягдсан билээ. Тэрчлэн Лоохууз малчин, Нямбуу барилгачин, Сурмаажав тоо бүртгэгч илүүдэл кадрын жагсаалтыг үргэлжлүүлж байсан түүх бий.
Гэтэл ардчилал хөгжөөд 15 жил болж буй Монголын өнөөгийн улс төрд илүүдэл кадрууд дахиад төрөх магадлал нэгэнт тодорчихоод байна. Үүний илрэл нь хувьсгалт намын ажилгүй болсон туршлагатай кадрууд МАХН-д шинэчлэл хийхийг хүсч, жигүүр байгуулахыг шаардсан явдал харуулав.
Монголын улс төрд төр бизнесийн бүлэглэлүүд нөлөөгөө тэлж албан тушаалыг хуйвалдааны аргаар жишээлбэл мөнгө ба хандиваар авдаг болсонд дээрх жигүүрийг санаачлагчид түгшиж байдгаа тодорхой зарлалаа. Цагтаа УИХ-ын гишүүн байсан Ө.Энхтүвшин, А.Базархүү, Ц.Баасанжав, Н.Ганбямба, Ц.Оюунбаатар нарын 14 илүүдэл кадр ийм санаачилга дэвшүүлж У.Хүрэлсүх, С.Баяр нарын нөлөө бүхий залуу улс төрчид дэмжжээ. Жижиг хөрөнгөтний намын имиджийг илэрхийлэх болоод байгаа Хувьсгалт намын удирдлага үүнд машид зовниж эгээтээ л нөгөө нөхдөд Та нар бол илүүдэл кадрууд биш. Манай нам, төрд хэрэгтэй боловсон хүчнүүд шүү хэмээн хошуу дэвсэх шахсан төдийгүй ерөнхийлөгчийн сонгууль өнгөртөл амар амгалан байхыг гуйж жигүүр-ийн фракцын С.Баярыг намынхаа генсекээр сонгож хурцадмал байдлыг нэг хэсэгтээ намжаах эм тариаг хийв.
Шинэ генсек С.Баяр Би ямар нөхцөл дунд энэ албыг хүлээж авч байгаагаа мэдэрч байна хэмээн шулуухан мэдэгдэв. Энэ үг нэг талаар хаяагаа манасан мэт төдийгүй нөгөө талаар хариуцлагаа ухамсарласан хүний үг мэт сонсогдож буй юм. Ямартаа ч айсуй Ерөнхийлөгчийн сонгууль хүртэлх хугацаанд ажилгүй болоод байсан Энхтүвшин, Балсандорж, Оюунбаатар нарын илүүдэл кадрт тоологдоод байгаа нөхөд амттайхан сэнтий дээр очиж залрах нь тодорхой боллоо. Хамгийн түрүүнд Элчин С.Баяр ажилтай болсон нь дээрх сэжгийг тодруулж буй юм. Авсан кадраа тануулж тайруулахыг киночид ердөө ч хүсдэггүй нь тэдний ёс мэт араншин. Тэгвэл улс төрд хөл гар тавьсан нөхөд хэзээ ч илүүдэл кадр болохыг тэвчдэггүй ажээ. Юутай ч Монголын улс төр дахин сэргэлтийн буюу өөрчлөлтийн замд орж байх бололтой. Энэ нь төр засагт ямраар нөлөөлөхийг цаг хугацаа л харуулах биз ээ.
/2005.02.3 Дээдсийн хүрээлэн /