Нүүдэл хийх өдөр цас бороо орж, салхи шуурч, цаг агаар хүндрэх вий л хэмээн бодож буй. Хаврын тариалалт эхлэх өдөр нь тэнгэр хэрхэн аашлах нь мөн л тодорхой биш. Бэлтгэлээ сайтар хангачихаад ажлаа эхлэх өдөр гэнэт цас орвол яана. Малчид, тариаланчдад цаг агаарын мэдээ юунаас ч чухал.
Баруун аймгуудын нутгаар үүлшинэ, хур тунадас орохгүй гэсэн ерөнхий мэдээлэл тэдний хэрэгцээг хангахгүй байна.
Яармаг, Сонгинын орчмоор бороо орно гэдэг шиг нарийвчилсан мэдээллийг тэд хүлээх нь аргагүй.

-Ган, зуд гэж юу вэ?
-Байгалийн гамшиг. Түүнээс биш муу малчин малаа үхүүлээд байгаа юм биш. Зудад малаа алдсан хүмүүс байгалийн гамшигт нэрвэгдсэн учир тэдэнд тусламж хүргэх нь зөв.

-Гамшгаас яаж сэргийлэх вэ?
-Цаг агаарын мэдээллийг үнэн зөв, шуурхай хүргэх учиртай. Гэхдээ нарийвчилсан мэдээллийг шүү.

Дундговь аймгийн Эрдэнэдалай сумынхан азтай. Монголын 350 гаруй сумаас ганц эднийх л олны хүсээд байгаа тэр нарийвчилсан мэдээллийг авч байна.
Өөрөөр хэлбэл, тэд маргааш эсвэл нөгөөдөр, магадгүй тав, долоо, арав хоногийн ажлаа төлөвлөхөд амар болжээ.
1999-2000 оны туулай жилийн зуд Дундговьд голлон тоглож, 1944-1945 оны мичин жилийн зудынхтай тэнцэхүйц хохирол амссан.
Тус аймаг 800 мянга орчим малаа алдсан. 347 мянган малын 54 хувь нь хорогджээ. 137 мянган үхэр нь зудын дараа 30 мянга гаруйхан үлдсэн гашуун түүх бий. Энэ суманд байгалийн гэнэтийн аюул, гамшиг цөөнгүй тохиолддог. Тухайлбал, 1962 оны хаврын хахир цагаар малаа гэсэн малчин Ж.Цэвэлсүрэн, Р.Цэрэндорж, Ц.Оргодол нар амиа алджээ.

Эл хүмүүсийн дурегалыг хүндэтгэж Гэнэтийн аюулт цасан шуурганаар нийгмийн мал хөрөнгө ба хамт олныхоо төлөө амь бие хайрлалгүй тэмцэгчдээ үүрд дурсана хэмээсэн үг бүхий хөшөө сумын нутагт байх. Энэ бүхнийг мэргэжилтнүүд цаг агаарын гэнэтийн үзэгдлээс урьдчилан сэргийлж чадаагүй буюу, мэдээлэл шуурхай хүрээгүйгээс хэмээн үзэж буй.

2001 оны нэгдүгээр сарын эхний арав хоногийн хоёр өдрийн цасан шуурганд мал олноороо хорогдсон байна. Эл суманд дахин ийм тохиолдол гарах эрсдэл бага боллоо.

Өнөө шөнө сумын өмнөд хэегээр үүлшинэ, зөөлөн салхитай. Өдөртөө ихэнх нутгаар багавтар үүлтэй цас орохгүй.
Булгуудын болон Гучин-гийн хэц орчмоор шөнөдөө 15-17 градус хүйтэн, өдөртөө 0-2 градус дулаан. Цавчиргант болоод Цагаан-Овооны орчмоор шөнөдөө 11-13 градус хүйтэн, өдөртөө 3-5 градус дулаан гэсэн мэдээлэл аймаг, сумын Засаг дарга болон албаны хүмүүсийн ширээн дээр дэлгээстэй. Малчид нь FМ радио-гоор мэдээгээ сонсчихно.

Эрдэнэдалайд тухалсан сумын цахим мэдээллийн төв тэдэнд ийм боломж олгосон. Энэ тухай Мал тариалангийн эрсдэл судлах төвийн тэргүүн Н.Тогтох Сумын цахим мэдээллийн төв уулзалт ярилцлагын үеэр танилцуулав.

Тус төв Ус, цаг уурын нийгэмлэг, Ус цаг уур, орчны шинжилгээний газартай хамтран дөрвөн компьютер бүхий ийм мэдээллийн төв байгуулжээ. Эл төв нь 67 суманд хүреэн ХААН банкны /5АТ сүлжээг ашигладаг юм байна.

Эрдэнэдалайн цахим мэдээллийн санд тус сумын засаг захиргаа, хүн ам, мал сүрэг, цаг агаар, ус, хөрс, ургамал, дэд бүтэц зэрэг бүхий л танилцуулгыг авч болох аж.

Ус, цаг уурын нийгэмлэг Эрдэнэдалай суманд төдийгүй Сэлэнгэ аймгийн Мандах сум буюу Зүүнхараад сансрын мэдээлэл ашиглан агаарын температур, хөрсний чийгшилт, хуурайшилт зэрэг тариаланчдад шаардлагатай мэдээллийг нь өгөх төв байгуулахаар туршилт хийж эхэлжээ.

Ц.ЭНХМАА
(өнөөдөр 2005-03-31 076)