МАХН, Эх орон нам, БНН-аас дарга нь нэр дэвшиж, АН-аас экс дарга нь тодорлоо. Харин ИЗБНН-ынхан өчигдөр оройжин хуралдсан ч Ерөнхийлөгчид нэр дэвшүүлэхгүй байхаар тогтож байгаа бололтой.

Одоогоос жил орчмын өмнө дөө, удахгүй болох УИХ-ын сонгуулийн талаар УИХ-ын гишүүн Л.Одончимэд манай сонинд өгсөн нэгэн ярилцлагадаа ийн ярьсан билээ. Сүүн заводоос хүн ирээд хот айлын гадаа ган тавьж Маргааш завод руу авч явах учир айл бүр нэг хувин сүү хийгээрэй гэжээ. Харин айлын хүмүүс Бүх айл сүү хийх юм чинь манайх нэг хувин ус хийчихэд яах вэ дээ хэмээжээ. Үүн шиг УИХ-ын сонгуулиар МАХН ялах нь тодорхой гээд дээрх шиг зүил гарах вий дээ хэмээн ярьж байсан нь сонгуулийн үеэр үнэндээ батлагдсан. УИХ-д 72 суудалтай байсан нам СЕХ-ны тусламжийг аван, аван 37 суудал авсан байхад ялагдсан гэхээс өөр яах билээ дээ. Саяхны дугаарт Л.Одончимэд гишүүний бас нэгэн ярилцлагад айсуй сонгуулийн талаар дурджээ. Тэрээр өөрийнхөө намаас нэр дэвшсэн хэн ч бай, дарга Н.Энхбаяр нь ч байсан урьдын уламжлалаар 50+1 гэсэн санал авч чадах нь эргэлзээтэй. Тиймээс сонгууль хоёр үе шаттай болно. Дараагийн шатанд өрсөлдлөө гэхэд эхнээсээ МАХН-д ирээгүй санал хоёрын даваанд нэмж олдоно гэдэг эргэлзээтэй талаар ярьжээ. Мөн өөрийн намаа өмнөх сонгууль шиг бардаж орвол ялагдаж ч мэднэ хэмээн зовнин ярьсан байсан. Гэтэл өдгөө тодроод буй нэр дэвшигчдийг харьцуулан харахад түүний уг таамаглал биелэгдэж магадгүй байна.

МАХН-аас Н.Энхбаяр 100 хувийн санал авч нэр дэвшлээ. Уг нь энэ нам дахь өнөөгийн бүтэц, удирдлагуудын эрх ямбыг өнгөрсөн жилүүдийнх мэт хязгааргүй байлгая гэсэн бол шадар сайд Ч.Улааныг дэвшүүлэх хэрэгтэй байсан юм хэмээн зарим эх сурвалжууд нотолж байна. Гэвч тал талаас нь янз бүрийн яриагаар толгойг нь эргүулэх бүлэг хүмүүсийн холионд нэр дэвших эсэхдээ удтал эргэлзсэн дарга нь Ерөнхийлөгчид дэвшихээр шийдсэний дараа үүнийгээ найдвартай болгохын тулд бага хурлын гишүүдтэйгээ биечлэн уулзжээ. Амлахад нь амалж, айлгаж загнахыг нь загнасан гэнэ. Хэдийгээр ийн урьдчилан арга хэмжээ авсан ч нууц санал хураалтын дүнд 100 хувиар гарна гэдэг тиим ч үнэмшилтэй үр дүн биш билээ. Ерөнхий сайдаар дөрвөн жил ажиллахдаа багтаа оруулаагүй, УИХ-ын сонгуульд дэвшихэд л гарчихмаар байхад тойргийн гадна үлдээсэн, бас үндэсний удир дагч болтлоо өсч дэвжсэнд нь атэархах хүмүүс байж л таараа. Гэвч тэд өөр ашиг сонирхолд хөтлөгдөн Н.Энхбаярыг дэмжсэн бололтой. Ердөө өнөөгийн УИХ-ын даргыг Ерөнхийлөгчид нэр дэвшүүэн намаасаа холдуулах явдал. Н.Энхбаяраас ангижрах хүсэлтнүүдийн бодлоор түүнийг Ерөнхийлөгчид нэр дэвшүүлчихээд хоёр янзын хувилбараар ажиллах аж. Эхнийх нь түүнийг дэвшүүлчихээд унагах ажиллагаа. Нэр дэвшихийн тулд МАХН дахь Н.Багабандийн хүрээллийнхэнтэй нөхөн сонгуулийн тойргоороо ханцуйдаа битүүлцчихсэн болохоор юу болох нь ойлгомжтой. Монгол Улсын гурав дахь Ерөнхийлөгч болчихлоо ч хүн хард алтан гадас одон зүуж өгөөд, сэтгэлд хурсан гомдлоо Алтан гадас-ынхантай хуваалцахаас хэтрэхгүй болох биз. УИХ дахь 62-ын бүлгийн тусламжтай Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулж, Ерөнхийлөгчийн засаглалтай болгох талаар яригдаж магадгүй ч туунийг амжуултал их ч зай байх вий. МАХН-ыг нэгтгэн хураасан Энхбаярынх гэдэг овгийг энэ намаас нь зайлуулах кампанит ажил Ерөнхийлөгчийн кампанит ажилтай зэрэгцэн хөдөллөө.

Ардчилсан нам дотор ч нэр дэвшигч М.Энхсайханаа унагах ажиллагаанууд ах намын нь адил эхэлнэ. Гэхдээ сайнаар яривал ардчилалтай, муугаар хэлбэл дэг журам, сахилга батгүй бас олон лидер, толгойтой болох гэсэн Ардчилсан нам дотор ямар ч зүйл нууцаар болж, хор найруулагдахад хэцүү. Тиймээс хязгааргүй хагарал нь М.Энхсайханыг нэр дэвшүүлэх байтугай намаасаа нэр дэвшигч ч гаргаж чадахгүй хэмээн ойлгогдож байсан ч үнэндээ бараг хамгийн амархан нэр дэвшигчээ гаргасан. Үүн шиг нь кампанит ажил нь ч үргэлжилж болох юм. Уг нь энэ намд М.Энхсайханыг гаргахгүй гэсэн үүрэг даалгавар авсан хүмүүс байсан гэдэг. Гэвч олон зуун гишүүд, их чуулганы төлөөлөгчид таг ширтчихээд тэр төлөвлөгөөг нь хэрэгжүүлүүлээгүй бололтой.

М.Энхсайханыг гарчихвал нэр дэвшигч тодруулахгүй гэсэн таамаглалд өртөж байсан Эх орон намаас дарга Б.Эрдэнэбат нь дэвшчихлээ. Үнэхээр экс их эвслийн хоёр Э МАХН-ын Э-тэй зэрэгцэн өөр хоорондоо өрсөлдөх гэж үү. Гэвч намын их хурлаараа гишүүддээ загнуулан, шүүмжлүүлсээр Б.Эрдэнэбат нэр дэвшсэн нь тэдний хурал АН-ын их чуулганы өмнөх өдөр товлогдсонтой нь холбоотой байж болох юм. Магадгүй маргааш нь болох эцсийн шийдвэрээр М.Энхсайхан нь батламжлагдахгүй бол тэдний нам түүнийг дэмжинэ гэж урьдчилан мэдэгдэж болохгүй шүү дээ. Тэгэхээр үнэхээр хэвлэлээр цоллуулдаг шигээ нэг айлын ижилссэн хоёр бяруу юм бол Эх орон-ы нэр дэвшигч Б.Эрдэнэбат нэрээ татан авах биз ээ.

Харин улс төрийн элдэв үйл ажиллагаанд янз бүрийн хүнд суртал гаргадаггүй байсан ИЗБНН-ынхан Ерөнхийлөгчийн сонгуульд хэрхэн оролцох талаараа удтал хэлэлцлээ. Өөрөөр хэлбэл өчигдөр үдээс хойш эхэлсэн хурал нь дараа өдөртэйгээ золгосон. Гэхдээ гол тулаан энэ намтай хавьтахгүй учраас өрсөлдөгчид нь төдийлөн айхгүй байгаа бололтой. Хэн нэгнийг дэмжих, эсвэл хэн нэгнээс санал зулгаах эрх нь нээлттэй. Энэ сонгуульд УИХ дахь нэг суудалтайгаа харьцуулахад хамаагүй нөлөө бүхий байгаа нам бол БНН юм. Хамгийн түрүүнд нэр дэвшихээ тодорхой болгон, намын дээд шатны хурлын шийдвэрээс ч өмнө их дээд сургуулиудаар оюутнуудтай уулзан, Намайг дэмжээрэй хэмээн явж байсан Б.Жаргалсайхан МАХН-ын хувьд хамгийн аюултай хүн байж болохыг ажиглагчид үгүйсгэхгүй байгаа юм. Тиймээс ч МАХН-ын хэвлэлээр түүнийг гоочилсон материалууд гарч эхлээд байгаа. Буян Жагааг үнэн үгтэй, шударга хүү хэмээн үздэг хөгшид их бий. Өөрөөр хэлбэл МАХН-ын гишүүн хөгшид. Ху намд саналаа өгөх хүмүүсийн цөөнгүй нь Б.Жаргалсайханд саналаа өгөхийг үгүйсгэх аргагүй. Б.Эрдэнэбат нэрээ татаж, гол өрсөлдөөн МАХН, АН, БНН руу шилжинэ. Мэдээж, БНН-ын нэр дэвшигч Б.Жаргалсайхан нөгөө хоёртойгоо дүйхгүй ч арав гаруй хувийг авчих боломжтой. Харин нөгөө хоёр нь дөч, дөч гаруй хувийг авч болох юм. Сонгуулийн хоёр дахь үе шат өрнөлөө гэхэд МАХН-д эхнээсээ ирээгүй санал М.Энхсайхан руу шилжин тэр Ерөнхийлөгч болох магадлалтай. Өөрөөр хэлбэл Б.Жаргалсайхан Н.Энхбаярт шавар хаах магадлалтай. Энэ таамаг зөрж Н.Энхбаяр Ерөнхийлөгчөөр тодорлоо гэхэд бүр ч хэцүүхэн аюул бий. Ямар шалтаг, шалтгаан дээр хөдлөх вэ хэмээн хүлээж суугаа украин ч юм уу киргизүүд шиг шар зангиатай монгол нөхөд түүнийг Ерөнхийлөгч болчихвол ингэнэ гээд дараагийн алхмуудаа тооцоолж байж болох юм.

Э.ЭНЭРЭЛ
(өдрийн сонин 2005-04-01 080)