Н.Алтанхуяг 800 тэрбум төгрөг гишүүдийн хязгааргүй хүслийг хангаж чадахгүй

гэж улайрсан гишүүдийн талцан хэрэлдэхэд хүргэв. Байгаа бэлэн мөнгөө бүхий л боломжоороо хувиарласан сангийн яамныхны буруу ч гэж юу байхав. Юутай ч саарал ордны үндсэн сэдэв болоод байгаа төсвийн талаар сангийн сайдтай хөөрөлдсөн юм.

-Засгийн газраас 2006 оны төсвийн төслийг УИХ-д өргөн барьсан. Төсвийн талаар та юу хэлэх вэ?
-Монгол улсын 2006 оны төсвийг боловсруулахдаа бүх салбарын сайд нарын саналыг авсан. Мөн аймаг орон нутгийн саналыг авч өөрсдийн бодит боломжинд тулгуурлаж боловсруулсан. Улсын төсөв өөрөө гурван зуугаадтэрбумын алдагдалтай байсан. Мэдээж олсоноосоо гурван зуугаад тэрбум төгрөгийн төсөв илүү зарцуулна гэдэг бол байж болохгүй зүйл.
Тиим учраас бид үүнийг нэлээд танаж, тэргүүн ээлжинд шаардлагатай зүйлээ тодорхойлж хоёрдугаар, гуравдугаар ээлжинд авч үзэх асуудлуудаа оруулж төсөв боссон. Ингээд бид үндсэндээ 70- 80-аад тэрбум төгрөгний алдагдалтай байх төсвийг оруулаад байгаа юм. Мэдээж хамгийн түрүүнд цалин тэтгэвэр тэтгэмж нэмэх асуудлыг оруулсан. Тухайлбал цалин, тэтгэвэр тэтгэмжийг дунджаар арван хувь нэмэгдүүлэх болсон. Гэхдээ тэтгэвэр авагчидтай уулзахад өнгөрсен жилийн төсвөөс олгосон менгийг их тэтгэвэртэй хүн дээр их нэмж, бага тэтгэвэртэй хүн дээр бага нэмэгдсэн талаар ярьж байсан. Тиим учраас энэ жилийн төсвөөс өгч байгаа 12.2 тэрбум төгрөгийг аль болохоор бага тэтгэвэртэй хүмүүсийн тэтгэврийг нэмэгдүүлэхэд түлхүү анхаар гэж өгч байгаа юм. Дээр нь сургууль соёл, өндөр хүчдэлийн шугам, зам гээд энэ бүхэнд тодорхой хэмжээний хөрөнгө оруулалт шаардлагатай.

-Тэгвэл урьд жилүүдийн төсвөөс юугаараа онцлог юм бол?
-Энэ жилийн төсвийн нэг онцлог бол төсвийн хөрөнгө оруулалт 13 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдсэн. Өмнөх оныхоос 30 орчим хувиар төсвийн хөрөнгө нэмэгдэж байгаа. Нэмэгдсэн шалтгаан нь Чойроос Замын үүд хүртэл урагш явсан зам тавьсан явдал. Тиим учраас 2006 оны төсөв ямар ч байсан нэлээн хөрөнгө оруулалт хийж байтаагаараа онцлогтой. Мөн нондин жил хүүхдийн мөнгө гэж 21.6 тэрбум төгрөг гаргасан байгаа. Энэ жил бас хүүхдийн мөнгө өргөсөөд явна. Дээр нь залуу гэр бүлийн мөнгө гэж байгаа. Нэг гэр бүлд 250 мянган төгрөг олгоно гэж тооцоолоод 3.2 тэрбум төгрөг төсөвт суупгасан. Бас төсвийн зарлага өсч байгаа нь нефтийн үнэ өсч байгаатай холбоотой. Зүгээр машин тэрэгний шатахуунаас гадна дизель станцаар ажилладаг сум аймгуудад энэ зардал хэдэн тэрбум төгрөгөөр нэмэгдсэн. Мөн энэ жил засгийн газрын нөөц хөрөнгийг нэмэгдүүлж байгаа. Бйд хоёр тэрбум төгрөг гаръя гэж оролдсон чинь Завхан аймаг хүнд байдалд орлоо гээд нэг тэрбум төгрөг авсан, Өмнөговь аймгийн дулааны цахилгаан станц болохоо байчихлаа гээд 400, 500 сая төгрөг авчих жишээтэй. Шүлхий гарсан гээд нэг тэрбум 300 сая төгрөг авсан. Өнгөрсөн оны төсвөөс давуу тал гэх юм бол инфляци маань энэ жилийн хувьд 9 орчим хувьтай гарсан байгаа. Энэ жил чинь бид цалин, тэтгэвэр тэтгэмжийг 7.5 хувиар нэмэгдүүлсэн юм. Инфляцийн өсөлтийг цалин тэтгэврийн өсөлт нь гүйцэхгүй байна ш дээ. Ирэх
жилийн хувьд инфляци маань 6 орчим хувьтай цалин, тэтгэвэр тэтгэмжийг 10-аад хувиар нэмэгдүүлье гэж бодож байгаа. Өөрөөр хэлбэл инфляцийн өсөлтийг цалин тэтгэвэр тэтгэмж нь гүйцнэ.

-Гэтэл гишүүд энэ оны төсөв урд жилүүдийнхээс ахисан юм алга. Сайжирсан ч юм алга гэж шүүмжилж байгаа?
-Мэдээж хэрэгцээ, хүсэл, шаардлага гэдэг бол агуу зүйл. Бүх гишүүд өөрийнхөө тойрогт ямар нэгэн юм хийх бодолтой байгаа. Эрүүл мэнд, боловсрол, батлан хамгаалах, хууль, цагдаа бүгдээрээ л өөрийн салбарт нэлээн юм хийх бодолтой байгаа. Гэхдээ энэ төсвийг тал тал тийш нь чангаах юм бол аманд ч үгүй хамарт үгүй юм болно. Тиим учраас төсөв бүх хүнд таалагдана гэж байхгүй. Хязгааргүи хүслийг нь хангадаг тиим мөнгө хаана байна. Ер нь хүсэл, хясал хоёрын хооронд л батлагдсан төсөл шүү дээ. Тиим учраас бодит байдалд захирагдаж энэ рамандаа баригдаж тохирч төсвөө хийхгүй бол болохгүй. Өнөөдөр тэтгэвэр, хөрөнгө оруулалтаа тодорхой хэмжээнд нэмэгдүүлээд явж байгаа нь эдийн засгийн нөхцөл арай гайгүй байна гэсэн үг. Энэ нь манай гадаадад гаргадаг зэсийн үнэ, алтны үнэ харьцангуй гайгүй байгаатай холбоотой. Гэхдээ гайгүй байгаа гээд орж ирж байгаа бүх мөнгийг зүгээр нэг удаагийн арга хэмжээнд зарцуулж болохгүй. Ер нь манай төсөв гайгүй өсөж байгаа. Тухайлбал Монгол улсын төсвийн орлого 2006 онд 810 тэрбум төгрөг байгаа. 2005 онд 708 тэрбум байсан. Тэгэхээр бараг 100 тэрбум төгрөгөөр төсвийн орлого нэмэгдсэн байна. Гэхдээ манай төсвийн орлого 708 тэрбум байхад зарлага нь 775 тэрбум байсан байна. Харин ирэх жилийн төлөвлөгөөг аваад үзвэл орлого нь 810 байхад зарлага нь 894 байгаа. Даруй 84 тэрбум төгрөгний зөрүү гарч байна. Ингээд дандаа аль аль нь өсөөд явдаг гэж ойлгох хэрэгтэй.

-Яагаад хүмүүст бага ч гэсэн өссөн нь мэдрэгдэхгүй байна?
-Гишүүдиин хүслийг энэ 810 тэрбум төгрөг чинь Үангаж чадахгүй. Тэтгэвэр нэмье, ажил хийж байгаа 125 мянган хүнийхээ цалинг нэмье гэхээр хаанаа ч хүрэхгүй. Батлан хамгаалах салбарт л гэхэд 23 тэрбум төгрөг өгч байгаа. 23 тэрбум төгрөгөөр улсыг батлан хамгаална гэж юу байхав. Ерөнхийдөө нийгмийн хамгааллын салбарт 144 тэрбум төгрөг өгч байна. Болдвсролын сайдад нэлээн их хэмжээний мөнгөтэй байж дунд сургуулийн боловсролыг үнэгүй олгоно. Ингээд хоёр яамных нийлээд 300 гаруй тэрбум төгрөг болж байна. Зөвхөн нийгмийн халамж үйлчилгээ, боловсрол хоёрт шүү дээ. Харин бид хамтын хүчин чармайлт гаргаад татварынхаа тогтолцоог зөв болговол өөр орлого олох тал дээр сангийн яам их сайн ажиллах шаардлагатай байна. Тэгвэл хүмүүс мэдэрч магадгүй.

-Төсөв цаашид сайжрах боломж бий юу?
-Манай төсвийн орлогыг бүрдүүлж байгаа хоёр газар бол татварын ерөнхий газар, гаалийн ерөнхий газар. Энэ хоёр газрын үйл ажиллагааг сайжруулах шаардлагатай. Мөн салбарын шинэчлэлт хийнэ. Эмнэлэгт хэвтэж байгаа бүх хүмүүс хоол үнэгүй идээд байх нь зөв үү. Иддэг хоолныхоо тодорхой хувийг өөрөө төлж болохгүй юу. Төрийн сургалтын сангаас 14-15 тэрбум төгрөгмйн зээл өгчихөөд байгаа. Тэр зээлээ буцааж авч байгаа байдал алга. Иймэрхүү байдлаар өөрчлөх юм их байна. Сангийн яамнаас 2006 онд зарлагын тал дээр нэлээн дорвитой ажил хийж байгаа. Төсвийн мөнгө авчихаад тэрнийгээ хэрхэн зарцуулж байгаад нь манай яам хяналт тавьж нэлээн сайн ажиллана. УИХ бидэнд хүндхэн даалгавар өгдөг боловч бид 2006 оны төсвийг боломжийнхоо хэрээр боловсруулсан.

-Саяхан аудитын газраас шалгалт хийсэн чинь засгийн газар нөөц хөрөнгөггүй болчихсон байсан…?
-Жилдээ нэг удаа улсын нөөц хөрөнгө гэж батлуулдаг. Түүнийг бид энэ жил хоёрхон тэрбум төгрөгөөр баталсан. Өмнө нь дөрвөн тэрбум төгрөгөөр баталдаг байсан. Дөрвөн тэрбум төгрөгөөр баталж байх үед аудитын хийсэн шалгалтаар нөөц хөрөнгөггүй болсон байсан гэсэн.
Засгийн газрын нөөц хөрөнгө гэдэг бол өөрсдийнх нь мэдлийнх. Энэ жил хоёрхон тэрбумыг баталсан чинь дуусчихсан. Нэг тэрбум төгрөгийг Завханд өгөөд, Өмнөговийн цахилгаан станцад хагас сая, тэгээд ойр зуурын хэдэн арга хэмжээнд өгөөд дуусчихсан. Дараа нь тэрбум 300 сая төгрөг шүлхийнд өгсөн. Ийм хүндрэлүүд байдаг учраас засгийн газрын нөөц хөрөнгийг тодорхой хэмжээнд байлгах нь зөв юмаа.

-Тэгэхээр одоо ч гэсэн засгийн газар нөөц хөрөнгөгүй байгаа гэсэн үг үү. Ямар нэгэн гэнэтийн осол гарвал яах вэ?
-Тиим ээ. Энэ хоёрхон тэрбум хаанаа ч хүрэхгүй дуусчихсан. Тиим учраас бид энэ жилийн төсвөөс гарах хэмнэлтээс энэ санхүүжилтийг хийж явж байгаа.

-Гишүүдэд өгдөг 10,10 сая төгрөг дахиад өгөгдөх үү? Энэ нь төсөвт дарамт учруулж байна уу?
-Улсын төсөв дээр нэг сая төгрөг ч гэсэн дарамт болно. 76 хүн нэг нэг сая төгрөг ярихаар 76 сая болно. Тэр чинь дарамт байхгүй юу. Тэгэхээр тус бүрдээ арав арван сая төгрөг гэдэг чинь 760 сая төгрөг нэлээн хөөрхөн зардал даа. Тиим учраас бас л хүнд. Яахав УИХ дээр яриад шийдвэр гаргах ёстой, Өмнө нь нэг удаа ийм практик гараад шүүмжлэгдээд өнгөрсөн.

-Тэтгэврээ нэмүүлэх гэсэн хөгшид жагссаар байна. Тэдний яриад байгаа зөвхөн бага тэтгэвэртэйг нь нэмэх боломж хэр байдаг юм бол?
-Миний бодож байгаагаар боломжтой. Үнэндээ бол Монголын 270-аад мянган тэтгэвэр авагчдаас 160-аад мянга нь бага тэтгэвэр авагч байгаа. Бас нэг юм анхаарахад манай ажил хийгээд авдаг цалингийн доод талын хэмжээ 43 мянга 200 төгрөг байгаа. Тэтгэврийн хэмжээ 34 мянга. Энэ хоёр ойртож байна. Тиим учраас бид зөв бодлого гаргахгүй бол хүмүүсээ зүгээр суудаг байдалд оруулж болохгүй.

-Ер нь монгол улс хэр зэрэг өр зээлтэй байгаа вэ?
-Монгол улс өнөөдөр дотоодын нийт бүтээгдэхүүнийхээ 80 орчим хувьтай тэнцэх хэмжээний өртэй болсон. Тиим учраас цаашид гаднаас зээл авахдаа бодож авах хэрэгтэй. Шаардлагагүй юманд зээл авахгүй байх хэрэгтэй.

-Ярилцсанд баярлалаа

Б.ИДЭР
(зиндаа 2005-10 сар 40)

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Н.Алтанхуяг 800 тэрбум төгрөг гишүүдийн хязгааргүй хүслийг хангаж чадахгүй

гэж улайрсан гишүүдийн талцан хэрэлдэхэд хүргэв. Байгаа бэлэн мөнгөө бүхий л боломжоороо хувиарласан сангийн яамныхны буруу ч гэж юу байхав. Юутай ч саарал ордны үндсэн сэдэв болоод байгаа төсвийн талаар сангийн сайдтай хөөрөлдсөн юм.

-Засгийн газраас 2006 оны төсвийн төслийг УИХ-д өргөн барьсан. Төсвийн талаар та юу хэлэх вэ?
-Монгол улсын 2006 оны төсвийг боловсруулахдаа бүх салбарын сайд нарын саналыг авсан. Мөн аймаг орон нутгийн саналыг авч өөрсдийн бодит боломжинд тулгуурлаж боловсруулсан. Улсын төсөв өөрөө гурван зуугаадтэрбумын алдагдалтай байсан. Мэдээж олсоноосоо гурван зуугаад тэрбум төгрөгийн төсөв илүү зарцуулна гэдэг бол байж болохгүй зүйл.
Тиим учраас бид үүнийг нэлээд танаж, тэргүүн ээлжинд шаардлагатай зүйлээ тодорхойлж хоёрдугаар, гуравдугаар ээлжинд авч үзэх асуудлуудаа оруулж төсөв боссон. Ингээд бид үндсэндээ 70- 80-аад тэрбум төгрөгний алдагдалтай байх төсвийг оруулаад байгаа юм. Мэдээж хамгийн түрүүнд цалин тэтгэвэр тэтгэмж нэмэх асуудлыг оруулсан. Тухайлбал цалин, тэтгэвэр тэтгэмжийг дунджаар арван хувь нэмэгдүүлэх болсон. Гэхдээ тэтгэвэр авагчидтай уулзахад өнгөрсен жилийн төсвөөс олгосон менгийг их тэтгэвэртэй хүн дээр их нэмж, бага тэтгэвэртэй хүн дээр бага нэмэгдсэн талаар ярьж байсан. Тиим учраас энэ жилийн төсвөөс өгч байгаа 12.2 тэрбум төгрөгийг аль болохоор бага тэтгэвэртэй хүмүүсийн тэтгэврийг нэмэгдүүлэхэд түлхүү анхаар гэж өгч байгаа юм. Дээр нь сургууль соёл, өндөр хүчдэлийн шугам, зам гээд энэ бүхэнд тодорхой хэмжээний хөрөнгө оруулалт шаардлагатай.

-Тэгвэл урьд жилүүдийн төсвөөс юугаараа онцлог юм бол?
-Энэ жилийн төсвийн нэг онцлог бол төсвийн хөрөнгө оруулалт 13 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдсэн. Өмнөх оныхоос 30 орчим хувиар төсвийн хөрөнгө нэмэгдэж байгаа. Нэмэгдсэн шалтгаан нь Чойроос Замын үүд хүртэл урагш явсан зам тавьсан явдал. Тиим учраас 2006 оны төсөв ямар ч байсан нэлээн хөрөнгө оруулалт хийж байтаагаараа онцлогтой. Мөн нондин жил хүүхдийн мөнгө гэж 21.6 тэрбум төгрөг гаргасан байгаа. Энэ жил бас хүүхдийн мөнгө өргөсөөд явна. Дээр нь залуу гэр бүлийн мөнгө гэж байгаа. Нэг гэр бүлд 250 мянган төгрөг олгоно гэж тооцоолоод 3.2 тэрбум төгрөг төсөвт суупгасан. Бас төсвийн зарлага өсч байгаа нь нефтийн үнэ өсч байгаатай холбоотой. Зүгээр машин тэрэгний шатахуунаас гадна дизель станцаар ажилладаг сум аймгуудад энэ зардал хэдэн тэрбум төгрөгөөр нэмэгдсэн. Мөн энэ жил засгийн газрын нөөц хөрөнгийг нэмэгдүүлж байгаа. Бйд хоёр тэрбум төгрөг гаръя гэж оролдсон чинь Завхан аймаг хүнд байдалд орлоо гээд нэг тэрбум төгрөг авсан, Өмнөговь аймгийн дулааны цахилгаан станц болохоо байчихлаа гээд 400, 500 сая төгрөг авчих жишээтэй. Шүлхий гарсан гээд нэг тэрбум 300 сая төгрөг авсан. Өнгөрсөн оны төсвөөс давуу тал гэх юм бол инфляци маань энэ жилийн хувьд 9 орчим хувьтай гарсан байгаа. Энэ жил чинь бид цалин, тэтгэвэр тэтгэмжийг 7.5 хувиар нэмэгдүүлсэн юм. Инфляцийн өсөлтийг цалин тэтгэврийн өсөлт нь гүйцэхгүй байна ш дээ. Ирэх
жилийн хувьд инфляци маань 6 орчим хувьтай цалин, тэтгэвэр тэтгэмжийг 10-аад хувиар нэмэгдүүлье гэж бодож байгаа. Өөрөөр хэлбэл инфляцийн өсөлтийг цалин тэтгэвэр тэтгэмж нь гүйцнэ.

-Гэтэл гишүүд энэ оны төсөв урд жилүүдийнхээс ахисан юм алга. Сайжирсан ч юм алга гэж шүүмжилж байгаа?
-Мэдээж хэрэгцээ, хүсэл, шаардлага гэдэг бол агуу зүйл. Бүх гишүүд өөрийнхөө тойрогт ямар нэгэн юм хийх бодолтой байгаа. Эрүүл мэнд, боловсрол, батлан хамгаалах, хууль, цагдаа бүгдээрээ л өөрийн салбарт нэлээн юм хийх бодолтой байгаа. Гэхдээ энэ төсвийг тал тал тийш нь чангаах юм бол аманд ч үгүй хамарт үгүй юм болно. Тиим учраас төсөв бүх хүнд таалагдана гэж байхгүй. Хязгааргүи хүслийг нь хангадаг тиим мөнгө хаана байна. Ер нь хүсэл, хясал хоёрын хооронд л батлагдсан төсөл шүү дээ. Тиим учраас бодит байдалд захирагдаж энэ рамандаа баригдаж тохирч төсвөө хийхгүй бол болохгүй. Өнөөдөр тэтгэвэр, хөрөнгө оруулалтаа тодорхой хэмжээнд нэмэгдүүлээд явж байгаа нь эдийн засгийн нөхцөл арай гайгүй байна гэсэн үг. Энэ нь манай гадаадад гаргадаг зэсийн үнэ, алтны үнэ харьцангуй гайгүй байгаатай холбоотой. Гэхдээ гайгүй байгаа гээд орж ирж байгаа бүх мөнгийг зүгээр нэг удаагийн арга хэмжээнд зарцуулж болохгүй. Ер нь манай төсөв гайгүй өсөж байгаа. Тухайлбал Монгол улсын төсвийн орлого 2006 онд 810 тэрбум төгрөг байгаа. 2005 онд 708 тэрбум байсан. Тэгэхээр бараг 100 тэрбум төгрөгөөр төсвийн орлого нэмэгдсэн байна. Гэхдээ манай төсвийн орлого 708 тэрбум байхад зарлага нь 775 тэрбум байсан байна. Харин ирэх жилийн төлөвлөгөөг аваад үзвэл орлого нь 810 байхад зарлага нь 894 байгаа. Даруй 84 тэрбум төгрөгний зөрүү гарч байна. Ингээд дандаа аль аль нь өсөөд явдаг гэж ойлгох хэрэгтэй.

-Яагаад хүмүүст бага ч гэсэн өссөн нь мэдрэгдэхгүй байна?
-Гишүүдиин хүслийг энэ 810 тэрбум төгрөг чинь Үангаж чадахгүй. Тэтгэвэр нэмье, ажил хийж байгаа 125 мянган хүнийхээ цалинг нэмье гэхээр хаанаа ч хүрэхгүй. Батлан хамгаалах салбарт л гэхэд 23 тэрбум төгрөг өгч байгаа. 23 тэрбум төгрөгөөр улсыг батлан хамгаална гэж юу байхав. Ерөнхийдөө нийгмийн хамгааллын салбарт 144 тэрбум төгрөг өгч байна. Болдвсролын сайдад нэлээн их хэмжээний мөнгөтэй байж дунд сургуулийн боловсролыг үнэгүй олгоно. Ингээд хоёр яамных нийлээд 300 гаруй тэрбум төгрөг болж байна. Зөвхөн нийгмийн халамж үйлчилгээ, боловсрол хоёрт шүү дээ. Харин бид хамтын хүчин чармайлт гаргаад татварынхаа тогтолцоог зөв болговол өөр орлого олох тал дээр сангийн яам их сайн ажиллах шаардлагатай байна. Тэгвэл хүмүүс мэдэрч магадгүй.

-Төсөв цаашид сайжрах боломж бий юу?
-Манай төсвийн орлогыг бүрдүүлж байгаа хоёр газар бол татварын ерөнхий газар, гаалийн ерөнхий газар. Энэ хоёр газрын үйл ажиллагааг сайжруулах шаардлагатай. Мөн салбарын шинэчлэлт хийнэ. Эмнэлэгт хэвтэж байгаа бүх хүмүүс хоол үнэгүй идээд байх нь зөв үү. Иддэг хоолныхоо тодорхой хувийг өөрөө төлж болохгүй юу. Төрийн сургалтын сангаас 14-15 тэрбум төгрөгмйн зээл өгчихөөд байгаа. Тэр зээлээ буцааж авч байгаа байдал алга. Иймэрхүү байдлаар өөрчлөх юм их байна. Сангийн яамнаас 2006 онд зарлагын тал дээр нэлээн дорвитой ажил хийж байгаа. Төсвийн мөнгө авчихаад тэрнийгээ хэрхэн зарцуулж байгаад нь манай яам хяналт тавьж нэлээн сайн ажиллана. УИХ бидэнд хүндхэн даалгавар өгдөг боловч бид 2006 оны төсвийг боломжийнхоо хэрээр боловсруулсан.

-Саяхан аудитын газраас шалгалт хийсэн чинь засгийн газар нөөц хөрөнгөггүй болчихсон байсан…?
-Жилдээ нэг удаа улсын нөөц хөрөнгө гэж батлуулдаг. Түүнийг бид энэ жил хоёрхон тэрбум төгрөгөөр баталсан. Өмнө нь дөрвөн тэрбум төгрөгөөр баталдаг байсан. Дөрвөн тэрбум төгрөгөөр баталж байх үед аудитын хийсэн шалгалтаар нөөц хөрөнгөггүй болсон байсан гэсэн.
Засгийн газрын нөөц хөрөнгө гэдэг бол өөрсдийнх нь мэдлийнх. Энэ жил хоёрхон тэрбумыг баталсан чинь дуусчихсан. Нэг тэрбум төгрөгийг Завханд өгөөд, Өмнөговийн цахилгаан станцад хагас сая, тэгээд ойр зуурын хэдэн арга хэмжээнд өгөөд дуусчихсан. Дараа нь тэрбум 300 сая төгрөг шүлхийнд өгсөн. Ийм хүндрэлүүд байдаг учраас засгийн газрын нөөц хөрөнгийг тодорхой хэмжээнд байлгах нь зөв юмаа.

-Тэгэхээр одоо ч гэсэн засгийн газар нөөц хөрөнгөгүй байгаа гэсэн үг үү. Ямар нэгэн гэнэтийн осол гарвал яах вэ?
-Тиим ээ. Энэ хоёрхон тэрбум хаанаа ч хүрэхгүй дуусчихсан. Тиим учраас бид энэ жилийн төсвөөс гарах хэмнэлтээс энэ санхүүжилтийг хийж явж байгаа.

-Гишүүдэд өгдөг 10,10 сая төгрөг дахиад өгөгдөх үү? Энэ нь төсөвт дарамт учруулж байна уу?
-Улсын төсөв дээр нэг сая төгрөг ч гэсэн дарамт болно. 76 хүн нэг нэг сая төгрөг ярихаар 76 сая болно. Тэр чинь дарамт байхгүй юу. Тэгэхээр тус бүрдээ арав арван сая төгрөг гэдэг чинь 760 сая төгрөг нэлээн хөөрхөн зардал даа. Тиим учраас бас л хүнд. Яахав УИХ дээр яриад шийдвэр гаргах ёстой, Өмнө нь нэг удаа ийм практик гараад шүүмжлэгдээд өнгөрсөн.

-Тэтгэврээ нэмүүлэх гэсэн хөгшид жагссаар байна. Тэдний яриад байгаа зөвхөн бага тэтгэвэртэйг нь нэмэх боломж хэр байдаг юм бол?
-Миний бодож байгаагаар боломжтой. Үнэндээ бол Монголын 270-аад мянган тэтгэвэр авагчдаас 160-аад мянга нь бага тэтгэвэр авагч байгаа. Бас нэг юм анхаарахад манай ажил хийгээд авдаг цалингийн доод талын хэмжээ 43 мянга 200 төгрөг байгаа. Тэтгэврийн хэмжээ 34 мянга. Энэ хоёр ойртож байна. Тиим учраас бид зөв бодлого гаргахгүй бол хүмүүсээ зүгээр суудаг байдалд оруулж болохгүй.

-Ер нь монгол улс хэр зэрэг өр зээлтэй байгаа вэ?
-Монгол улс өнөөдөр дотоодын нийт бүтээгдэхүүнийхээ 80 орчим хувьтай тэнцэх хэмжээний өртэй болсон. Тиим учраас цаашид гаднаас зээл авахдаа бодож авах хэрэгтэй. Шаардлагагүй юманд зээл авахгүй байх хэрэгтэй.

-Ярилцсанд баярлалаа

Б.ИДЭР
(зиндаа 2005-10 сар 40)

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Н.Алтанхуяг 800 тэрбум төгрөг гишүүдийн хязгааргүй хүслийг хангаж чадахгүй

гэж улайрсан гишүүдийн талцан хэрэлдэхэд хүргэв. Байгаа бэлэн мөнгөө бүхий л боломжоороо хувиарласан сангийн яамныхны буруу ч гэж юу байхав. Юутай ч саарал ордны үндсэн сэдэв болоод байгаа төсвийн талаар сангийн сайдтай хөөрөлдсөн юм.

-Засгийн газраас 2006 оны төсвийн төслийг УИХ-д өргөн барьсан. Төсвийн талаар та юу хэлэх вэ?
-Монгол улсын 2006 оны төсвийг боловсруулахдаа бүх салбарын сайд нарын саналыг авсан. Мөн аймаг орон нутгийн саналыг авч өөрсдийн бодит боломжинд тулгуурлаж боловсруулсан. Улсын төсөв өөрөө гурван зуугаадтэрбумын алдагдалтай байсан. Мэдээж олсоноосоо гурван зуугаад тэрбум төгрөгийн төсөв илүү зарцуулна гэдэг бол байж болохгүй зүйл.
Тиим учраас бид үүнийг нэлээд танаж, тэргүүн ээлжинд шаардлагатай зүйлээ тодорхойлж хоёрдугаар, гуравдугаар ээлжинд авч үзэх асуудлуудаа оруулж төсөв боссон. Ингээд бид үндсэндээ 70- 80-аад тэрбум төгрөгний алдагдалтай байх төсвийг оруулаад байгаа юм. Мэдээж хамгийн түрүүнд цалин тэтгэвэр тэтгэмж нэмэх асуудлыг оруулсан. Тухайлбал цалин, тэтгэвэр тэтгэмжийг дунджаар арван хувь нэмэгдүүлэх болсон. Гэхдээ тэтгэвэр авагчидтай уулзахад өнгөрсен жилийн төсвөөс олгосон менгийг их тэтгэвэртэй хүн дээр их нэмж, бага тэтгэвэртэй хүн дээр бага нэмэгдсэн талаар ярьж байсан. Тиим учраас энэ жилийн төсвөөс өгч байгаа 12.2 тэрбум төгрөгийг аль болохоор бага тэтгэвэртэй хүмүүсийн тэтгэврийг нэмэгдүүлэхэд түлхүү анхаар гэж өгч байгаа юм. Дээр нь сургууль соёл, өндөр хүчдэлийн шугам, зам гээд энэ бүхэнд тодорхой хэмжээний хөрөнгө оруулалт шаардлагатай.

-Тэгвэл урьд жилүүдийн төсвөөс юугаараа онцлог юм бол?
-Энэ жилийн төсвийн нэг онцлог бол төсвийн хөрөнгө оруулалт 13 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдсэн. Өмнөх оныхоос 30 орчим хувиар төсвийн хөрөнгө нэмэгдэж байгаа. Нэмэгдсэн шалтгаан нь Чойроос Замын үүд хүртэл урагш явсан зам тавьсан явдал. Тиим учраас 2006 оны төсөв ямар ч байсан нэлээн хөрөнгө оруулалт хийж байтаагаараа онцлогтой. Мөн нондин жил хүүхдийн мөнгө гэж 21.6 тэрбум төгрөг гаргасан байгаа. Энэ жил бас хүүхдийн мөнгө өргөсөөд явна. Дээр нь залуу гэр бүлийн мөнгө гэж байгаа. Нэг гэр бүлд 250 мянган төгрөг олгоно гэж тооцоолоод 3.2 тэрбум төгрөг төсөвт суупгасан. Бас төсвийн зарлага өсч байгаа нь нефтийн үнэ өсч байгаатай холбоотой. Зүгээр машин тэрэгний шатахуунаас гадна дизель станцаар ажилладаг сум аймгуудад энэ зардал хэдэн тэрбум төгрөгөөр нэмэгдсэн. Мөн энэ жил засгийн газрын нөөц хөрөнгийг нэмэгдүүлж байгаа. Бйд хоёр тэрбум төгрөг гаръя гэж оролдсон чинь Завхан аймаг хүнд байдалд орлоо гээд нэг тэрбум төгрөг авсан, Өмнөговь аймгийн дулааны цахилгаан станц болохоо байчихлаа гээд 400, 500 сая төгрөг авчих жишээтэй. Шүлхий гарсан гээд нэг тэрбум 300 сая төгрөг авсан. Өнгөрсөн оны төсвөөс давуу тал гэх юм бол инфляци маань энэ жилийн хувьд 9 орчим хувьтай гарсан байгаа. Энэ жил чинь бид цалин, тэтгэвэр тэтгэмжийг 7.5 хувиар нэмэгдүүлсэн юм. Инфляцийн өсөлтийг цалин тэтгэврийн өсөлт нь гүйцэхгүй байна ш дээ. Ирэх
жилийн хувьд инфляци маань 6 орчим хувьтай цалин, тэтгэвэр тэтгэмжийг 10-аад хувиар нэмэгдүүлье гэж бодож байгаа. Өөрөөр хэлбэл инфляцийн өсөлтийг цалин тэтгэвэр тэтгэмж нь гүйцнэ.

-Гэтэл гишүүд энэ оны төсөв урд жилүүдийнхээс ахисан юм алга. Сайжирсан ч юм алга гэж шүүмжилж байгаа?
-Мэдээж хэрэгцээ, хүсэл, шаардлага гэдэг бол агуу зүйл. Бүх гишүүд өөрийнхөө тойрогт ямар нэгэн юм хийх бодолтой байгаа. Эрүүл мэнд, боловсрол, батлан хамгаалах, хууль, цагдаа бүгдээрээ л өөрийн салбарт нэлээн юм хийх бодолтой байгаа. Гэхдээ энэ төсвийг тал тал тийш нь чангаах юм бол аманд ч үгүй хамарт үгүй юм болно. Тиим учраас төсөв бүх хүнд таалагдана гэж байхгүй. Хязгааргүи хүслийг нь хангадаг тиим мөнгө хаана байна. Ер нь хүсэл, хясал хоёрын хооронд л батлагдсан төсөл шүү дээ. Тиим учраас бодит байдалд захирагдаж энэ рамандаа баригдаж тохирч төсвөө хийхгүй бол болохгүй. Өнөөдөр тэтгэвэр, хөрөнгө оруулалтаа тодорхой хэмжээнд нэмэгдүүлээд явж байгаа нь эдийн засгийн нөхцөл арай гайгүй байна гэсэн үг. Энэ нь манай гадаадад гаргадаг зэсийн үнэ, алтны үнэ харьцангуй гайгүй байгаатай холбоотой. Гэхдээ гайгүй байгаа гээд орж ирж байгаа бүх мөнгийг зүгээр нэг удаагийн арга хэмжээнд зарцуулж болохгүй. Ер нь манай төсөв гайгүй өсөж байгаа. Тухайлбал Монгол улсын төсвийн орлого 2006 онд 810 тэрбум төгрөг байгаа. 2005 онд 708 тэрбум байсан. Тэгэхээр бараг 100 тэрбум төгрөгөөр төсвийн орлого нэмэгдсэн байна. Гэхдээ манай төсвийн орлого 708 тэрбум байхад зарлага нь 775 тэрбум байсан байна. Харин ирэх жилийн төлөвлөгөөг аваад үзвэл орлого нь 810 байхад зарлага нь 894 байгаа. Даруй 84 тэрбум төгрөгний зөрүү гарч байна. Ингээд дандаа аль аль нь өсөөд явдаг гэж ойлгох хэрэгтэй.

-Яагаад хүмүүст бага ч гэсэн өссөн нь мэдрэгдэхгүй байна?
-Гишүүдиин хүслийг энэ 810 тэрбум төгрөг чинь Үангаж чадахгүй. Тэтгэвэр нэмье, ажил хийж байгаа 125 мянган хүнийхээ цалинг нэмье гэхээр хаанаа ч хүрэхгүй. Батлан хамгаалах салбарт л гэхэд 23 тэрбум төгрөг өгч байгаа. 23 тэрбум төгрөгөөр улсыг батлан хамгаална гэж юу байхав. Ерөнхийдөө нийгмийн хамгааллын салбарт 144 тэрбум төгрөг өгч байна. Болдвсролын сайдад нэлээн их хэмжээний мөнгөтэй байж дунд сургуулийн боловсролыг үнэгүй олгоно. Ингээд хоёр яамных нийлээд 300 гаруй тэрбум төгрөг болж байна. Зөвхөн нийгмийн халамж үйлчилгээ, боловсрол хоёрт шүү дээ. Харин бид хамтын хүчин чармайлт гаргаад татварынхаа тогтолцоог зөв болговол өөр орлого олох тал дээр сангийн яам их сайн ажиллах шаардлагатай байна. Тэгвэл хүмүүс мэдэрч магадгүй.

-Төсөв цаашид сайжрах боломж бий юу?
-Манай төсвийн орлогыг бүрдүүлж байгаа хоёр газар бол татварын ерөнхий газар, гаалийн ерөнхий газар. Энэ хоёр газрын үйл ажиллагааг сайжруулах шаардлагатай. Мөн салбарын шинэчлэлт хийнэ. Эмнэлэгт хэвтэж байгаа бүх хүмүүс хоол үнэгүй идээд байх нь зөв үү. Иддэг хоолныхоо тодорхой хувийг өөрөө төлж болохгүй юу. Төрийн сургалтын сангаас 14-15 тэрбум төгрөгмйн зээл өгчихөөд байгаа. Тэр зээлээ буцааж авч байгаа байдал алга. Иймэрхүү байдлаар өөрчлөх юм их байна. Сангийн яамнаас 2006 онд зарлагын тал дээр нэлээн дорвитой ажил хийж байгаа. Төсвийн мөнгө авчихаад тэрнийгээ хэрхэн зарцуулж байгаад нь манай яам хяналт тавьж нэлээн сайн ажиллана. УИХ бидэнд хүндхэн даалгавар өгдөг боловч бид 2006 оны төсвийг боломжийнхоо хэрээр боловсруулсан.

-Саяхан аудитын газраас шалгалт хийсэн чинь засгийн газар нөөц хөрөнгөггүй болчихсон байсан…?
-Жилдээ нэг удаа улсын нөөц хөрөнгө гэж батлуулдаг. Түүнийг бид энэ жил хоёрхон тэрбум төгрөгөөр баталсан. Өмнө нь дөрвөн тэрбум төгрөгөөр баталдаг байсан. Дөрвөн тэрбум төгрөгөөр баталж байх үед аудитын хийсэн шалгалтаар нөөц хөрөнгөггүй болсон байсан гэсэн.
Засгийн газрын нөөц хөрөнгө гэдэг бол өөрсдийнх нь мэдлийнх. Энэ жил хоёрхон тэрбумыг баталсан чинь дуусчихсан. Нэг тэрбум төгрөгийг Завханд өгөөд, Өмнөговийн цахилгаан станцад хагас сая, тэгээд ойр зуурын хэдэн арга хэмжээнд өгөөд дуусчихсан. Дараа нь тэрбум 300 сая төгрөг шүлхийнд өгсөн. Ийм хүндрэлүүд байдаг учраас засгийн газрын нөөц хөрөнгийг тодорхой хэмжээнд байлгах нь зөв юмаа.

-Тэгэхээр одоо ч гэсэн засгийн газар нөөц хөрөнгөгүй байгаа гэсэн үг үү. Ямар нэгэн гэнэтийн осол гарвал яах вэ?
-Тиим ээ. Энэ хоёрхон тэрбум хаанаа ч хүрэхгүй дуусчихсан. Тиим учраас бид энэ жилийн төсвөөс гарах хэмнэлтээс энэ санхүүжилтийг хийж явж байгаа.

-Гишүүдэд өгдөг 10,10 сая төгрөг дахиад өгөгдөх үү? Энэ нь төсөвт дарамт учруулж байна уу?
-Улсын төсөв дээр нэг сая төгрөг ч гэсэн дарамт болно. 76 хүн нэг нэг сая төгрөг ярихаар 76 сая болно. Тэр чинь дарамт байхгүй юу. Тэгэхээр тус бүрдээ арав арван сая төгрөг гэдэг чинь 760 сая төгрөг нэлээн хөөрхөн зардал даа. Тиим учраас бас л хүнд. Яахав УИХ дээр яриад шийдвэр гаргах ёстой, Өмнө нь нэг удаа ийм практик гараад шүүмжлэгдээд өнгөрсөн.

-Тэтгэврээ нэмүүлэх гэсэн хөгшид жагссаар байна. Тэдний яриад байгаа зөвхөн бага тэтгэвэртэйг нь нэмэх боломж хэр байдаг юм бол?
-Миний бодож байгаагаар боломжтой. Үнэндээ бол Монголын 270-аад мянган тэтгэвэр авагчдаас 160-аад мянга нь бага тэтгэвэр авагч байгаа. Бас нэг юм анхаарахад манай ажил хийгээд авдаг цалингийн доод талын хэмжээ 43 мянга 200 төгрөг байгаа. Тэтгэврийн хэмжээ 34 мянга. Энэ хоёр ойртож байна. Тиим учраас бид зөв бодлого гаргахгүй бол хүмүүсээ зүгээр суудаг байдалд оруулж болохгүй.

-Ер нь монгол улс хэр зэрэг өр зээлтэй байгаа вэ?
-Монгол улс өнөөдөр дотоодын нийт бүтээгдэхүүнийхээ 80 орчим хувьтай тэнцэх хэмжээний өртэй болсон. Тиим учраас цаашид гаднаас зээл авахдаа бодож авах хэрэгтэй. Шаардлагагүй юманд зээл авахгүй байх хэрэгтэй.

-Ярилцсанд баярлалаа

Б.ИДЭР
(зиндаа 2005-10 сар 40)

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Н.Алтанхуяг 800 тэрбум төгрөг гишүүдийн хязгааргүй хүслийг хангаж чадахгүй

гэж улайрсан гишүүдийн талцан хэрэлдэхэд хүргэв. Байгаа бэлэн мөнгөө бүхий л боломжоороо хувиарласан сангийн яамныхны буруу ч гэж юу байхав. Юутай ч саарал ордны үндсэн сэдэв болоод байгаа төсвийн талаар сангийн сайдтай хөөрөлдсөн юм.

-Засгийн газраас 2006 оны төсвийн төслийг УИХ-д өргөн барьсан. Төсвийн талаар та юу хэлэх вэ?
-Монгол улсын 2006 оны төсвийг боловсруулахдаа бүх салбарын сайд нарын саналыг авсан. Мөн аймаг орон нутгийн саналыг авч өөрсдийн бодит боломжинд тулгуурлаж боловсруулсан. Улсын төсөв өөрөө гурван зуугаадтэрбумын алдагдалтай байсан. Мэдээж олсоноосоо гурван зуугаад тэрбум төгрөгийн төсөв илүү зарцуулна гэдэг бол байж болохгүй зүйл.
Тиим учраас бид үүнийг нэлээд танаж, тэргүүн ээлжинд шаардлагатай зүйлээ тодорхойлж хоёрдугаар, гуравдугаар ээлжинд авч үзэх асуудлуудаа оруулж төсөв боссон. Ингээд бид үндсэндээ 70- 80-аад тэрбум төгрөгний алдагдалтай байх төсвийг оруулаад байгаа юм. Мэдээж хамгийн түрүүнд цалин тэтгэвэр тэтгэмж нэмэх асуудлыг оруулсан. Тухайлбал цалин, тэтгэвэр тэтгэмжийг дунджаар арван хувь нэмэгдүүлэх болсон. Гэхдээ тэтгэвэр авагчидтай уулзахад өнгөрсен жилийн төсвөөс олгосон менгийг их тэтгэвэртэй хүн дээр их нэмж, бага тэтгэвэртэй хүн дээр бага нэмэгдсэн талаар ярьж байсан. Тиим учраас энэ жилийн төсвөөс өгч байгаа 12.2 тэрбум төгрөгийг аль болохоор бага тэтгэвэртэй хүмүүсийн тэтгэврийг нэмэгдүүлэхэд түлхүү анхаар гэж өгч байгаа юм. Дээр нь сургууль соёл, өндөр хүчдэлийн шугам, зам гээд энэ бүхэнд тодорхой хэмжээний хөрөнгө оруулалт шаардлагатай.

-Тэгвэл урьд жилүүдийн төсвөөс юугаараа онцлог юм бол?
-Энэ жилийн төсвийн нэг онцлог бол төсвийн хөрөнгө оруулалт 13 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдсэн. Өмнөх оныхоос 30 орчим хувиар төсвийн хөрөнгө нэмэгдэж байгаа. Нэмэгдсэн шалтгаан нь Чойроос Замын үүд хүртэл урагш явсан зам тавьсан явдал. Тиим учраас 2006 оны төсөв ямар ч байсан нэлээн хөрөнгө оруулалт хийж байтаагаараа онцлогтой. Мөн нондин жил хүүхдийн мөнгө гэж 21.6 тэрбум төгрөг гаргасан байгаа. Энэ жил бас хүүхдийн мөнгө өргөсөөд явна. Дээр нь залуу гэр бүлийн мөнгө гэж байгаа. Нэг гэр бүлд 250 мянган төгрөг олгоно гэж тооцоолоод 3.2 тэрбум төгрөг төсөвт суупгасан. Бас төсвийн зарлага өсч байгаа нь нефтийн үнэ өсч байгаатай холбоотой. Зүгээр машин тэрэгний шатахуунаас гадна дизель станцаар ажилладаг сум аймгуудад энэ зардал хэдэн тэрбум төгрөгөөр нэмэгдсэн. Мөн энэ жил засгийн газрын нөөц хөрөнгийг нэмэгдүүлж байгаа. Бйд хоёр тэрбум төгрөг гаръя гэж оролдсон чинь Завхан аймаг хүнд байдалд орлоо гээд нэг тэрбум төгрөг авсан, Өмнөговь аймгийн дулааны цахилгаан станц болохоо байчихлаа гээд 400, 500 сая төгрөг авчих жишээтэй. Шүлхий гарсан гээд нэг тэрбум 300 сая төгрөг авсан. Өнгөрсөн оны төсвөөс давуу тал гэх юм бол инфляци маань энэ жилийн хувьд 9 орчим хувьтай гарсан байгаа. Энэ жил чинь бид цалин, тэтгэвэр тэтгэмжийг 7.5 хувиар нэмэгдүүлсэн юм. Инфляцийн өсөлтийг цалин тэтгэврийн өсөлт нь гүйцэхгүй байна ш дээ. Ирэх
жилийн хувьд инфляци маань 6 орчим хувьтай цалин, тэтгэвэр тэтгэмжийг 10-аад хувиар нэмэгдүүлье гэж бодож байгаа. Өөрөөр хэлбэл инфляцийн өсөлтийг цалин тэтгэвэр тэтгэмж нь гүйцнэ.

-Гэтэл гишүүд энэ оны төсөв урд жилүүдийнхээс ахисан юм алга. Сайжирсан ч юм алга гэж шүүмжилж байгаа?
-Мэдээж хэрэгцээ, хүсэл, шаардлага гэдэг бол агуу зүйл. Бүх гишүүд өөрийнхөө тойрогт ямар нэгэн юм хийх бодолтой байгаа. Эрүүл мэнд, боловсрол, батлан хамгаалах, хууль, цагдаа бүгдээрээ л өөрийн салбарт нэлээн юм хийх бодолтой байгаа. Гэхдээ энэ төсвийг тал тал тийш нь чангаах юм бол аманд ч үгүй хамарт үгүй юм болно. Тиим учраас төсөв бүх хүнд таалагдана гэж байхгүй. Хязгааргүи хүслийг нь хангадаг тиим мөнгө хаана байна. Ер нь хүсэл, хясал хоёрын хооронд л батлагдсан төсөл шүү дээ. Тиим учраас бодит байдалд захирагдаж энэ рамандаа баригдаж тохирч төсвөө хийхгүй бол болохгүй. Өнөөдөр тэтгэвэр, хөрөнгө оруулалтаа тодорхой хэмжээнд нэмэгдүүлээд явж байгаа нь эдийн засгийн нөхцөл арай гайгүй байна гэсэн үг. Энэ нь манай гадаадад гаргадаг зэсийн үнэ, алтны үнэ харьцангуй гайгүй байгаатай холбоотой. Гэхдээ гайгүй байгаа гээд орж ирж байгаа бүх мөнгийг зүгээр нэг удаагийн арга хэмжээнд зарцуулж болохгүй. Ер нь манай төсөв гайгүй өсөж байгаа. Тухайлбал Монгол улсын төсвийн орлого 2006 онд 810 тэрбум төгрөг байгаа. 2005 онд 708 тэрбум байсан. Тэгэхээр бараг 100 тэрбум төгрөгөөр төсвийн орлого нэмэгдсэн байна. Гэхдээ манай төсвийн орлого 708 тэрбум байхад зарлага нь 775 тэрбум байсан байна. Харин ирэх жилийн төлөвлөгөөг аваад үзвэл орлого нь 810 байхад зарлага нь 894 байгаа. Даруй 84 тэрбум төгрөгний зөрүү гарч байна. Ингээд дандаа аль аль нь өсөөд явдаг гэж ойлгох хэрэгтэй.

-Яагаад хүмүүст бага ч гэсэн өссөн нь мэдрэгдэхгүй байна?
-Гишүүдиин хүслийг энэ 810 тэрбум төгрөг чинь Үангаж чадахгүй. Тэтгэвэр нэмье, ажил хийж байгаа 125 мянган хүнийхээ цалинг нэмье гэхээр хаанаа ч хүрэхгүй. Батлан хамгаалах салбарт л гэхэд 23 тэрбум төгрөг өгч байгаа. 23 тэрбум төгрөгөөр улсыг батлан хамгаална гэж юу байхав. Ерөнхийдөө нийгмийн хамгааллын салбарт 144 тэрбум төгрөг өгч байна. Болдвсролын сайдад нэлээн их хэмжээний мөнгөтэй байж дунд сургуулийн боловсролыг үнэгүй олгоно. Ингээд хоёр яамных нийлээд 300 гаруй тэрбум төгрөг болж байна. Зөвхөн нийгмийн халамж үйлчилгээ, боловсрол хоёрт шүү дээ. Харин бид хамтын хүчин чармайлт гаргаад татварынхаа тогтолцоог зөв болговол өөр орлого олох тал дээр сангийн яам их сайн ажиллах шаардлагатай байна. Тэгвэл хүмүүс мэдэрч магадгүй.

-Төсөв цаашид сайжрах боломж бий юу?
-Манай төсвийн орлогыг бүрдүүлж байгаа хоёр газар бол татварын ерөнхий газар, гаалийн ерөнхий газар. Энэ хоёр газрын үйл ажиллагааг сайжруулах шаардлагатай. Мөн салбарын шинэчлэлт хийнэ. Эмнэлэгт хэвтэж байгаа бүх хүмүүс хоол үнэгүй идээд байх нь зөв үү. Иддэг хоолныхоо тодорхой хувийг өөрөө төлж болохгүй юу. Төрийн сургалтын сангаас 14-15 тэрбум төгрөгмйн зээл өгчихөөд байгаа. Тэр зээлээ буцааж авч байгаа байдал алга. Иймэрхүү байдлаар өөрчлөх юм их байна. Сангийн яамнаас 2006 онд зарлагын тал дээр нэлээн дорвитой ажил хийж байгаа. Төсвийн мөнгө авчихаад тэрнийгээ хэрхэн зарцуулж байгаад нь манай яам хяналт тавьж нэлээн сайн ажиллана. УИХ бидэнд хүндхэн даалгавар өгдөг боловч бид 2006 оны төсвийг боломжийнхоо хэрээр боловсруулсан.

-Саяхан аудитын газраас шалгалт хийсэн чинь засгийн газар нөөц хөрөнгөггүй болчихсон байсан…?
-Жилдээ нэг удаа улсын нөөц хөрөнгө гэж батлуулдаг. Түүнийг бид энэ жил хоёрхон тэрбум төгрөгөөр баталсан. Өмнө нь дөрвөн тэрбум төгрөгөөр баталдаг байсан. Дөрвөн тэрбум төгрөгөөр баталж байх үед аудитын хийсэн шалгалтаар нөөц хөрөнгөггүй болсон байсан гэсэн.
Засгийн газрын нөөц хөрөнгө гэдэг бол өөрсдийнх нь мэдлийнх. Энэ жил хоёрхон тэрбумыг баталсан чинь дуусчихсан. Нэг тэрбум төгрөгийг Завханд өгөөд, Өмнөговийн цахилгаан станцад хагас сая, тэгээд ойр зуурын хэдэн арга хэмжээнд өгөөд дуусчихсан. Дараа нь тэрбум 300 сая төгрөг шүлхийнд өгсөн. Ийм хүндрэлүүд байдаг учраас засгийн газрын нөөц хөрөнгийг тодорхой хэмжээнд байлгах нь зөв юмаа.

-Тэгэхээр одоо ч гэсэн засгийн газар нөөц хөрөнгөгүй байгаа гэсэн үг үү. Ямар нэгэн гэнэтийн осол гарвал яах вэ?
-Тиим ээ. Энэ хоёрхон тэрбум хаанаа ч хүрэхгүй дуусчихсан. Тиим учраас бид энэ жилийн төсвөөс гарах хэмнэлтээс энэ санхүүжилтийг хийж явж байгаа.

-Гишүүдэд өгдөг 10,10 сая төгрөг дахиад өгөгдөх үү? Энэ нь төсөвт дарамт учруулж байна уу?
-Улсын төсөв дээр нэг сая төгрөг ч гэсэн дарамт болно. 76 хүн нэг нэг сая төгрөг ярихаар 76 сая болно. Тэр чинь дарамт байхгүй юу. Тэгэхээр тус бүрдээ арав арван сая төгрөг гэдэг чинь 760 сая төгрөг нэлээн хөөрхөн зардал даа. Тиим учраас бас л хүнд. Яахав УИХ дээр яриад шийдвэр гаргах ёстой, Өмнө нь нэг удаа ийм практик гараад шүүмжлэгдээд өнгөрсөн.

-Тэтгэврээ нэмүүлэх гэсэн хөгшид жагссаар байна. Тэдний яриад байгаа зөвхөн бага тэтгэвэртэйг нь нэмэх боломж хэр байдаг юм бол?
-Миний бодож байгаагаар боломжтой. Үнэндээ бол Монголын 270-аад мянган тэтгэвэр авагчдаас 160-аад мянга нь бага тэтгэвэр авагч байгаа. Бас нэг юм анхаарахад манай ажил хийгээд авдаг цалингийн доод талын хэмжээ 43 мянга 200 төгрөг байгаа. Тэтгэврийн хэмжээ 34 мянга. Энэ хоёр ойртож байна. Тиим учраас бид зөв бодлого гаргахгүй бол хүмүүсээ зүгээр суудаг байдалд оруулж болохгүй.

-Ер нь монгол улс хэр зэрэг өр зээлтэй байгаа вэ?
-Монгол улс өнөөдөр дотоодын нийт бүтээгдэхүүнийхээ 80 орчим хувьтай тэнцэх хэмжээний өртэй болсон. Тиим учраас цаашид гаднаас зээл авахдаа бодож авах хэрэгтэй. Шаардлагагүй юманд зээл авахгүй байх хэрэгтэй.

-Ярилцсанд баярлалаа

Б.ИДЭР
(зиндаа 2005-10 сар 40)

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments
Back to top button