Хятадууд байшингаа зараад л Монгол руу зүтгэдэг

Хядадууд ингэжүхэн хатан Монгол руу зүтгэж байгаа нь арга ч үгүй юм. Сүүлийн үед манайхан гадаад дотоодын хөрөнгө оруулалтаар орон сууц, барилга байшин их хэмжээгээр барих болсон. Хэдийгээр хот хаяагаа тэлж шинэчлэгдэж байгаа ч гэлээ Монголын хүн амын талаас илүү хувь ажилгүй, ядуу амьдарч байгаа. Зам, барилгын салбарт хэдэн мянган ажлын байр бий болж буй ч тэнд ажиллаж байгаа хүмүүсийн 90 хувь нь хятадууд байдаг ажээ.
Хамгийн олон хүний хүчээр хийдэг зам, барилгынхан нутаг нэгтнүүдээ авдаггүйн учир монголчууд залхуу, хулгайч гэсэн үзүүлэлт нөлөөлдөг. Харин хятад иргэд цаг сайн барьдаг, ажилласаг, үнэн ч гэнэ.
Мөн ажиллах нөхцөл гэж элдэв юм шаардахгүй өгсөн хоолыг идэж, унтах цагтай л байвал орон байр, тухтай орчин гэлгүй ажилладаг байна. Нэгэнт ороод ирсэн хятад иргэд эргэж нутаг буцалгүй байж болох бүхий л аргаар үлдэнэ. Сүүхээтэй нэг нь монгол охидыг уураглаж айл гэр болж тоглодог бол арчаагүй нь хотоор хэсүүчилж хэрэг төвөгт холбогдоно. Бас болоогүй ямаан омог ихтэй. Хоёул гурвуулаа болчихвол хэнбэ гуайг ч бариад зодчихож дөнгөнө. Өдөр бүр л хятад иргэдиин хийсэн хэрэг зөрчил дуулдаж тоймоо алдлаа. Улаанбаатарын хаана л бол хаана хятад хороолол хүрээгээ тэлсээр. Хайлааст, Чингэлтэй, Долоон буудал, 100 айл, 32-ын тойрог, Цайз захын баруун, хойд дэнжид хятадууд хамгийн ихээр сууршсан байдаг. Эдгээр газруудаар явахад өмхий эхүүн үнэр сэнгэнэсэн бохир заваан гудамжтай. Харин гэрт нь орохоор шал өөр орчин угтдаг юм билээ. Байнга оршин суух эрхтэй хятад иргэдиин олонхи нь монгол эхнэртэй тогтсон ажил хийгээд хөлөө олчихсон.
Гэтэл манайд ажиллах хүч нэрээр орж ирээд орогнон үлдэж чадсан хэсэг нь ёстой бохир орчиндоо зохицсон шавар тагзандаа арваас хориулаа амьдарч өдөр хоногоо өнгөрөөдөг юм байна. Тэд хороололдоо шинэ хүн хүлээж авах их дургүй, гадуурхаж хөөж тууна. Байнга оршин суух эрхтэй хятад иргэд түр хугацаагаар ирж хууль бусаар орогнож байгаагаасаа дөлж аль болох харьцахгүйг боддог гэдгээ ярьж байсан. Оршин суух зөвшөөрөлтэй зөрчилгүй байлаа ч нэр усаа хэлж амьдралынхаа тухай ярих дургүй. Нэлээд хэдэн хятад хүнтэй уулзаж ярилцсан ч тэдний хэрхэн цагаачилж ирдэг, ямар зам туулсан талаар нь тоймтой мэдэж чадсангүй.
Харин 32-ын тойргийн наймдугаар гудамжинд оршин суух Цогнэмэх буюу Ли Хан Гүтэй уулзаж хятадуудын амьдралын сонирхлоо. Бичиг баримтаа үзүүлээч гэхээр алийг нь үзэх бэ гээд Хятад улсын иргэний паспорт, Монгол Улсын иргэний үнэмлэхээ гаргаж үзүүлж байлаа.Байнга оршин суух зөвшөөрөлтэй хятад иргэд хотын төвөөр сууршиж өөрийн гэсэн ажил эрхлээд явж байгаа.
Монголд ирээд дутагдах гачигдах юмгүй сайхан амьдарч байна. Амьдрал сайхан байгаа болохоор Монгол руу зүтгэх нь аргагүй. Манай орны захын мужуудын иргэд ОХУ, Монгол руу цагаачилж амьдрах сонирхол их. байдаг. Хойт захын мужуудад ОХУ,Монгол руу ажиллах хүч гаргадаг хөдөлмөрийн товчоо нэлээд хэд бий болсон. Хятад иргэд монголчууд Солонгос гардагтай адил орон байраа зараад амьдралаараа дэнчин тавьж наашаа зүтгэдэг. Ажиллах гэрээгээ дуусахаар хараар үлдэх боломж ихтэй гэсэн яриа их байдаг. Ингэж олноороо хууль бусаар цагаачлаад.байхаар визийн яөрчилгүй бидэнд нөлөөлдөг. Сүүлийн үед цагдаагийнхан биднийг байнга шалгах болсон гэлээ. Ер нь хятадууд үг дуу цөөтэй, ямар зорилгоор явж байгааг асуун үгээ цэнэсэн байдалтай харьцаж байв. Зарим нь хөөж туун хятадаар шулганана.

ХЯТАД ЦАГААЧИД ТҮНЖИН МУУТАЙ
Манайхан хятадуудыг ажилсаг, үнэнч болохоор нь барилгаа бариулж замаа тавиулдаг. Монгол хүн өдөрт 200-хан тоосго өрж байхад хятад ажилчид 1000-ыг өрдөг гэж барилгын компаниуд сүжирдэг.
Гэтэл сүүлийн үед баригдаж байгаа хотхон, хорооллуудын хашаан дээр хятад ажилчид нь цахилгааны утсан дээр суусан хар хэрээ мэт эгнэн суугаад охид бүсгүйчүүдийг чулуугаар нүүлгэж өдөж хоргоон амар заяаг нь үзүүлнэ гэж үгүй. Өдөржин нарлаж суудаг яасан завтай хүмүүс вэ. Хэдийд нь мянган тоосго өрж амждаг байна. Хятад ажилчид оруулж ирдэг компаниуд хилээр нэвтрэнгүүт нь бүх бичиг баримтыг нь хураан хирдээ л хөлийг нь тушдаг бололтой. Барилгын гэрээт хятад ажилчидтай уулзахад өглөө найман цагт ажилдаа гараад оройн долоон цагт бууна. Тэд ажлаа дуусгаад амарна гэж байхгүй. Дор бүртээ захиалга аван барилга, зам засвар, мужаан, яндан зуух хийх гээд ажил мундахгүй их гэнэ.
Монголчууд өдөр нь ирж үнэ хөлсөө тохирон шөнийн ажлын захиалга өгдөг. Үүрийн зургаан цаг хүртэл ажилласан хятадууд цаг гаруй унтаж нүднийхээ хорыг гаргаж аваад үндсэн ажилдаа гардаг байна.
Хятадууд Монгол захиралтай гэрээ хийхийг илүүд уздэг аж. Учир нь нутаг нэгтнээрээ зуучлуулахаар цалин хэле баталгаагүй ажлын байран дээр орхиод явчихдаг. Хоёр гурав хонож байтал нь хөөгөөд явуулна. Гар хоосон хүн нутаг нэгтнүүдээ бараадаад ирэхээр цаашаа түлэх нүү гэхээс аяга хоол хялаалгахгүй шүү гэж байлаа. Тэдэнтэй уулзаж байхад харамсамаар нь нэг зүйл хэлеэн нь орой болохоор охпд бүсгүйчүүдийг дуудсан дуудаагүй өөрсдөө гүйгээд ирдэг гэж байсан. Харин хүүхэд хөгшчүүд чулуу шидээд, шороо цацаад хажуугаар нь зүгээр өнгөрдөггүй нь хэцүү гэж байлаа.

ТАТВАР ТӨЛДӨГГҮЙ ХЯТАД БАРАГ БАЙХГҮЙ
Монголд зөвшөөрөлтэй, зөвшөөрөлгүй хэчнээң хятад иргэн байгааг бүрэн гаргах арга байхгүй гэдгийг хууль хяналтын байгууллагынхан хэлдэг. Салбар бүр Хятадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгж, байгууллагатай. Гайгүй сайн ашиг орлоготой ажилладаг компаний эзэд рулет тоглоом, шөнийн цэнгээний газруудаар цаг нөхцөөн мөнгөө үрдэг гэж ярдаг ч гэлээ байнгын дарамтад явдаг. Үүнийгээ мэдэгдэхийг хүсдэггүй гэнэ.
Хоорондоо эв түнжин муутай байдаг гэж ярьдаг ч хятадуудаа дарамтлан хянадаг хэд хэдэн босстой ажээ. Эдгээр боссууд нь тодорхой бизнес эрхлэдэггүй байтлаа манайхны дээд зиндааны хотхонд амьдарч хүухдүүд нь өндэр төлбөртэй хувийн сургуульд сурдаг гэнэ. Хятад бизнесменүүд сар бүр татвар төлдөг боссуудынхаа жинхэнэ нэрийг мэддэггүй. Монгол, Солонгосчуудтай нийлеэн боссууд нь сүүлийн үед татварынхаа хувь хэмжээг нэмэх болжээ.
Тэдгээр боссуудын гар хаа ч хүрнэ. Татвар төлөөгүй тохиолдолд нутагт нь үлдсэн ар гэрийнхэнд нь таагүй явдал тохиолддог гэж байсан. Ингэж ярьсан хятад иргэн нэр байтгуай ажлынхаа газрын хаягыг хэлэхийг хүсээгуй юм. Ер нь хятадуудыг дарамтлан сүрдүүлэгч их байдаг гэнэ. Татвар хураадаг боссуудаас гадна тухайн дүүрэг, хорооны атманууд давхар татвар нэхэж зовоодог гэж байв. Зарим нэг нь бусдын дарамтад орж айж амьдарч байхад нэг хэсэг нь даварч монгол ажилчдаа дарамтлан мал нохой мэт харьдаг. Сонгинохайрхан дүүрэгт үйлдвэрлэл явуулдаг оёдолын үйлдвэрийн эзэн Мин Жи пь оёдолчин охидоо сүрдүүлэн хүчирхийлдэг. Эсэргүүңсэн нэгнийх нь цалин мөвгийг хааж дарамталдаг байжээ.

С.БАТ
(өнөөдрийн монгол 2005-11-02 128)

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Хятадууд байшингаа зараад л Монгол руу зүтгэдэг

Хядадууд ингэжүхэн хатан Монгол руу зүтгэж байгаа нь арга ч үгүй юм. Сүүлийн үед манайхан гадаад дотоодын хөрөнгө оруулалтаар орон сууц, барилга байшин их хэмжээгээр барих болсон. Хэдийгээр хот хаяагаа тэлж шинэчлэгдэж байгаа ч гэлээ Монголын хүн амын талаас илүү хувь ажилгүй, ядуу амьдарч байгаа. Зам, барилгын салбарт хэдэн мянган ажлын байр бий болж буй ч тэнд ажиллаж байгаа хүмүүсийн 90 хувь нь хятадууд байдаг ажээ.
Хамгийн олон хүний хүчээр хийдэг зам, барилгынхан нутаг нэгтнүүдээ авдаггүйн учир монголчууд залхуу, хулгайч гэсэн үзүүлэлт нөлөөлдөг. Харин хятад иргэд цаг сайн барьдаг, ажилласаг, үнэн ч гэнэ.
Мөн ажиллах нөхцөл гэж элдэв юм шаардахгүй өгсөн хоолыг идэж, унтах цагтай л байвал орон байр, тухтай орчин гэлгүй ажилладаг байна. Нэгэнт ороод ирсэн хятад иргэд эргэж нутаг буцалгүй байж болох бүхий л аргаар үлдэнэ. Сүүхээтэй нэг нь монгол охидыг уураглаж айл гэр болж тоглодог бол арчаагүй нь хотоор хэсүүчилж хэрэг төвөгт холбогдоно. Бас болоогүй ямаан омог ихтэй. Хоёул гурвуулаа болчихвол хэнбэ гуайг ч бариад зодчихож дөнгөнө. Өдөр бүр л хятад иргэдиин хийсэн хэрэг зөрчил дуулдаж тоймоо алдлаа. Улаанбаатарын хаана л бол хаана хятад хороолол хүрээгээ тэлсээр. Хайлааст, Чингэлтэй, Долоон буудал, 100 айл, 32-ын тойрог, Цайз захын баруун, хойд дэнжид хятадууд хамгийн ихээр сууршсан байдаг. Эдгээр газруудаар явахад өмхий эхүүн үнэр сэнгэнэсэн бохир заваан гудамжтай. Харин гэрт нь орохоор шал өөр орчин угтдаг юм билээ. Байнга оршин суух эрхтэй хятад иргэдиин олонхи нь монгол эхнэртэй тогтсон ажил хийгээд хөлөө олчихсон.
Гэтэл манайд ажиллах хүч нэрээр орж ирээд орогнон үлдэж чадсан хэсэг нь ёстой бохир орчиндоо зохицсон шавар тагзандаа арваас хориулаа амьдарч өдөр хоногоо өнгөрөөдөг юм байна. Тэд хороололдоо шинэ хүн хүлээж авах их дургүй, гадуурхаж хөөж тууна. Байнга оршин суух эрхтэй хятад иргэд түр хугацаагаар ирж хууль бусаар орогнож байгаагаасаа дөлж аль болох харьцахгүйг боддог гэдгээ ярьж байсан. Оршин суух зөвшөөрөлтэй зөрчилгүй байлаа ч нэр усаа хэлж амьдралынхаа тухай ярих дургүй. Нэлээд хэдэн хятад хүнтэй уулзаж ярилцсан ч тэдний хэрхэн цагаачилж ирдэг, ямар зам туулсан талаар нь тоймтой мэдэж чадсангүй.
Харин 32-ын тойргийн наймдугаар гудамжинд оршин суух Цогнэмэх буюу Ли Хан Гүтэй уулзаж хятадуудын амьдралын сонирхлоо. Бичиг баримтаа үзүүлээч гэхээр алийг нь үзэх бэ гээд Хятад улсын иргэний паспорт, Монгол Улсын иргэний үнэмлэхээ гаргаж үзүүлж байлаа.Байнга оршин суух зөвшөөрөлтэй хятад иргэд хотын төвөөр сууршиж өөрийн гэсэн ажил эрхлээд явж байгаа.
Монголд ирээд дутагдах гачигдах юмгүй сайхан амьдарч байна. Амьдрал сайхан байгаа болохоор Монгол руу зүтгэх нь аргагүй. Манай орны захын мужуудын иргэд ОХУ, Монгол руу цагаачилж амьдрах сонирхол их. байдаг. Хойт захын мужуудад ОХУ,Монгол руу ажиллах хүч гаргадаг хөдөлмөрийн товчоо нэлээд хэд бий болсон. Хятад иргэд монголчууд Солонгос гардагтай адил орон байраа зараад амьдралаараа дэнчин тавьж наашаа зүтгэдэг. Ажиллах гэрээгээ дуусахаар хараар үлдэх боломж ихтэй гэсэн яриа их байдаг. Ингэж олноороо хууль бусаар цагаачлаад.байхаар визийн яөрчилгүй бидэнд нөлөөлдөг. Сүүлийн үед цагдаагийнхан биднийг байнга шалгах болсон гэлээ. Ер нь хятадууд үг дуу цөөтэй, ямар зорилгоор явж байгааг асуун үгээ цэнэсэн байдалтай харьцаж байв. Зарим нь хөөж туун хятадаар шулганана.

ХЯТАД ЦАГААЧИД ТҮНЖИН МУУТАЙ
Манайхан хятадуудыг ажилсаг, үнэнч болохоор нь барилгаа бариулж замаа тавиулдаг. Монгол хүн өдөрт 200-хан тоосго өрж байхад хятад ажилчид 1000-ыг өрдөг гэж барилгын компаниуд сүжирдэг.
Гэтэл сүүлийн үед баригдаж байгаа хотхон, хорооллуудын хашаан дээр хятад ажилчид нь цахилгааны утсан дээр суусан хар хэрээ мэт эгнэн суугаад охид бүсгүйчүүдийг чулуугаар нүүлгэж өдөж хоргоон амар заяаг нь үзүүлнэ гэж үгүй. Өдөржин нарлаж суудаг яасан завтай хүмүүс вэ. Хэдийд нь мянган тоосго өрж амждаг байна. Хятад ажилчид оруулж ирдэг компаниуд хилээр нэвтрэнгүүт нь бүх бичиг баримтыг нь хураан хирдээ л хөлийг нь тушдаг бололтой. Барилгын гэрээт хятад ажилчидтай уулзахад өглөө найман цагт ажилдаа гараад оройн долоон цагт бууна. Тэд ажлаа дуусгаад амарна гэж байхгүй. Дор бүртээ захиалга аван барилга, зам засвар, мужаан, яндан зуух хийх гээд ажил мундахгүй их гэнэ.
Монголчууд өдөр нь ирж үнэ хөлсөө тохирон шөнийн ажлын захиалга өгдөг. Үүрийн зургаан цаг хүртэл ажилласан хятадууд цаг гаруй унтаж нүднийхээ хорыг гаргаж аваад үндсэн ажилдаа гардаг байна.
Хятадууд Монгол захиралтай гэрээ хийхийг илүүд уздэг аж. Учир нь нутаг нэгтнээрээ зуучлуулахаар цалин хэле баталгаагүй ажлын байран дээр орхиод явчихдаг. Хоёр гурав хонож байтал нь хөөгөөд явуулна. Гар хоосон хүн нутаг нэгтнүүдээ бараадаад ирэхээр цаашаа түлэх нүү гэхээс аяга хоол хялаалгахгүй шүү гэж байлаа. Тэдэнтэй уулзаж байхад харамсамаар нь нэг зүйл хэлеэн нь орой болохоор охпд бүсгүйчүүдийг дуудсан дуудаагүй өөрсдөө гүйгээд ирдэг гэж байсан. Харин хүүхэд хөгшчүүд чулуу шидээд, шороо цацаад хажуугаар нь зүгээр өнгөрдөггүй нь хэцүү гэж байлаа.

ТАТВАР ТӨЛДӨГГҮЙ ХЯТАД БАРАГ БАЙХГҮЙ
Монголд зөвшөөрөлтэй, зөвшөөрөлгүй хэчнээң хятад иргэн байгааг бүрэн гаргах арга байхгүй гэдгийг хууль хяналтын байгууллагынхан хэлдэг. Салбар бүр Хятадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгж, байгууллагатай. Гайгүй сайн ашиг орлоготой ажилладаг компаний эзэд рулет тоглоом, шөнийн цэнгээний газруудаар цаг нөхцөөн мөнгөө үрдэг гэж ярдаг ч гэлээ байнгын дарамтад явдаг. Үүнийгээ мэдэгдэхийг хүсдэггүй гэнэ.
Хоорондоо эв түнжин муутай байдаг гэж ярьдаг ч хятадуудаа дарамтлан хянадаг хэд хэдэн босстой ажээ. Эдгээр боссууд нь тодорхой бизнес эрхлэдэггүй байтлаа манайхны дээд зиндааны хотхонд амьдарч хүухдүүд нь өндэр төлбөртэй хувийн сургуульд сурдаг гэнэ. Хятад бизнесменүүд сар бүр татвар төлдөг боссуудынхаа жинхэнэ нэрийг мэддэггүй. Монгол, Солонгосчуудтай нийлеэн боссууд нь сүүлийн үед татварынхаа хувь хэмжээг нэмэх болжээ.
Тэдгээр боссуудын гар хаа ч хүрнэ. Татвар төлөөгүй тохиолдолд нутагт нь үлдсэн ар гэрийнхэнд нь таагүй явдал тохиолддог гэж байсан. Ингэж ярьсан хятад иргэн нэр байтгуай ажлынхаа газрын хаягыг хэлэхийг хүсээгуй юм. Ер нь хятадуудыг дарамтлан сүрдүүлэгч их байдаг гэнэ. Татвар хураадаг боссуудаас гадна тухайн дүүрэг, хорооны атманууд давхар татвар нэхэж зовоодог гэж байв. Зарим нэг нь бусдын дарамтад орж айж амьдарч байхад нэг хэсэг нь даварч монгол ажилчдаа дарамтлан мал нохой мэт харьдаг. Сонгинохайрхан дүүрэгт үйлдвэрлэл явуулдаг оёдолын үйлдвэрийн эзэн Мин Жи пь оёдолчин охидоо сүрдүүлэн хүчирхийлдэг. Эсэргүүңсэн нэгнийх нь цалин мөвгийг хааж дарамталдаг байжээ.

С.БАТ
(өнөөдрийн монгол 2005-11-02 128)

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Хятадууд байшингаа зараад л Монгол руу зүтгэдэг

Хядадууд ингэжүхэн хатан Монгол руу зүтгэж байгаа нь арга ч үгүй юм. Сүүлийн үед манайхан гадаад дотоодын хөрөнгө оруулалтаар орон сууц, барилга байшин их хэмжээгээр барих болсон. Хэдийгээр хот хаяагаа тэлж шинэчлэгдэж байгаа ч гэлээ Монголын хүн амын талаас илүү хувь ажилгүй, ядуу амьдарч байгаа. Зам, барилгын салбарт хэдэн мянган ажлын байр бий болж буй ч тэнд ажиллаж байгаа хүмүүсийн 90 хувь нь хятадууд байдаг ажээ.
Хамгийн олон хүний хүчээр хийдэг зам, барилгынхан нутаг нэгтнүүдээ авдаггүйн учир монголчууд залхуу, хулгайч гэсэн үзүүлэлт нөлөөлдөг. Харин хятад иргэд цаг сайн барьдаг, ажилласаг, үнэн ч гэнэ.
Мөн ажиллах нөхцөл гэж элдэв юм шаардахгүй өгсөн хоолыг идэж, унтах цагтай л байвал орон байр, тухтай орчин гэлгүй ажилладаг байна. Нэгэнт ороод ирсэн хятад иргэд эргэж нутаг буцалгүй байж болох бүхий л аргаар үлдэнэ. Сүүхээтэй нэг нь монгол охидыг уураглаж айл гэр болж тоглодог бол арчаагүй нь хотоор хэсүүчилж хэрэг төвөгт холбогдоно. Бас болоогүй ямаан омог ихтэй. Хоёул гурвуулаа болчихвол хэнбэ гуайг ч бариад зодчихож дөнгөнө. Өдөр бүр л хятад иргэдиин хийсэн хэрэг зөрчил дуулдаж тоймоо алдлаа. Улаанбаатарын хаана л бол хаана хятад хороолол хүрээгээ тэлсээр. Хайлааст, Чингэлтэй, Долоон буудал, 100 айл, 32-ын тойрог, Цайз захын баруун, хойд дэнжид хятадууд хамгийн ихээр сууршсан байдаг. Эдгээр газруудаар явахад өмхий эхүүн үнэр сэнгэнэсэн бохир заваан гудамжтай. Харин гэрт нь орохоор шал өөр орчин угтдаг юм билээ. Байнга оршин суух эрхтэй хятад иргэдиин олонхи нь монгол эхнэртэй тогтсон ажил хийгээд хөлөө олчихсон.
Гэтэл манайд ажиллах хүч нэрээр орж ирээд орогнон үлдэж чадсан хэсэг нь ёстой бохир орчиндоо зохицсон шавар тагзандаа арваас хориулаа амьдарч өдөр хоногоо өнгөрөөдөг юм байна. Тэд хороололдоо шинэ хүн хүлээж авах их дургүй, гадуурхаж хөөж тууна. Байнга оршин суух эрхтэй хятад иргэд түр хугацаагаар ирж хууль бусаар орогнож байгаагаасаа дөлж аль болох харьцахгүйг боддог гэдгээ ярьж байсан. Оршин суух зөвшөөрөлтэй зөрчилгүй байлаа ч нэр усаа хэлж амьдралынхаа тухай ярих дургүй. Нэлээд хэдэн хятад хүнтэй уулзаж ярилцсан ч тэдний хэрхэн цагаачилж ирдэг, ямар зам туулсан талаар нь тоймтой мэдэж чадсангүй.
Харин 32-ын тойргийн наймдугаар гудамжинд оршин суух Цогнэмэх буюу Ли Хан Гүтэй уулзаж хятадуудын амьдралын сонирхлоо. Бичиг баримтаа үзүүлээч гэхээр алийг нь үзэх бэ гээд Хятад улсын иргэний паспорт, Монгол Улсын иргэний үнэмлэхээ гаргаж үзүүлж байлаа.Байнга оршин суух зөвшөөрөлтэй хятад иргэд хотын төвөөр сууршиж өөрийн гэсэн ажил эрхлээд явж байгаа.
Монголд ирээд дутагдах гачигдах юмгүй сайхан амьдарч байна. Амьдрал сайхан байгаа болохоор Монгол руу зүтгэх нь аргагүй. Манай орны захын мужуудын иргэд ОХУ, Монгол руу цагаачилж амьдрах сонирхол их. байдаг. Хойт захын мужуудад ОХУ,Монгол руу ажиллах хүч гаргадаг хөдөлмөрийн товчоо нэлээд хэд бий болсон. Хятад иргэд монголчууд Солонгос гардагтай адил орон байраа зараад амьдралаараа дэнчин тавьж наашаа зүтгэдэг. Ажиллах гэрээгээ дуусахаар хараар үлдэх боломж ихтэй гэсэн яриа их байдаг. Ингэж олноороо хууль бусаар цагаачлаад.байхаар визийн яөрчилгүй бидэнд нөлөөлдөг. Сүүлийн үед цагдаагийнхан биднийг байнга шалгах болсон гэлээ. Ер нь хятадууд үг дуу цөөтэй, ямар зорилгоор явж байгааг асуун үгээ цэнэсэн байдалтай харьцаж байв. Зарим нь хөөж туун хятадаар шулганана.

ХЯТАД ЦАГААЧИД ТҮНЖИН МУУТАЙ
Манайхан хятадуудыг ажилсаг, үнэнч болохоор нь барилгаа бариулж замаа тавиулдаг. Монгол хүн өдөрт 200-хан тоосго өрж байхад хятад ажилчид 1000-ыг өрдөг гэж барилгын компаниуд сүжирдэг.
Гэтэл сүүлийн үед баригдаж байгаа хотхон, хорооллуудын хашаан дээр хятад ажилчид нь цахилгааны утсан дээр суусан хар хэрээ мэт эгнэн суугаад охид бүсгүйчүүдийг чулуугаар нүүлгэж өдөж хоргоон амар заяаг нь үзүүлнэ гэж үгүй. Өдөржин нарлаж суудаг яасан завтай хүмүүс вэ. Хэдийд нь мянган тоосго өрж амждаг байна. Хятад ажилчид оруулж ирдэг компаниуд хилээр нэвтрэнгүүт нь бүх бичиг баримтыг нь хураан хирдээ л хөлийг нь тушдаг бололтой. Барилгын гэрээт хятад ажилчидтай уулзахад өглөө найман цагт ажилдаа гараад оройн долоон цагт бууна. Тэд ажлаа дуусгаад амарна гэж байхгүй. Дор бүртээ захиалга аван барилга, зам засвар, мужаан, яндан зуух хийх гээд ажил мундахгүй их гэнэ.
Монголчууд өдөр нь ирж үнэ хөлсөө тохирон шөнийн ажлын захиалга өгдөг. Үүрийн зургаан цаг хүртэл ажилласан хятадууд цаг гаруй унтаж нүднийхээ хорыг гаргаж аваад үндсэн ажилдаа гардаг байна.
Хятадууд Монгол захиралтай гэрээ хийхийг илүүд уздэг аж. Учир нь нутаг нэгтнээрээ зуучлуулахаар цалин хэле баталгаагүй ажлын байран дээр орхиод явчихдаг. Хоёр гурав хонож байтал нь хөөгөөд явуулна. Гар хоосон хүн нутаг нэгтнүүдээ бараадаад ирэхээр цаашаа түлэх нүү гэхээс аяга хоол хялаалгахгүй шүү гэж байлаа. Тэдэнтэй уулзаж байхад харамсамаар нь нэг зүйл хэлеэн нь орой болохоор охпд бүсгүйчүүдийг дуудсан дуудаагүй өөрсдөө гүйгээд ирдэг гэж байсан. Харин хүүхэд хөгшчүүд чулуу шидээд, шороо цацаад хажуугаар нь зүгээр өнгөрдөггүй нь хэцүү гэж байлаа.

ТАТВАР ТӨЛДӨГГҮЙ ХЯТАД БАРАГ БАЙХГҮЙ
Монголд зөвшөөрөлтэй, зөвшөөрөлгүй хэчнээң хятад иргэн байгааг бүрэн гаргах арга байхгүй гэдгийг хууль хяналтын байгууллагынхан хэлдэг. Салбар бүр Хятадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгж, байгууллагатай. Гайгүй сайн ашиг орлоготой ажилладаг компаний эзэд рулет тоглоом, шөнийн цэнгээний газруудаар цаг нөхцөөн мөнгөө үрдэг гэж ярдаг ч гэлээ байнгын дарамтад явдаг. Үүнийгээ мэдэгдэхийг хүсдэггүй гэнэ.
Хоорондоо эв түнжин муутай байдаг гэж ярьдаг ч хятадуудаа дарамтлан хянадаг хэд хэдэн босстой ажээ. Эдгээр боссууд нь тодорхой бизнес эрхлэдэггүй байтлаа манайхны дээд зиндааны хотхонд амьдарч хүухдүүд нь өндэр төлбөртэй хувийн сургуульд сурдаг гэнэ. Хятад бизнесменүүд сар бүр татвар төлдөг боссуудынхаа жинхэнэ нэрийг мэддэггүй. Монгол, Солонгосчуудтай нийлеэн боссууд нь сүүлийн үед татварынхаа хувь хэмжээг нэмэх болжээ.
Тэдгээр боссуудын гар хаа ч хүрнэ. Татвар төлөөгүй тохиолдолд нутагт нь үлдсэн ар гэрийнхэнд нь таагүй явдал тохиолддог гэж байсан. Ингэж ярьсан хятад иргэн нэр байтгуай ажлынхаа газрын хаягыг хэлэхийг хүсээгуй юм. Ер нь хятадуудыг дарамтлан сүрдүүлэгч их байдаг гэнэ. Татвар хураадаг боссуудаас гадна тухайн дүүрэг, хорооны атманууд давхар татвар нэхэж зовоодог гэж байв. Зарим нэг нь бусдын дарамтад орж айж амьдарч байхад нэг хэсэг нь даварч монгол ажилчдаа дарамтлан мал нохой мэт харьдаг. Сонгинохайрхан дүүрэгт үйлдвэрлэл явуулдаг оёдолын үйлдвэрийн эзэн Мин Жи пь оёдолчин охидоо сүрдүүлэн хүчирхийлдэг. Эсэргүүңсэн нэгнийх нь цалин мөвгийг хааж дарамталдаг байжээ.

С.БАТ
(өнөөдрийн монгол 2005-11-02 128)

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Хятадууд байшингаа зараад л Монгол руу зүтгэдэг

Хядадууд ингэжүхэн хатан Монгол руу зүтгэж байгаа нь арга ч үгүй юм. Сүүлийн үед манайхан гадаад дотоодын хөрөнгө оруулалтаар орон сууц, барилга байшин их хэмжээгээр барих болсон. Хэдийгээр хот хаяагаа тэлж шинэчлэгдэж байгаа ч гэлээ Монголын хүн амын талаас илүү хувь ажилгүй, ядуу амьдарч байгаа. Зам, барилгын салбарт хэдэн мянган ажлын байр бий болж буй ч тэнд ажиллаж байгаа хүмүүсийн 90 хувь нь хятадууд байдаг ажээ.
Хамгийн олон хүний хүчээр хийдэг зам, барилгынхан нутаг нэгтнүүдээ авдаггүйн учир монголчууд залхуу, хулгайч гэсэн үзүүлэлт нөлөөлдөг. Харин хятад иргэд цаг сайн барьдаг, ажилласаг, үнэн ч гэнэ.
Мөн ажиллах нөхцөл гэж элдэв юм шаардахгүй өгсөн хоолыг идэж, унтах цагтай л байвал орон байр, тухтай орчин гэлгүй ажилладаг байна. Нэгэнт ороод ирсэн хятад иргэд эргэж нутаг буцалгүй байж болох бүхий л аргаар үлдэнэ. Сүүхээтэй нэг нь монгол охидыг уураглаж айл гэр болж тоглодог бол арчаагүй нь хотоор хэсүүчилж хэрэг төвөгт холбогдоно. Бас болоогүй ямаан омог ихтэй. Хоёул гурвуулаа болчихвол хэнбэ гуайг ч бариад зодчихож дөнгөнө. Өдөр бүр л хятад иргэдиин хийсэн хэрэг зөрчил дуулдаж тоймоо алдлаа. Улаанбаатарын хаана л бол хаана хятад хороолол хүрээгээ тэлсээр. Хайлааст, Чингэлтэй, Долоон буудал, 100 айл, 32-ын тойрог, Цайз захын баруун, хойд дэнжид хятадууд хамгийн ихээр сууршсан байдаг. Эдгээр газруудаар явахад өмхий эхүүн үнэр сэнгэнэсэн бохир заваан гудамжтай. Харин гэрт нь орохоор шал өөр орчин угтдаг юм билээ. Байнга оршин суух эрхтэй хятад иргэдиин олонхи нь монгол эхнэртэй тогтсон ажил хийгээд хөлөө олчихсон.
Гэтэл манайд ажиллах хүч нэрээр орж ирээд орогнон үлдэж чадсан хэсэг нь ёстой бохир орчиндоо зохицсон шавар тагзандаа арваас хориулаа амьдарч өдөр хоногоо өнгөрөөдөг юм байна. Тэд хороололдоо шинэ хүн хүлээж авах их дургүй, гадуурхаж хөөж тууна. Байнга оршин суух эрхтэй хятад иргэд түр хугацаагаар ирж хууль бусаар орогнож байгаагаасаа дөлж аль болох харьцахгүйг боддог гэдгээ ярьж байсан. Оршин суух зөвшөөрөлтэй зөрчилгүй байлаа ч нэр усаа хэлж амьдралынхаа тухай ярих дургүй. Нэлээд хэдэн хятад хүнтэй уулзаж ярилцсан ч тэдний хэрхэн цагаачилж ирдэг, ямар зам туулсан талаар нь тоймтой мэдэж чадсангүй.
Харин 32-ын тойргийн наймдугаар гудамжинд оршин суух Цогнэмэх буюу Ли Хан Гүтэй уулзаж хятадуудын амьдралын сонирхлоо. Бичиг баримтаа үзүүлээч гэхээр алийг нь үзэх бэ гээд Хятад улсын иргэний паспорт, Монгол Улсын иргэний үнэмлэхээ гаргаж үзүүлж байлаа.Байнга оршин суух зөвшөөрөлтэй хятад иргэд хотын төвөөр сууршиж өөрийн гэсэн ажил эрхлээд явж байгаа.
Монголд ирээд дутагдах гачигдах юмгүй сайхан амьдарч байна. Амьдрал сайхан байгаа болохоор Монгол руу зүтгэх нь аргагүй. Манай орны захын мужуудын иргэд ОХУ, Монгол руу цагаачилж амьдрах сонирхол их. байдаг. Хойт захын мужуудад ОХУ,Монгол руу ажиллах хүч гаргадаг хөдөлмөрийн товчоо нэлээд хэд бий болсон. Хятад иргэд монголчууд Солонгос гардагтай адил орон байраа зараад амьдралаараа дэнчин тавьж наашаа зүтгэдэг. Ажиллах гэрээгээ дуусахаар хараар үлдэх боломж ихтэй гэсэн яриа их байдаг. Ингэж олноороо хууль бусаар цагаачлаад.байхаар визийн яөрчилгүй бидэнд нөлөөлдөг. Сүүлийн үед цагдаагийнхан биднийг байнга шалгах болсон гэлээ. Ер нь хятадууд үг дуу цөөтэй, ямар зорилгоор явж байгааг асуун үгээ цэнэсэн байдалтай харьцаж байв. Зарим нь хөөж туун хятадаар шулганана.

ХЯТАД ЦАГААЧИД ТҮНЖИН МУУТАЙ
Манайхан хятадуудыг ажилсаг, үнэнч болохоор нь барилгаа бариулж замаа тавиулдаг. Монгол хүн өдөрт 200-хан тоосго өрж байхад хятад ажилчид 1000-ыг өрдөг гэж барилгын компаниуд сүжирдэг.
Гэтэл сүүлийн үед баригдаж байгаа хотхон, хорооллуудын хашаан дээр хятад ажилчид нь цахилгааны утсан дээр суусан хар хэрээ мэт эгнэн суугаад охид бүсгүйчүүдийг чулуугаар нүүлгэж өдөж хоргоон амар заяаг нь үзүүлнэ гэж үгүй. Өдөржин нарлаж суудаг яасан завтай хүмүүс вэ. Хэдийд нь мянган тоосго өрж амждаг байна. Хятад ажилчид оруулж ирдэг компаниуд хилээр нэвтрэнгүүт нь бүх бичиг баримтыг нь хураан хирдээ л хөлийг нь тушдаг бололтой. Барилгын гэрээт хятад ажилчидтай уулзахад өглөө найман цагт ажилдаа гараад оройн долоон цагт бууна. Тэд ажлаа дуусгаад амарна гэж байхгүй. Дор бүртээ захиалга аван барилга, зам засвар, мужаан, яндан зуух хийх гээд ажил мундахгүй их гэнэ.
Монголчууд өдөр нь ирж үнэ хөлсөө тохирон шөнийн ажлын захиалга өгдөг. Үүрийн зургаан цаг хүртэл ажилласан хятадууд цаг гаруй унтаж нүднийхээ хорыг гаргаж аваад үндсэн ажилдаа гардаг байна.
Хятадууд Монгол захиралтай гэрээ хийхийг илүүд уздэг аж. Учир нь нутаг нэгтнээрээ зуучлуулахаар цалин хэле баталгаагүй ажлын байран дээр орхиод явчихдаг. Хоёр гурав хонож байтал нь хөөгөөд явуулна. Гар хоосон хүн нутаг нэгтнүүдээ бараадаад ирэхээр цаашаа түлэх нүү гэхээс аяга хоол хялаалгахгүй шүү гэж байлаа. Тэдэнтэй уулзаж байхад харамсамаар нь нэг зүйл хэлеэн нь орой болохоор охпд бүсгүйчүүдийг дуудсан дуудаагүй өөрсдөө гүйгээд ирдэг гэж байсан. Харин хүүхэд хөгшчүүд чулуу шидээд, шороо цацаад хажуугаар нь зүгээр өнгөрдөггүй нь хэцүү гэж байлаа.

ТАТВАР ТӨЛДӨГГҮЙ ХЯТАД БАРАГ БАЙХГҮЙ
Монголд зөвшөөрөлтэй, зөвшөөрөлгүй хэчнээң хятад иргэн байгааг бүрэн гаргах арга байхгүй гэдгийг хууль хяналтын байгууллагынхан хэлдэг. Салбар бүр Хятадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгж, байгууллагатай. Гайгүй сайн ашиг орлоготой ажилладаг компаний эзэд рулет тоглоом, шөнийн цэнгээний газруудаар цаг нөхцөөн мөнгөө үрдэг гэж ярдаг ч гэлээ байнгын дарамтад явдаг. Үүнийгээ мэдэгдэхийг хүсдэггүй гэнэ.
Хоорондоо эв түнжин муутай байдаг гэж ярьдаг ч хятадуудаа дарамтлан хянадаг хэд хэдэн босстой ажээ. Эдгээр боссууд нь тодорхой бизнес эрхлэдэггүй байтлаа манайхны дээд зиндааны хотхонд амьдарч хүухдүүд нь өндэр төлбөртэй хувийн сургуульд сурдаг гэнэ. Хятад бизнесменүүд сар бүр татвар төлдөг боссуудынхаа жинхэнэ нэрийг мэддэггүй. Монгол, Солонгосчуудтай нийлеэн боссууд нь сүүлийн үед татварынхаа хувь хэмжээг нэмэх болжээ.
Тэдгээр боссуудын гар хаа ч хүрнэ. Татвар төлөөгүй тохиолдолд нутагт нь үлдсэн ар гэрийнхэнд нь таагүй явдал тохиолддог гэж байсан. Ингэж ярьсан хятад иргэн нэр байтгуай ажлынхаа газрын хаягыг хэлэхийг хүсээгуй юм. Ер нь хятадуудыг дарамтлан сүрдүүлэгч их байдаг гэнэ. Татвар хураадаг боссуудаас гадна тухайн дүүрэг, хорооны атманууд давхар татвар нэхэж зовоодог гэж байв. Зарим нэг нь бусдын дарамтад орж айж амьдарч байхад нэг хэсэг нь даварч монгол ажилчдаа дарамтлан мал нохой мэт харьдаг. Сонгинохайрхан дүүрэгт үйлдвэрлэл явуулдаг оёдолын үйлдвэрийн эзэн Мин Жи пь оёдолчин охидоо сүрдүүлэн хүчирхийлдэг. Эсэргүүңсэн нэгнийх нь цалин мөвгийг хааж дарамталдаг байжээ.

С.БАТ
(өнөөдрийн монгол 2005-11-02 128)

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments
Back to top button