Айвунхоу Майнз ба Монголчууд

уурхайн ланжгаруудын нойрыг хулжааж байна. Энэ бол зэсийн нөөцөөрөө дэлхийд хоёрт орох орд. Гэхдээ өнөөдрийг хүртэл хийгээд буй геологи хайгуулын тооцоогоор шүү дээ. Ер нь Оюу толгойн хүдрийн цөмийг одоо болтол олоогүй гэж үзэж буй бололтой. Канадым Айвенхоу майнз компани энэ ордын лицензийг эзэмшиж, Галбын говьд 135 мянган кв. км буюу Японы нутаг дэвсгэртэй тэнцэхүйц талбайд хил хязгаараа тогтоож, ирээдүйн вант улсын шавыг нэгэнт тавьжээ.

ӨНӨӨДӨР ОЮУ ТОЛГОЙД
Оюу толгойд хайгуулын өрөмдлөгийг 24 цагийн турш хэд хэдэн хэсэгт зэрэг хийж, дэлхийд хоёрхон байдаг 5000 метр хүртэл өрөмдөх чадалтай аварга том өрэм, 200 тоннын даацтай өргөгч цамхаг ажиллаж буй нь алсаас содон харагдана. Одоогоор 900 шахам цооногт 600 мянга орчим метр өрөмдлөг хийжээ. Үүний үр дүнд одоогий^. ханшаар 100 тэрбум долларын металл байгааг тогтоосон баина. Мэдээж зэс, бас алт. Цахилгааныг маш сайн дамжуулдаг, уян хатан зэс хэмээх металлын үнэ дэлхийн зах зээл улам их эрэлт хэрэгцээтэй болохын хэрээр ханш нь өссөөр байна. Зэс олборлох явцад алтыг нь авах боломж ч багагүй бий. Гэхдээ энэ баялагт гар хүрэхэд ажил их бий.
Тиим ч учраас өнөөдөр уул уурхайн техник технологи, барилга байгууламж, геологи хайгуул, ашиглалтын талаар дэлхий дахинаа танигдсан пүүс компани, мэргэжилтнүүдийг урин ажиллуулж байгаа юм билээ. Орд ашиглалтын цогцолбор төлөвлөгөө нэгэнт бэлэн болжээ. Энэ нь дэлхийн хэмжээний шинэ уулын үйлдвэрийг Оюу толгойд тодорхой үе шаттайгаар байгуулахад чиглэгдсэн нарийвчилсан төлөвлөгөө юм. Ингэхдээ бүтээн байгуулалтын ажил 15 жил үргэлжилж, уурхайн ашиглалтын хугацаа 40 гаруй жил. Уурхай 2008 оноос ажиллаж эхлэх бөгөөд 2016 он гэхэд оргил үедээ хүрэх ажээ. Энэ нь жилд дунджаар нэг тэрбум гаруй фунт зэс, 330 мянган унц алтыг доод тал нь 35 жилийн турш үйлдвэрлэнэ. Харин 6 дахь жилээс нь 1.6 тэрбум фунт зэс, 900 мянган унц алт үйлдвэрлэх ажээ.

БОСОО АМ БА ДАЛД УУРХАЙ
Уурхайн барилга угсралтын ажил өнгөрсөн гуравдугаар сард эхэлж, анхны босоо амын байгууламжийг барьж байна. Товчхондоо 6,7 метрийн голчтой буюу таван ханатай гэрийн дайтай хоёр том хувинг газарт суулгаж, 1300 метрийн гүнээс хүдрийг дээш нь татаж гаргана хэмээн ойлговол толгойд хялбар бууж мэднэ. Дээр нь дөрвөң давхар байшингийн хэртэй цамхаг босгоно. Тооцоолсноор энэ өвөл мөнөөх гүнийг хүртэл нэвтэрч, ирэх оны намар дуусгах аж. Ингэснээр 2007-2008 онд далд малталт болон алмаазан өрөмдлөгийг эхлүүлэх юм байна. 10 метр хүртэл голч бүхий ийм босоо ам нийтдээ долоог барина.
Айвенхоу майнз-ынхны яриад байгаа хамгийн сүүлийн үеийн шилдэг технологи гэж юу юм бэ. Босоо ам гэж юуг хэлээд байгаа юм бэ, ирээдүйн далд уурхай ямар байх вэ гэдгийг хамтдаа төсөөлье л дөө. Зүгээр л гэрийнхээ яндантай, төмөр пийшинг сана. Яндан нь босоо ам. Пийшин нь далд уурхай. Яндангаараа 1300 метрийн гүнд ороод хажуу тийш нь ухна. Яг туннель шиг бэхэлгээтэй зэрэгцсэн коридоруудыг газар доогуур (пийшин дотроо) байгуулна гэсэн үг. Хөндлөнгөөр нь хэд хэд холбоно. Үүгээр цахилгаан машинууд чөлөөтэй сүлжилдэнэ. Зарим машин нь өөрөө ачигч, зарим нь тэвштэй, бас чиргүүлтэй машинууд. Эдгээр машинуудын байрласан уурхайн ёроолын дээр хүдрийн давхарга бии. Ачигч машины урт саварт тэслэгч байрлуулаад дээд давхаргын хүдэрт тавьж тэсэлснээр хүндийн хүчний үйлчлэлээр доош нурж унахад нь ачиж зөөвөрлөн мөнөөх босоо амаар дээш гаргах юм байна. Ерөнхийдөө босоо амуудаар хүдрээ ч зөөж авна, тэрэг техник, тэсэлгээний бодисоо оруулна. Тэнд хүн ажиллана гэсэн ойлголт байхгүй.

АСАР ИХ УСНЫ ХЭРЭГЦЭЭ
Говь усгүй. Тэгэхээр өдөрт 70-80 мянган тонн хүдэр олборлоход шаардагдах уены хэрэгцээг ямар эх үүсвэрээс
хангах юм бол. Энэ талаархи дэлгэрэнгүй үнэлгээг Австралийн уены нөөц, байгаль орчны мэргэжлийн байгууллага хийж гүйцэтгэжээ. Гүний уены их хэмжээний нөөц ойролцоох тунамал чулуулгын савд байгаа гэдгийг тогтоосон байна. Өмнө нь Гүний хоолой, Галбын говь, Нарийн заг зэрэг газарт уены эрэлд мордсон ч Гүний хоолойн давхаргын уе уурхайг удаан хугацаанд цангаахгүй хэмээн үзжээ. Алсдаа үйлдвэрлэл нэмэгдэхээр Галбын говиос уе нэмж татах шаардлагатай аж.
Харин нутгийн хүн, малыг усаар гачигдуулахгүйн тулд тэдэнд шинээр худаг гаргаж, уе нөөцлөх сав, салхины хүчээр ажилладаг цахилгаан насос, мал услах онгоцоор урьдчилан хангажээ. Ер малчдын гар худгууд нь гадаргууд ойрхон уст давхаргуудаас эх авдаг бөгөөд тэдгээр нь 50-150 метр зузаан шавраар тусгаарлагдсан тул хал балгүй гэнэ. Уурхайн хэрэгцээний усыг харин газрын гадаргуугаас доош 100-180 метрийн гүнээс татах юм байна.

ХЭДЭН ХҮН АЖИЛТАЙ БОЛОХ ВЭ
Далд уурхай байгуулах, цаашилбал үйлдвэр барих зэрэгт жилд 10 мянган хүний ажлын байр гарах юм байна. Энэ нь 2020 он хүртэл бараг тогтвортой байна. Гэхдээ мэдээж дан монголчууд ажиллахгүй нь ойлгомжтой. Харин уурхай ашиглалтад орсноор 35 мянга хүртэл хүнийг ажиллуулж, 2011 оноос 23 жил дараалан зөвхөн Оюу толгой төслийн хүрээнд жил бүр 1100-гаар нэмэгдэх аж. Байнгын ажилчдын тоо жилд 1800 хүрнэ.
Мөн худалдааны салбарт жилд дунджаар 24 мянга, үйлдвэрлэлийн чиглэлд 12 мянга, хөдөө аж ахуй, ан агнуурын
салбарт 20 мянган ажлын байр шинээр бий болох төлөвтэй. Ер нь Оюу толгойн ордыг ашиглаж эхэлснээс хойшхи таван жилд нийт ажлын байрны 90, долоо дахь жилд 98 хувийг монгол ажилчид эзлэх .гэнэ.
Айвенхоу майнз-ын бие даасан гурван судалгаагаар Монгол Улсад үзүүлэх нийгэм, эдийн засгийн эерэг нөлөөлөл нь уурхайн ашиглалтын эхний 35 жилд ойролцоогоор 4,5 тэрбум ам. долларын шууд ашиг олно хэмээн тооцоолсон байна. Үүнээс аж ахуйн нэгжийн албан татварт 3,07 тэрбум, борлуулалтын шимтгэл 791 сая, ажиллагсдын албан татвар, нийгмийн даатгал 419 сая, бусад татвар, төлбөрт 171 сая ам. доллар болох ажээ. Одоогийн тогтвортой байдлын тусгай гэрээнд тусгасан эхний 15 жилд манай Засгййн газар төслөөс олох мөнгөн орлогын 37 хувь буюу 461 сая ам. долларыг хүлээн авна гэжээ.

ЯАХ ЮМ БОЛ…
Оюу толгой дахь үйлдвэрлэлийн эхний таван жилийн хэрэгцээг Хятадаас хангах аж. Харин Таван толгойн нь нүүрсний уурхайг түшиглэн Японы талтай хамтарч, цахилгаан станц барихаар төлөвлөжээ. Засгййн газартай байгуулах тогтвортой байдлын гэрээ магадгүй эрчим хүчний асуудлаас нэлээд шалтгаалсан байж болох талтай учраас дуншсаар байна.

(өнөөдрийн монгол 2005-11-03 129)

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Айвунхоу Майнз ба Монголчууд

уурхайн ланжгаруудын нойрыг хулжааж байна. Энэ бол зэсийн нөөцөөрөө дэлхийд хоёрт орох орд. Гэхдээ өнөөдрийг хүртэл хийгээд буй геологи хайгуулын тооцоогоор шүү дээ. Ер нь Оюу толгойн хүдрийн цөмийг одоо болтол олоогүй гэж үзэж буй бололтой. Канадым Айвенхоу майнз компани энэ ордын лицензийг эзэмшиж, Галбын говьд 135 мянган кв. км буюу Японы нутаг дэвсгэртэй тэнцэхүйц талбайд хил хязгаараа тогтоож, ирээдүйн вант улсын шавыг нэгэнт тавьжээ.

ӨНӨӨДӨР ОЮУ ТОЛГОЙД
Оюу толгойд хайгуулын өрөмдлөгийг 24 цагийн турш хэд хэдэн хэсэгт зэрэг хийж, дэлхийд хоёрхон байдаг 5000 метр хүртэл өрөмдөх чадалтай аварга том өрэм, 200 тоннын даацтай өргөгч цамхаг ажиллаж буй нь алсаас содон харагдана. Одоогоор 900 шахам цооногт 600 мянга орчим метр өрөмдлөг хийжээ. Үүний үр дүнд одоогий^. ханшаар 100 тэрбум долларын металл байгааг тогтоосон баина. Мэдээж зэс, бас алт. Цахилгааныг маш сайн дамжуулдаг, уян хатан зэс хэмээх металлын үнэ дэлхийн зах зээл улам их эрэлт хэрэгцээтэй болохын хэрээр ханш нь өссөөр байна. Зэс олборлох явцад алтыг нь авах боломж ч багагүй бий. Гэхдээ энэ баялагт гар хүрэхэд ажил их бий.
Тиим ч учраас өнөөдөр уул уурхайн техник технологи, барилга байгууламж, геологи хайгуул, ашиглалтын талаар дэлхий дахинаа танигдсан пүүс компани, мэргэжилтнүүдийг урин ажиллуулж байгаа юм билээ. Орд ашиглалтын цогцолбор төлөвлөгөө нэгэнт бэлэн болжээ. Энэ нь дэлхийн хэмжээний шинэ уулын үйлдвэрийг Оюу толгойд тодорхой үе шаттайгаар байгуулахад чиглэгдсэн нарийвчилсан төлөвлөгөө юм. Ингэхдээ бүтээн байгуулалтын ажил 15 жил үргэлжилж, уурхайн ашиглалтын хугацаа 40 гаруй жил. Уурхай 2008 оноос ажиллаж эхлэх бөгөөд 2016 он гэхэд оргил үедээ хүрэх ажээ. Энэ нь жилд дунджаар нэг тэрбум гаруй фунт зэс, 330 мянган унц алтыг доод тал нь 35 жилийн турш үйлдвэрлэнэ. Харин 6 дахь жилээс нь 1.6 тэрбум фунт зэс, 900 мянган унц алт үйлдвэрлэх ажээ.

БОСОО АМ БА ДАЛД УУРХАЙ
Уурхайн барилга угсралтын ажил өнгөрсөн гуравдугаар сард эхэлж, анхны босоо амын байгууламжийг барьж байна. Товчхондоо 6,7 метрийн голчтой буюу таван ханатай гэрийн дайтай хоёр том хувинг газарт суулгаж, 1300 метрийн гүнээс хүдрийг дээш нь татаж гаргана хэмээн ойлговол толгойд хялбар бууж мэднэ. Дээр нь дөрвөң давхар байшингийн хэртэй цамхаг босгоно. Тооцоолсноор энэ өвөл мөнөөх гүнийг хүртэл нэвтэрч, ирэх оны намар дуусгах аж. Ингэснээр 2007-2008 онд далд малталт болон алмаазан өрөмдлөгийг эхлүүлэх юм байна. 10 метр хүртэл голч бүхий ийм босоо ам нийтдээ долоог барина.
Айвенхоу майнз-ынхны яриад байгаа хамгийн сүүлийн үеийн шилдэг технологи гэж юу юм бэ. Босоо ам гэж юуг хэлээд байгаа юм бэ, ирээдүйн далд уурхай ямар байх вэ гэдгийг хамтдаа төсөөлье л дөө. Зүгээр л гэрийнхээ яндантай, төмөр пийшинг сана. Яндан нь босоо ам. Пийшин нь далд уурхай. Яндангаараа 1300 метрийн гүнд ороод хажуу тийш нь ухна. Яг туннель шиг бэхэлгээтэй зэрэгцсэн коридоруудыг газар доогуур (пийшин дотроо) байгуулна гэсэн үг. Хөндлөнгөөр нь хэд хэд холбоно. Үүгээр цахилгаан машинууд чөлөөтэй сүлжилдэнэ. Зарим машин нь өөрөө ачигч, зарим нь тэвштэй, бас чиргүүлтэй машинууд. Эдгээр машинуудын байрласан уурхайн ёроолын дээр хүдрийн давхарга бии. Ачигч машины урт саварт тэслэгч байрлуулаад дээд давхаргын хүдэрт тавьж тэсэлснээр хүндийн хүчний үйлчлэлээр доош нурж унахад нь ачиж зөөвөрлөн мөнөөх босоо амаар дээш гаргах юм байна. Ерөнхийдөө босоо амуудаар хүдрээ ч зөөж авна, тэрэг техник, тэсэлгээний бодисоо оруулна. Тэнд хүн ажиллана гэсэн ойлголт байхгүй.

АСАР ИХ УСНЫ ХЭРЭГЦЭЭ
Говь усгүй. Тэгэхээр өдөрт 70-80 мянган тонн хүдэр олборлоход шаардагдах уены хэрэгцээг ямар эх үүсвэрээс
хангах юм бол. Энэ талаархи дэлгэрэнгүй үнэлгээг Австралийн уены нөөц, байгаль орчны мэргэжлийн байгууллага хийж гүйцэтгэжээ. Гүний уены их хэмжээний нөөц ойролцоох тунамал чулуулгын савд байгаа гэдгийг тогтоосон байна. Өмнө нь Гүний хоолой, Галбын говь, Нарийн заг зэрэг газарт уены эрэлд мордсон ч Гүний хоолойн давхаргын уе уурхайг удаан хугацаанд цангаахгүй хэмээн үзжээ. Алсдаа үйлдвэрлэл нэмэгдэхээр Галбын говиос уе нэмж татах шаардлагатай аж.
Харин нутгийн хүн, малыг усаар гачигдуулахгүйн тулд тэдэнд шинээр худаг гаргаж, уе нөөцлөх сав, салхины хүчээр ажилладаг цахилгаан насос, мал услах онгоцоор урьдчилан хангажээ. Ер малчдын гар худгууд нь гадаргууд ойрхон уст давхаргуудаас эх авдаг бөгөөд тэдгээр нь 50-150 метр зузаан шавраар тусгаарлагдсан тул хал балгүй гэнэ. Уурхайн хэрэгцээний усыг харин газрын гадаргуугаас доош 100-180 метрийн гүнээс татах юм байна.

ХЭДЭН ХҮН АЖИЛТАЙ БОЛОХ ВЭ
Далд уурхай байгуулах, цаашилбал үйлдвэр барих зэрэгт жилд 10 мянган хүний ажлын байр гарах юм байна. Энэ нь 2020 он хүртэл бараг тогтвортой байна. Гэхдээ мэдээж дан монголчууд ажиллахгүй нь ойлгомжтой. Харин уурхай ашиглалтад орсноор 35 мянга хүртэл хүнийг ажиллуулж, 2011 оноос 23 жил дараалан зөвхөн Оюу толгой төслийн хүрээнд жил бүр 1100-гаар нэмэгдэх аж. Байнгын ажилчдын тоо жилд 1800 хүрнэ.
Мөн худалдааны салбарт жилд дунджаар 24 мянга, үйлдвэрлэлийн чиглэлд 12 мянга, хөдөө аж ахуй, ан агнуурын
салбарт 20 мянган ажлын байр шинээр бий болох төлөвтэй. Ер нь Оюу толгойн ордыг ашиглаж эхэлснээс хойшхи таван жилд нийт ажлын байрны 90, долоо дахь жилд 98 хувийг монгол ажилчид эзлэх .гэнэ.
Айвенхоу майнз-ын бие даасан гурван судалгаагаар Монгол Улсад үзүүлэх нийгэм, эдийн засгийн эерэг нөлөөлөл нь уурхайн ашиглалтын эхний 35 жилд ойролцоогоор 4,5 тэрбум ам. долларын шууд ашиг олно хэмээн тооцоолсон байна. Үүнээс аж ахуйн нэгжийн албан татварт 3,07 тэрбум, борлуулалтын шимтгэл 791 сая, ажиллагсдын албан татвар, нийгмийн даатгал 419 сая, бусад татвар, төлбөрт 171 сая ам. доллар болох ажээ. Одоогийн тогтвортой байдлын тусгай гэрээнд тусгасан эхний 15 жилд манай Засгййн газар төслөөс олох мөнгөн орлогын 37 хувь буюу 461 сая ам. долларыг хүлээн авна гэжээ.

ЯАХ ЮМ БОЛ…
Оюу толгой дахь үйлдвэрлэлийн эхний таван жилийн хэрэгцээг Хятадаас хангах аж. Харин Таван толгойн нь нүүрсний уурхайг түшиглэн Японы талтай хамтарч, цахилгаан станц барихаар төлөвлөжээ. Засгййн газартай байгуулах тогтвортой байдлын гэрээ магадгүй эрчим хүчний асуудлаас нэлээд шалтгаалсан байж болох талтай учраас дуншсаар байна.

(өнөөдрийн монгол 2005-11-03 129)

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Айвунхоу Майнз ба Монголчууд

уурхайн ланжгаруудын нойрыг хулжааж байна. Энэ бол зэсийн нөөцөөрөө дэлхийд хоёрт орох орд. Гэхдээ өнөөдрийг хүртэл хийгээд буй геологи хайгуулын тооцоогоор шүү дээ. Ер нь Оюу толгойн хүдрийн цөмийг одоо болтол олоогүй гэж үзэж буй бололтой. Канадым Айвенхоу майнз компани энэ ордын лицензийг эзэмшиж, Галбын говьд 135 мянган кв. км буюу Японы нутаг дэвсгэртэй тэнцэхүйц талбайд хил хязгаараа тогтоож, ирээдүйн вант улсын шавыг нэгэнт тавьжээ.

ӨНӨӨДӨР ОЮУ ТОЛГОЙД
Оюу толгойд хайгуулын өрөмдлөгийг 24 цагийн турш хэд хэдэн хэсэгт зэрэг хийж, дэлхийд хоёрхон байдаг 5000 метр хүртэл өрөмдөх чадалтай аварга том өрэм, 200 тоннын даацтай өргөгч цамхаг ажиллаж буй нь алсаас содон харагдана. Одоогоор 900 шахам цооногт 600 мянга орчим метр өрөмдлөг хийжээ. Үүний үр дүнд одоогий^. ханшаар 100 тэрбум долларын металл байгааг тогтоосон баина. Мэдээж зэс, бас алт. Цахилгааныг маш сайн дамжуулдаг, уян хатан зэс хэмээх металлын үнэ дэлхийн зах зээл улам их эрэлт хэрэгцээтэй болохын хэрээр ханш нь өссөөр байна. Зэс олборлох явцад алтыг нь авах боломж ч багагүй бий. Гэхдээ энэ баялагт гар хүрэхэд ажил их бий.
Тиим ч учраас өнөөдөр уул уурхайн техник технологи, барилга байгууламж, геологи хайгуул, ашиглалтын талаар дэлхий дахинаа танигдсан пүүс компани, мэргэжилтнүүдийг урин ажиллуулж байгаа юм билээ. Орд ашиглалтын цогцолбор төлөвлөгөө нэгэнт бэлэн болжээ. Энэ нь дэлхийн хэмжээний шинэ уулын үйлдвэрийг Оюу толгойд тодорхой үе шаттайгаар байгуулахад чиглэгдсэн нарийвчилсан төлөвлөгөө юм. Ингэхдээ бүтээн байгуулалтын ажил 15 жил үргэлжилж, уурхайн ашиглалтын хугацаа 40 гаруй жил. Уурхай 2008 оноос ажиллаж эхлэх бөгөөд 2016 он гэхэд оргил үедээ хүрэх ажээ. Энэ нь жилд дунджаар нэг тэрбум гаруй фунт зэс, 330 мянган унц алтыг доод тал нь 35 жилийн турш үйлдвэрлэнэ. Харин 6 дахь жилээс нь 1.6 тэрбум фунт зэс, 900 мянган унц алт үйлдвэрлэх ажээ.

БОСОО АМ БА ДАЛД УУРХАЙ
Уурхайн барилга угсралтын ажил өнгөрсөн гуравдугаар сард эхэлж, анхны босоо амын байгууламжийг барьж байна. Товчхондоо 6,7 метрийн голчтой буюу таван ханатай гэрийн дайтай хоёр том хувинг газарт суулгаж, 1300 метрийн гүнээс хүдрийг дээш нь татаж гаргана хэмээн ойлговол толгойд хялбар бууж мэднэ. Дээр нь дөрвөң давхар байшингийн хэртэй цамхаг босгоно. Тооцоолсноор энэ өвөл мөнөөх гүнийг хүртэл нэвтэрч, ирэх оны намар дуусгах аж. Ингэснээр 2007-2008 онд далд малталт болон алмаазан өрөмдлөгийг эхлүүлэх юм байна. 10 метр хүртэл голч бүхий ийм босоо ам нийтдээ долоог барина.
Айвенхоу майнз-ынхны яриад байгаа хамгийн сүүлийн үеийн шилдэг технологи гэж юу юм бэ. Босоо ам гэж юуг хэлээд байгаа юм бэ, ирээдүйн далд уурхай ямар байх вэ гэдгийг хамтдаа төсөөлье л дөө. Зүгээр л гэрийнхээ яндантай, төмөр пийшинг сана. Яндан нь босоо ам. Пийшин нь далд уурхай. Яндангаараа 1300 метрийн гүнд ороод хажуу тийш нь ухна. Яг туннель шиг бэхэлгээтэй зэрэгцсэн коридоруудыг газар доогуур (пийшин дотроо) байгуулна гэсэн үг. Хөндлөнгөөр нь хэд хэд холбоно. Үүгээр цахилгаан машинууд чөлөөтэй сүлжилдэнэ. Зарим машин нь өөрөө ачигч, зарим нь тэвштэй, бас чиргүүлтэй машинууд. Эдгээр машинуудын байрласан уурхайн ёроолын дээр хүдрийн давхарга бии. Ачигч машины урт саварт тэслэгч байрлуулаад дээд давхаргын хүдэрт тавьж тэсэлснээр хүндийн хүчний үйлчлэлээр доош нурж унахад нь ачиж зөөвөрлөн мөнөөх босоо амаар дээш гаргах юм байна. Ерөнхийдөө босоо амуудаар хүдрээ ч зөөж авна, тэрэг техник, тэсэлгээний бодисоо оруулна. Тэнд хүн ажиллана гэсэн ойлголт байхгүй.

АСАР ИХ УСНЫ ХЭРЭГЦЭЭ
Говь усгүй. Тэгэхээр өдөрт 70-80 мянган тонн хүдэр олборлоход шаардагдах уены хэрэгцээг ямар эх үүсвэрээс
хангах юм бол. Энэ талаархи дэлгэрэнгүй үнэлгээг Австралийн уены нөөц, байгаль орчны мэргэжлийн байгууллага хийж гүйцэтгэжээ. Гүний уены их хэмжээний нөөц ойролцоох тунамал чулуулгын савд байгаа гэдгийг тогтоосон байна. Өмнө нь Гүний хоолой, Галбын говь, Нарийн заг зэрэг газарт уены эрэлд мордсон ч Гүний хоолойн давхаргын уе уурхайг удаан хугацаанд цангаахгүй хэмээн үзжээ. Алсдаа үйлдвэрлэл нэмэгдэхээр Галбын говиос уе нэмж татах шаардлагатай аж.
Харин нутгийн хүн, малыг усаар гачигдуулахгүйн тулд тэдэнд шинээр худаг гаргаж, уе нөөцлөх сав, салхины хүчээр ажилладаг цахилгаан насос, мал услах онгоцоор урьдчилан хангажээ. Ер малчдын гар худгууд нь гадаргууд ойрхон уст давхаргуудаас эх авдаг бөгөөд тэдгээр нь 50-150 метр зузаан шавраар тусгаарлагдсан тул хал балгүй гэнэ. Уурхайн хэрэгцээний усыг харин газрын гадаргуугаас доош 100-180 метрийн гүнээс татах юм байна.

ХЭДЭН ХҮН АЖИЛТАЙ БОЛОХ ВЭ
Далд уурхай байгуулах, цаашилбал үйлдвэр барих зэрэгт жилд 10 мянган хүний ажлын байр гарах юм байна. Энэ нь 2020 он хүртэл бараг тогтвортой байна. Гэхдээ мэдээж дан монголчууд ажиллахгүй нь ойлгомжтой. Харин уурхай ашиглалтад орсноор 35 мянга хүртэл хүнийг ажиллуулж, 2011 оноос 23 жил дараалан зөвхөн Оюу толгой төслийн хүрээнд жил бүр 1100-гаар нэмэгдэх аж. Байнгын ажилчдын тоо жилд 1800 хүрнэ.
Мөн худалдааны салбарт жилд дунджаар 24 мянга, үйлдвэрлэлийн чиглэлд 12 мянга, хөдөө аж ахуй, ан агнуурын
салбарт 20 мянган ажлын байр шинээр бий болох төлөвтэй. Ер нь Оюу толгойн ордыг ашиглаж эхэлснээс хойшхи таван жилд нийт ажлын байрны 90, долоо дахь жилд 98 хувийг монгол ажилчид эзлэх .гэнэ.
Айвенхоу майнз-ын бие даасан гурван судалгаагаар Монгол Улсад үзүүлэх нийгэм, эдийн засгийн эерэг нөлөөлөл нь уурхайн ашиглалтын эхний 35 жилд ойролцоогоор 4,5 тэрбум ам. долларын шууд ашиг олно хэмээн тооцоолсон байна. Үүнээс аж ахуйн нэгжийн албан татварт 3,07 тэрбум, борлуулалтын шимтгэл 791 сая, ажиллагсдын албан татвар, нийгмийн даатгал 419 сая, бусад татвар, төлбөрт 171 сая ам. доллар болох ажээ. Одоогийн тогтвортой байдлын тусгай гэрээнд тусгасан эхний 15 жилд манай Засгййн газар төслөөс олох мөнгөн орлогын 37 хувь буюу 461 сая ам. долларыг хүлээн авна гэжээ.

ЯАХ ЮМ БОЛ…
Оюу толгой дахь үйлдвэрлэлийн эхний таван жилийн хэрэгцээг Хятадаас хангах аж. Харин Таван толгойн нь нүүрсний уурхайг түшиглэн Японы талтай хамтарч, цахилгаан станц барихаар төлөвлөжээ. Засгййн газартай байгуулах тогтвортой байдлын гэрээ магадгүй эрчим хүчний асуудлаас нэлээд шалтгаалсан байж болох талтай учраас дуншсаар байна.

(өнөөдрийн монгол 2005-11-03 129)

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Айвунхоу Майнз ба Монголчууд

уурхайн ланжгаруудын нойрыг хулжааж байна. Энэ бол зэсийн нөөцөөрөө дэлхийд хоёрт орох орд. Гэхдээ өнөөдрийг хүртэл хийгээд буй геологи хайгуулын тооцоогоор шүү дээ. Ер нь Оюу толгойн хүдрийн цөмийг одоо болтол олоогүй гэж үзэж буй бололтой. Канадым Айвенхоу майнз компани энэ ордын лицензийг эзэмшиж, Галбын говьд 135 мянган кв. км буюу Японы нутаг дэвсгэртэй тэнцэхүйц талбайд хил хязгаараа тогтоож, ирээдүйн вант улсын шавыг нэгэнт тавьжээ.

ӨНӨӨДӨР ОЮУ ТОЛГОЙД
Оюу толгойд хайгуулын өрөмдлөгийг 24 цагийн турш хэд хэдэн хэсэгт зэрэг хийж, дэлхийд хоёрхон байдаг 5000 метр хүртэл өрөмдөх чадалтай аварга том өрэм, 200 тоннын даацтай өргөгч цамхаг ажиллаж буй нь алсаас содон харагдана. Одоогоор 900 шахам цооногт 600 мянга орчим метр өрөмдлөг хийжээ. Үүний үр дүнд одоогий^. ханшаар 100 тэрбум долларын металл байгааг тогтоосон баина. Мэдээж зэс, бас алт. Цахилгааныг маш сайн дамжуулдаг, уян хатан зэс хэмээх металлын үнэ дэлхийн зах зээл улам их эрэлт хэрэгцээтэй болохын хэрээр ханш нь өссөөр байна. Зэс олборлох явцад алтыг нь авах боломж ч багагүй бий. Гэхдээ энэ баялагт гар хүрэхэд ажил их бий.
Тиим ч учраас өнөөдөр уул уурхайн техник технологи, барилга байгууламж, геологи хайгуул, ашиглалтын талаар дэлхий дахинаа танигдсан пүүс компани, мэргэжилтнүүдийг урин ажиллуулж байгаа юм билээ. Орд ашиглалтын цогцолбор төлөвлөгөө нэгэнт бэлэн болжээ. Энэ нь дэлхийн хэмжээний шинэ уулын үйлдвэрийг Оюу толгойд тодорхой үе шаттайгаар байгуулахад чиглэгдсэн нарийвчилсан төлөвлөгөө юм. Ингэхдээ бүтээн байгуулалтын ажил 15 жил үргэлжилж, уурхайн ашиглалтын хугацаа 40 гаруй жил. Уурхай 2008 оноос ажиллаж эхлэх бөгөөд 2016 он гэхэд оргил үедээ хүрэх ажээ. Энэ нь жилд дунджаар нэг тэрбум гаруй фунт зэс, 330 мянган унц алтыг доод тал нь 35 жилийн турш үйлдвэрлэнэ. Харин 6 дахь жилээс нь 1.6 тэрбум фунт зэс, 900 мянган унц алт үйлдвэрлэх ажээ.

БОСОО АМ БА ДАЛД УУРХАЙ
Уурхайн барилга угсралтын ажил өнгөрсөн гуравдугаар сард эхэлж, анхны босоо амын байгууламжийг барьж байна. Товчхондоо 6,7 метрийн голчтой буюу таван ханатай гэрийн дайтай хоёр том хувинг газарт суулгаж, 1300 метрийн гүнээс хүдрийг дээш нь татаж гаргана хэмээн ойлговол толгойд хялбар бууж мэднэ. Дээр нь дөрвөң давхар байшингийн хэртэй цамхаг босгоно. Тооцоолсноор энэ өвөл мөнөөх гүнийг хүртэл нэвтэрч, ирэх оны намар дуусгах аж. Ингэснээр 2007-2008 онд далд малталт болон алмаазан өрөмдлөгийг эхлүүлэх юм байна. 10 метр хүртэл голч бүхий ийм босоо ам нийтдээ долоог барина.
Айвенхоу майнз-ынхны яриад байгаа хамгийн сүүлийн үеийн шилдэг технологи гэж юу юм бэ. Босоо ам гэж юуг хэлээд байгаа юм бэ, ирээдүйн далд уурхай ямар байх вэ гэдгийг хамтдаа төсөөлье л дөө. Зүгээр л гэрийнхээ яндантай, төмөр пийшинг сана. Яндан нь босоо ам. Пийшин нь далд уурхай. Яндангаараа 1300 метрийн гүнд ороод хажуу тийш нь ухна. Яг туннель шиг бэхэлгээтэй зэрэгцсэн коридоруудыг газар доогуур (пийшин дотроо) байгуулна гэсэн үг. Хөндлөнгөөр нь хэд хэд холбоно. Үүгээр цахилгаан машинууд чөлөөтэй сүлжилдэнэ. Зарим машин нь өөрөө ачигч, зарим нь тэвштэй, бас чиргүүлтэй машинууд. Эдгээр машинуудын байрласан уурхайн ёроолын дээр хүдрийн давхарга бии. Ачигч машины урт саварт тэслэгч байрлуулаад дээд давхаргын хүдэрт тавьж тэсэлснээр хүндийн хүчний үйлчлэлээр доош нурж унахад нь ачиж зөөвөрлөн мөнөөх босоо амаар дээш гаргах юм байна. Ерөнхийдөө босоо амуудаар хүдрээ ч зөөж авна, тэрэг техник, тэсэлгээний бодисоо оруулна. Тэнд хүн ажиллана гэсэн ойлголт байхгүй.

АСАР ИХ УСНЫ ХЭРЭГЦЭЭ
Говь усгүй. Тэгэхээр өдөрт 70-80 мянган тонн хүдэр олборлоход шаардагдах уены хэрэгцээг ямар эх үүсвэрээс
хангах юм бол. Энэ талаархи дэлгэрэнгүй үнэлгээг Австралийн уены нөөц, байгаль орчны мэргэжлийн байгууллага хийж гүйцэтгэжээ. Гүний уены их хэмжээний нөөц ойролцоох тунамал чулуулгын савд байгаа гэдгийг тогтоосон байна. Өмнө нь Гүний хоолой, Галбын говь, Нарийн заг зэрэг газарт уены эрэлд мордсон ч Гүний хоолойн давхаргын уе уурхайг удаан хугацаанд цангаахгүй хэмээн үзжээ. Алсдаа үйлдвэрлэл нэмэгдэхээр Галбын говиос уе нэмж татах шаардлагатай аж.
Харин нутгийн хүн, малыг усаар гачигдуулахгүйн тулд тэдэнд шинээр худаг гаргаж, уе нөөцлөх сав, салхины хүчээр ажилладаг цахилгаан насос, мал услах онгоцоор урьдчилан хангажээ. Ер малчдын гар худгууд нь гадаргууд ойрхон уст давхаргуудаас эх авдаг бөгөөд тэдгээр нь 50-150 метр зузаан шавраар тусгаарлагдсан тул хал балгүй гэнэ. Уурхайн хэрэгцээний усыг харин газрын гадаргуугаас доош 100-180 метрийн гүнээс татах юм байна.

ХЭДЭН ХҮН АЖИЛТАЙ БОЛОХ ВЭ
Далд уурхай байгуулах, цаашилбал үйлдвэр барих зэрэгт жилд 10 мянган хүний ажлын байр гарах юм байна. Энэ нь 2020 он хүртэл бараг тогтвортой байна. Гэхдээ мэдээж дан монголчууд ажиллахгүй нь ойлгомжтой. Харин уурхай ашиглалтад орсноор 35 мянга хүртэл хүнийг ажиллуулж, 2011 оноос 23 жил дараалан зөвхөн Оюу толгой төслийн хүрээнд жил бүр 1100-гаар нэмэгдэх аж. Байнгын ажилчдын тоо жилд 1800 хүрнэ.
Мөн худалдааны салбарт жилд дунджаар 24 мянга, үйлдвэрлэлийн чиглэлд 12 мянга, хөдөө аж ахуй, ан агнуурын
салбарт 20 мянган ажлын байр шинээр бий болох төлөвтэй. Ер нь Оюу толгойн ордыг ашиглаж эхэлснээс хойшхи таван жилд нийт ажлын байрны 90, долоо дахь жилд 98 хувийг монгол ажилчид эзлэх .гэнэ.
Айвенхоу майнз-ын бие даасан гурван судалгаагаар Монгол Улсад үзүүлэх нийгэм, эдийн засгийн эерэг нөлөөлөл нь уурхайн ашиглалтын эхний 35 жилд ойролцоогоор 4,5 тэрбум ам. долларын шууд ашиг олно хэмээн тооцоолсон байна. Үүнээс аж ахуйн нэгжийн албан татварт 3,07 тэрбум, борлуулалтын шимтгэл 791 сая, ажиллагсдын албан татвар, нийгмийн даатгал 419 сая, бусад татвар, төлбөрт 171 сая ам. доллар болох ажээ. Одоогийн тогтвортой байдлын тусгай гэрээнд тусгасан эхний 15 жилд манай Засгййн газар төслөөс олох мөнгөн орлогын 37 хувь буюу 461 сая ам. долларыг хүлээн авна гэжээ.

ЯАХ ЮМ БОЛ…
Оюу толгой дахь үйлдвэрлэлийн эхний таван жилийн хэрэгцээг Хятадаас хангах аж. Харин Таван толгойн нь нүүрсний уурхайг түшиглэн Японы талтай хамтарч, цахилгаан станц барихаар төлөвлөжээ. Засгййн газартай байгуулах тогтвортой байдлын гэрээ магадгүй эрчим хүчний асуудлаас нэлээд шалтгаалсан байж болох талтай учраас дуншсаар байна.

(өнөөдрийн монгол 2005-11-03 129)

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments
Back to top button