Хүүхдийн хөдөлмөр эрхлэлт өсч байна

Yүдээр нь оров уу үгүй юу л бага насны хүүхдүүд будаа авах уу эгч ээ, эээ ганцханыг л авчих л даа, зурагтын мэдээ аваарай гээд л хэдэн хүүхэд угтлаа. Сэтгэлийг нь бодоод хэдэн будаа аваад тагтаа хооллонгоо ажиглаад байтал будаа, зурагтын мэдээ зарж байгаа хүмүүсийн дийлэнх нь хүүхдүүд байна тэгэхдээ бүүр бага насны. Ингээд хүүхдийн хөдөлмөр эрхлэлтийн талаар судаллаа.

Хүүхдийн сэтгэл гэдэг цагаан цаас шиг ямар ч толбогүй байдаг. Тэгтэл сүүлийн жилүүдэд хүүхэд багачуудийн цагаан цаас шиг сэтгэлд томчууд бид өөрсдөө хараар будаг үлдээж ирээдүйг нь боомилж байна. Өөрөөр хэлбэл бид өөрсдөөө хөдөлмөр эрхлэх боломжтой ч залхуурдаг, гэр бүлээ тэжээх хариуцлагыг болон дарамтыг хүүхдэд үүрүүлдэг.

Хүүхдийн хөдөлмөрийн талаар Монгол улсын хуулинд заасан байдаг ч арай л 10 хүрээгүй хүүхдээр хөдөлмөр эрхлүүлэхийг зөвшөөрөөгүй. Өнөөдөр хөдөлмөр эрхэлж байгаа хүүхдүүдийн ихэнх хувь нь бага насны өөрөөр хэлбэл 10 ч хүрээгүй байдаг бөгөөд тэдгээрийн эрх ашгын болон хөдөлмөр эрхлэлтийн талаарх судалгаа хийдэг хэд хэдэн төрийн болон төрийн бус, олон улсын цөөнгүй байгууллага байдаг. Тэдгээр байгуулага хүүхдийн хөдөлмөр эрхэлж байгаа байдлыг

1. Албан бус хэвшил,

2. Yйлчилгээний салбар ба бэлгийн мөлжлөг,

3. Гэрийн үйлчлэгч, айлд мал маллах,

4. Алт жоншны уурхай гэсэн үндсэн дөрвөн хэсэгт хуваан үздэг байна.

Өнөөдөр албан бус хэвшилд 5000 орчим хүүхэд хөдөлмөр эрхэлж байгаа бөгөөд 80 орчим хувь нь Баянзүрх, Сонгинохайрхан дүүргүүдэд ажилладаг. Эцэг эх нь ажилгүй болохоор айлын том хүүхэд нь аргагүйн эрхэнд дүү нараа тэжээхээр ажилладаг гэж хөдөлмөр эрхэлж байгаа хүүхдүүд хэлдэг нь дэндүү харамсмаар. Эдгээр хүүхдүүд хөдөлмөрлөж олсон мөнгөныхөө дийлэнх хувийг хүнсэндээ, үлдсэн хувийг нь өр, бусад хэрэглэл болон эмчилгээний зардалд зарцуулдаг ажээ. Албан бус хэвшлээр ажиллаж байгаа хүүхдүүдийн голлон эрхэлдэг ажил нь жижиглэнгээр бараа зарах, ачаа зөөх, мах эвдэх, хог түүх, банз зөөж өрөх, мод хөрөөдөх, өрөх, вагон түрэх, утсаар яриулах, барилгын ажил эрхлэх, авто засварт туслах ажилчин хийх, ногоо жимс ялгаж сардаа 25000-3000 төгрөг авдаг бөгөөд зарим нь ажил олгогчтойгоо аман гэрээ байгуулан ажилладаг ажээ. Эдгээр хүүхдүүд ажлынхаа байранд ажилтайгаа хобоотойгоор гэмтдэг байна. Тодруулбал шарх, зөөлөн эдийн няцралт, хугаралт зэрэг гэмтэлд өртдөг бөгөөд эмчилгээний зардлыг ажил олгогч бус хүүхэд өөрөөсөө гаргадаг байна.

Yйлчилгээний салбарт ажилладаг хүүхдийн 81.2 хувийг эмэгтэй хүүхэд эзэлдэг бөгөөд голчлон бэлгийн мөлжлөгт өртдөг байна. Yйлчилгээний газар ажилагчдын тархалтыг үйлчилгээний газрын төрлөөр нь авч үзвэл баар диско клубт 67 хувь, зочид буудалд 29.9 хувьтай байгаа нь хүүхдүүд бэлгийн мөлжлөгт өртөх нэгэн шалтгаан болж байна. Бэлгийн мөлжлөгт өртөх бас нэгэн хүчин зүйл нь ажлын нөхцөл, ажиллах цаг нь ордог. Yйлчилгээний салбарт ажилладаг хүүхдүүдийн сарын дундаж цалин нь 68000 төгрөг бөгөөд бэлнээр авдаг ч зарим нэг нь ажил олгогчтойгоо хөдөлмөрийн гэрээ хийгээгүйн улмаас цалингаа авч чадахгүйд хүрдэг ажээ. Yйлчилгээний газарт ажилладаг хүүхдүүд ажлын нөхцөл маш муу бөгөөд ажил олгогч нь бэлгийн дарамт ихээр үзүүлдэг хэмээн дүгнэж байсан. Тодруулбал үйлчлүүлэгчид бэлгийн үйлчилгээ үзүүлэхийг шаардаж ажлын цагийг дутуу үнэлэн цалингаа цагт нь өгөхгүй хэл амаар доромжлох явдал их гардаг ажээ. Ажлаа хийж яваад бэлгийн халдлагад өртсөн хүн цөөнгүй байдаг бөгөөд ажил олгогч эзэн огт хариуцдагүй. Yүний улмаас өвчин авах болон бусад дарамтыг ажил эрхлэгч өөрөө л хариуцах болдог нь хамгийн том бэрхшээл юм.

Алт жоншны уурхайд бага насны хүүхэд албан бусаар хөдөлмөр эрхлэх нь сүүлийн жилүүдэд ихсэж байгаа. Энэ нь өрхийн орлогод нэмэр болох, гэр нь уурхайн ойролцоо байдаг бөгөөд хэцүү ч гэсэн ажиллахаас өөр арга байхгүй хэмээн уурхайд хөдөлмөр эрхэлж байгаа хүүхдүүд тайлбарлаж байна. Алт олборлож байгаа хүүхдүүдийн тогтмол хийдэг ажил нь ус, шороо зөөх, алт угаах, шороо ухах, нүх малтах, шороо шигших. Yүний зэрэгцээ эдгээр хүүхдүүд мөнгөн ус олборлох, мөнгөн усаар алт бариулах, тэсэлгээ хийх, химийн хорт бодисуудтай байнга шахам харьцдаг нь эрүүл мэндээрэ хохирох эх үүсвэр болдог. Жонш олборлож буй хүүхдүүдийн тогтмол хийдэг ажил нь мөн л аюултай орчинд ажилладаг бөгөөд уурхайд ажилладаг хүүхдүүдийн эрүүл мэндийн асуудал нь орхигддог. Өөрөөр хэлбэл уурхайд ажилладаг хүүхдүүдийн ихэнх нь сар болон түүнээс дээш хугацаагаар өвдөж байгаа бөгөөд голчлон үе мөчний болон амьсгалын замын ямар нэгэн өвчин авдаг байна. Хамгийн гол харлам баримт бол эдгээр өвчин авсан хүүдүүдийн 97 хувь нь огт эмнэлэгт үзүүлж эмчээс зөвлөгөө аваагүйн улмаас өвчнөөө хүндрүүлдэг. Yе мөчний болон амьсгалын замын өвчин хүндрэх нь тухайн хүүхдийн насыг богиносгож цаашид дархлаа нь суларч өвчлөмтгий болдог сөрөг нөлөөтэй.

Алт, жонш олборлож байхдаа хүүхдүүд бие биенээ дээрлхэх явдал их гардаг бөгөөд зодолдох нь наад захны асуудал. Хэрэв ширүүхэн зододвол нэгнээ нүх лүү түлхэж унагах явдал цөөнгүй гарсан. Энэ нь мөн л хүүхдийн эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлөх нь тодорхой. Уурхайд ажиллаж байгаа хүүхдүүд ажлаа хийж байхдаа хөл гараа гэмтээх нь энгийн үзэгдэл бөгөөд голчлон тархи толгой, нуруугаа гэмтээдэг бөгөөд зарим нэг нь удааан хугацаагар өвчнөө эмчлүүлээгүйн улмаас ухаан алдаж унадаг эмэгнэлтэй түүх нэг биш удаа гараад байгаа.

Уг нь улс орны ирээдүй болсон энхрий бяцхан үрсээрээ хөдөлмөр эрхлүүлж эрүүл мэндээр нь тоглож байхаар эцэг эхчүүд анхааралдаа авах хэрэгтэй. Хөдөлмөр эрхэлж байгаа хүүхдээрээ гэр, дүү нарыг нь харуулж, тэднийгээ зөвөөр хүмүүжүүлэх арга замыг нь зааж эцэг эхчүүд бид өөрсдөө ажил эрхлэвэл ядаж л сэтгэл амар байх.

Нөгөө талаас хөдөлмөр эрхэлж байгаа хүүхдийн тухай ямар нэгэн эрх зүйн акт бичиг баримт хангалтгүй байна. Ядаж л Монгол улсын хөдөлөмрийн тухай хуульд хүүхэдтэй холбоотой зүйл заалт бараг байхгүй гэхэд хилсдэхгүй. Тиймээс төрөөс авах арга хэмжээний нэн тэргүүнд хүүхдийн хөдөлмөрийг ашиглагч этгээдэд хуулийн хариуцлагыг чангатгах, хүүхдийн хөдөлмөрийн тэвчишгүй хэлбэрийг усгахтай холбогдсон эрх зүйн зохицуулалтыг албан бус хэвшил, үйлдвэр, үйлчилгээний салбарт бий болгох, стандартыг боловсруулах, хяналтын механизмыг тодорхой болгох, халамжийн бодлогыг эмзэг бүлгийн өрхийн амьжиргааг дэмжихэд хандуулах анхааралаа нэмэх хэрэгтэй байна.

Хэдийгээр өнөөдөр хөдөлмөр эрхэлж өрхийн орлогоо бүрдүүлж байгаа хүүхдүүдийг буруутгах аргагүй ч сургууль соёлоос хэдэн алхмын хойно явж байгаа эдгээр хүүхдийн ирдээүйг төсөөлвөл траншейны гэгдэх хэдэн хог түүгч л төсөөлөгдөж байна. Тйимээс төр засгаас яаралтай арга хэмжээ авч, насанд хүрсэн хүмүүс бид ч гэсэн тэдний төлөө тусламжийн гараа сунгах нь зүйтэй гэж үзэж бодож байна. Надтай санал нэгдэж буй хүн ч цөөнгүй байгаа гэдэгт найдаж байна.

А.Баярмаа Оллоо.МН

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Хүүхдийн хөдөлмөр эрхлэлт өсч байна

Yүдээр нь оров уу үгүй юу л бага насны хүүхдүүд будаа авах уу эгч ээ, эээ ганцханыг л авчих л даа, зурагтын мэдээ аваарай гээд л хэдэн хүүхэд угтлаа. Сэтгэлийг нь бодоод хэдэн будаа аваад тагтаа хооллонгоо ажиглаад байтал будаа, зурагтын мэдээ зарж байгаа хүмүүсийн дийлэнх нь хүүхдүүд байна тэгэхдээ бүүр бага насны. Ингээд хүүхдийн хөдөлмөр эрхлэлтийн талаар судаллаа.

Хүүхдийн сэтгэл гэдэг цагаан цаас шиг ямар ч толбогүй байдаг. Тэгтэл сүүлийн жилүүдэд хүүхэд багачуудийн цагаан цаас шиг сэтгэлд томчууд бид өөрсдөө хараар будаг үлдээж ирээдүйг нь боомилж байна. Өөрөөр хэлбэл бид өөрсдөөө хөдөлмөр эрхлэх боломжтой ч залхуурдаг, гэр бүлээ тэжээх хариуцлагыг болон дарамтыг хүүхдэд үүрүүлдэг.

Хүүхдийн хөдөлмөрийн талаар Монгол улсын хуулинд заасан байдаг ч арай л 10 хүрээгүй хүүхдээр хөдөлмөр эрхлүүлэхийг зөвшөөрөөгүй. Өнөөдөр хөдөлмөр эрхэлж байгаа хүүхдүүдийн ихэнх хувь нь бага насны өөрөөр хэлбэл 10 ч хүрээгүй байдаг бөгөөд тэдгээрийн эрх ашгын болон хөдөлмөр эрхлэлтийн талаарх судалгаа хийдэг хэд хэдэн төрийн болон төрийн бус, олон улсын цөөнгүй байгууллага байдаг. Тэдгээр байгуулага хүүхдийн хөдөлмөр эрхэлж байгаа байдлыг

1. Албан бус хэвшил,

2. Yйлчилгээний салбар ба бэлгийн мөлжлөг,

3. Гэрийн үйлчлэгч, айлд мал маллах,

4. Алт жоншны уурхай гэсэн үндсэн дөрвөн хэсэгт хуваан үздэг байна.

Өнөөдөр албан бус хэвшилд 5000 орчим хүүхэд хөдөлмөр эрхэлж байгаа бөгөөд 80 орчим хувь нь Баянзүрх, Сонгинохайрхан дүүргүүдэд ажилладаг. Эцэг эх нь ажилгүй болохоор айлын том хүүхэд нь аргагүйн эрхэнд дүү нараа тэжээхээр ажилладаг гэж хөдөлмөр эрхэлж байгаа хүүхдүүд хэлдэг нь дэндүү харамсмаар. Эдгээр хүүхдүүд хөдөлмөрлөж олсон мөнгөныхөө дийлэнх хувийг хүнсэндээ, үлдсэн хувийг нь өр, бусад хэрэглэл болон эмчилгээний зардалд зарцуулдаг ажээ. Албан бус хэвшлээр ажиллаж байгаа хүүхдүүдийн голлон эрхэлдэг ажил нь жижиглэнгээр бараа зарах, ачаа зөөх, мах эвдэх, хог түүх, банз зөөж өрөх, мод хөрөөдөх, өрөх, вагон түрэх, утсаар яриулах, барилгын ажил эрхлэх, авто засварт туслах ажилчин хийх, ногоо жимс ялгаж сардаа 25000-3000 төгрөг авдаг бөгөөд зарим нь ажил олгогчтойгоо аман гэрээ байгуулан ажилладаг ажээ. Эдгээр хүүхдүүд ажлынхаа байранд ажилтайгаа хобоотойгоор гэмтдэг байна. Тодруулбал шарх, зөөлөн эдийн няцралт, хугаралт зэрэг гэмтэлд өртдөг бөгөөд эмчилгээний зардлыг ажил олгогч бус хүүхэд өөрөөсөө гаргадаг байна.

Yйлчилгээний салбарт ажилладаг хүүхдийн 81.2 хувийг эмэгтэй хүүхэд эзэлдэг бөгөөд голчлон бэлгийн мөлжлөгт өртдөг байна. Yйлчилгээний газар ажилагчдын тархалтыг үйлчилгээний газрын төрлөөр нь авч үзвэл баар диско клубт 67 хувь, зочид буудалд 29.9 хувьтай байгаа нь хүүхдүүд бэлгийн мөлжлөгт өртөх нэгэн шалтгаан болж байна. Бэлгийн мөлжлөгт өртөх бас нэгэн хүчин зүйл нь ажлын нөхцөл, ажиллах цаг нь ордог. Yйлчилгээний салбарт ажилладаг хүүхдүүдийн сарын дундаж цалин нь 68000 төгрөг бөгөөд бэлнээр авдаг ч зарим нэг нь ажил олгогчтойгоо хөдөлмөрийн гэрээ хийгээгүйн улмаас цалингаа авч чадахгүйд хүрдэг ажээ. Yйлчилгээний газарт ажилладаг хүүхдүүд ажлын нөхцөл маш муу бөгөөд ажил олгогч нь бэлгийн дарамт ихээр үзүүлдэг хэмээн дүгнэж байсан. Тодруулбал үйлчлүүлэгчид бэлгийн үйлчилгээ үзүүлэхийг шаардаж ажлын цагийг дутуу үнэлэн цалингаа цагт нь өгөхгүй хэл амаар доромжлох явдал их гардаг ажээ. Ажлаа хийж яваад бэлгийн халдлагад өртсөн хүн цөөнгүй байдаг бөгөөд ажил олгогч эзэн огт хариуцдагүй. Yүний улмаас өвчин авах болон бусад дарамтыг ажил эрхлэгч өөрөө л хариуцах болдог нь хамгийн том бэрхшээл юм.

Алт жоншны уурхайд бага насны хүүхэд албан бусаар хөдөлмөр эрхлэх нь сүүлийн жилүүдэд ихсэж байгаа. Энэ нь өрхийн орлогод нэмэр болох, гэр нь уурхайн ойролцоо байдаг бөгөөд хэцүү ч гэсэн ажиллахаас өөр арга байхгүй хэмээн уурхайд хөдөлмөр эрхэлж байгаа хүүхдүүд тайлбарлаж байна. Алт олборлож байгаа хүүхдүүдийн тогтмол хийдэг ажил нь ус, шороо зөөх, алт угаах, шороо ухах, нүх малтах, шороо шигших. Yүний зэрэгцээ эдгээр хүүхдүүд мөнгөн ус олборлох, мөнгөн усаар алт бариулах, тэсэлгээ хийх, химийн хорт бодисуудтай байнга шахам харьцдаг нь эрүүл мэндээрэ хохирох эх үүсвэр болдог. Жонш олборлож буй хүүхдүүдийн тогтмол хийдэг ажил нь мөн л аюултай орчинд ажилладаг бөгөөд уурхайд ажилладаг хүүхдүүдийн эрүүл мэндийн асуудал нь орхигддог. Өөрөөр хэлбэл уурхайд ажилладаг хүүхдүүдийн ихэнх нь сар болон түүнээс дээш хугацаагаар өвдөж байгаа бөгөөд голчлон үе мөчний болон амьсгалын замын ямар нэгэн өвчин авдаг байна. Хамгийн гол харлам баримт бол эдгээр өвчин авсан хүүдүүдийн 97 хувь нь огт эмнэлэгт үзүүлж эмчээс зөвлөгөө аваагүйн улмаас өвчнөөө хүндрүүлдэг. Yе мөчний болон амьсгалын замын өвчин хүндрэх нь тухайн хүүхдийн насыг богиносгож цаашид дархлаа нь суларч өвчлөмтгий болдог сөрөг нөлөөтэй.

Алт, жонш олборлож байхдаа хүүхдүүд бие биенээ дээрлхэх явдал их гардаг бөгөөд зодолдох нь наад захны асуудал. Хэрэв ширүүхэн зододвол нэгнээ нүх лүү түлхэж унагах явдал цөөнгүй гарсан. Энэ нь мөн л хүүхдийн эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлөх нь тодорхой. Уурхайд ажиллаж байгаа хүүхдүүд ажлаа хийж байхдаа хөл гараа гэмтээх нь энгийн үзэгдэл бөгөөд голчлон тархи толгой, нуруугаа гэмтээдэг бөгөөд зарим нэг нь удааан хугацаагар өвчнөө эмчлүүлээгүйн улмаас ухаан алдаж унадаг эмэгнэлтэй түүх нэг биш удаа гараад байгаа.

Уг нь улс орны ирээдүй болсон энхрий бяцхан үрсээрээ хөдөлмөр эрхлүүлж эрүүл мэндээр нь тоглож байхаар эцэг эхчүүд анхааралдаа авах хэрэгтэй. Хөдөлмөр эрхэлж байгаа хүүхдээрээ гэр, дүү нарыг нь харуулж, тэднийгээ зөвөөр хүмүүжүүлэх арга замыг нь зааж эцэг эхчүүд бид өөрсдөө ажил эрхлэвэл ядаж л сэтгэл амар байх.

Нөгөө талаас хөдөлмөр эрхэлж байгаа хүүхдийн тухай ямар нэгэн эрх зүйн акт бичиг баримт хангалтгүй байна. Ядаж л Монгол улсын хөдөлөмрийн тухай хуульд хүүхэдтэй холбоотой зүйл заалт бараг байхгүй гэхэд хилсдэхгүй. Тиймээс төрөөс авах арга хэмжээний нэн тэргүүнд хүүхдийн хөдөлмөрийг ашиглагч этгээдэд хуулийн хариуцлагыг чангатгах, хүүхдийн хөдөлмөрийн тэвчишгүй хэлбэрийг усгахтай холбогдсон эрх зүйн зохицуулалтыг албан бус хэвшил, үйлдвэр, үйлчилгээний салбарт бий болгох, стандартыг боловсруулах, хяналтын механизмыг тодорхой болгох, халамжийн бодлогыг эмзэг бүлгийн өрхийн амьжиргааг дэмжихэд хандуулах анхааралаа нэмэх хэрэгтэй байна.

Хэдийгээр өнөөдөр хөдөлмөр эрхэлж өрхийн орлогоо бүрдүүлж байгаа хүүхдүүдийг буруутгах аргагүй ч сургууль соёлоос хэдэн алхмын хойно явж байгаа эдгээр хүүхдийн ирдээүйг төсөөлвөл траншейны гэгдэх хэдэн хог түүгч л төсөөлөгдөж байна. Тйимээс төр засгаас яаралтай арга хэмжээ авч, насанд хүрсэн хүмүүс бид ч гэсэн тэдний төлөө тусламжийн гараа сунгах нь зүйтэй гэж үзэж бодож байна. Надтай санал нэгдэж буй хүн ч цөөнгүй байгаа гэдэгт найдаж байна.

А.Баярмаа Оллоо.МН

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Хүүхдийн хөдөлмөр эрхлэлт өсч байна

Yүдээр нь оров уу үгүй юу л бага насны хүүхдүүд будаа авах уу эгч ээ, эээ ганцханыг л авчих л даа, зурагтын мэдээ аваарай гээд л хэдэн хүүхэд угтлаа. Сэтгэлийг нь бодоод хэдэн будаа аваад тагтаа хооллонгоо ажиглаад байтал будаа, зурагтын мэдээ зарж байгаа хүмүүсийн дийлэнх нь хүүхдүүд байна тэгэхдээ бүүр бага насны. Ингээд хүүхдийн хөдөлмөр эрхлэлтийн талаар судаллаа.

Хүүхдийн сэтгэл гэдэг цагаан цаас шиг ямар ч толбогүй байдаг. Тэгтэл сүүлийн жилүүдэд хүүхэд багачуудийн цагаан цаас шиг сэтгэлд томчууд бид өөрсдөө хараар будаг үлдээж ирээдүйг нь боомилж байна. Өөрөөр хэлбэл бид өөрсдөөө хөдөлмөр эрхлэх боломжтой ч залхуурдаг, гэр бүлээ тэжээх хариуцлагыг болон дарамтыг хүүхдэд үүрүүлдэг.

Хүүхдийн хөдөлмөрийн талаар Монгол улсын хуулинд заасан байдаг ч арай л 10 хүрээгүй хүүхдээр хөдөлмөр эрхлүүлэхийг зөвшөөрөөгүй. Өнөөдөр хөдөлмөр эрхэлж байгаа хүүхдүүдийн ихэнх хувь нь бага насны өөрөөр хэлбэл 10 ч хүрээгүй байдаг бөгөөд тэдгээрийн эрх ашгын болон хөдөлмөр эрхлэлтийн талаарх судалгаа хийдэг хэд хэдэн төрийн болон төрийн бус, олон улсын цөөнгүй байгууллага байдаг. Тэдгээр байгуулага хүүхдийн хөдөлмөр эрхэлж байгаа байдлыг

1. Албан бус хэвшил,

2. Yйлчилгээний салбар ба бэлгийн мөлжлөг,

3. Гэрийн үйлчлэгч, айлд мал маллах,

4. Алт жоншны уурхай гэсэн үндсэн дөрвөн хэсэгт хуваан үздэг байна.

Өнөөдөр албан бус хэвшилд 5000 орчим хүүхэд хөдөлмөр эрхэлж байгаа бөгөөд 80 орчим хувь нь Баянзүрх, Сонгинохайрхан дүүргүүдэд ажилладаг. Эцэг эх нь ажилгүй болохоор айлын том хүүхэд нь аргагүйн эрхэнд дүү нараа тэжээхээр ажилладаг гэж хөдөлмөр эрхэлж байгаа хүүхдүүд хэлдэг нь дэндүү харамсмаар. Эдгээр хүүхдүүд хөдөлмөрлөж олсон мөнгөныхөө дийлэнх хувийг хүнсэндээ, үлдсэн хувийг нь өр, бусад хэрэглэл болон эмчилгээний зардалд зарцуулдаг ажээ. Албан бус хэвшлээр ажиллаж байгаа хүүхдүүдийн голлон эрхэлдэг ажил нь жижиглэнгээр бараа зарах, ачаа зөөх, мах эвдэх, хог түүх, банз зөөж өрөх, мод хөрөөдөх, өрөх, вагон түрэх, утсаар яриулах, барилгын ажил эрхлэх, авто засварт туслах ажилчин хийх, ногоо жимс ялгаж сардаа 25000-3000 төгрөг авдаг бөгөөд зарим нь ажил олгогчтойгоо аман гэрээ байгуулан ажилладаг ажээ. Эдгээр хүүхдүүд ажлынхаа байранд ажилтайгаа хобоотойгоор гэмтдэг байна. Тодруулбал шарх, зөөлөн эдийн няцралт, хугаралт зэрэг гэмтэлд өртдөг бөгөөд эмчилгээний зардлыг ажил олгогч бус хүүхэд өөрөөсөө гаргадаг байна.

Yйлчилгээний салбарт ажилладаг хүүхдийн 81.2 хувийг эмэгтэй хүүхэд эзэлдэг бөгөөд голчлон бэлгийн мөлжлөгт өртдөг байна. Yйлчилгээний газар ажилагчдын тархалтыг үйлчилгээний газрын төрлөөр нь авч үзвэл баар диско клубт 67 хувь, зочид буудалд 29.9 хувьтай байгаа нь хүүхдүүд бэлгийн мөлжлөгт өртөх нэгэн шалтгаан болж байна. Бэлгийн мөлжлөгт өртөх бас нэгэн хүчин зүйл нь ажлын нөхцөл, ажиллах цаг нь ордог. Yйлчилгээний салбарт ажилладаг хүүхдүүдийн сарын дундаж цалин нь 68000 төгрөг бөгөөд бэлнээр авдаг ч зарим нэг нь ажил олгогчтойгоо хөдөлмөрийн гэрээ хийгээгүйн улмаас цалингаа авч чадахгүйд хүрдэг ажээ. Yйлчилгээний газарт ажилладаг хүүхдүүд ажлын нөхцөл маш муу бөгөөд ажил олгогч нь бэлгийн дарамт ихээр үзүүлдэг хэмээн дүгнэж байсан. Тодруулбал үйлчлүүлэгчид бэлгийн үйлчилгээ үзүүлэхийг шаардаж ажлын цагийг дутуу үнэлэн цалингаа цагт нь өгөхгүй хэл амаар доромжлох явдал их гардаг ажээ. Ажлаа хийж яваад бэлгийн халдлагад өртсөн хүн цөөнгүй байдаг бөгөөд ажил олгогч эзэн огт хариуцдагүй. Yүний улмаас өвчин авах болон бусад дарамтыг ажил эрхлэгч өөрөө л хариуцах болдог нь хамгийн том бэрхшээл юм.

Алт жоншны уурхайд бага насны хүүхэд албан бусаар хөдөлмөр эрхлэх нь сүүлийн жилүүдэд ихсэж байгаа. Энэ нь өрхийн орлогод нэмэр болох, гэр нь уурхайн ойролцоо байдаг бөгөөд хэцүү ч гэсэн ажиллахаас өөр арга байхгүй хэмээн уурхайд хөдөлмөр эрхэлж байгаа хүүхдүүд тайлбарлаж байна. Алт олборлож байгаа хүүхдүүдийн тогтмол хийдэг ажил нь ус, шороо зөөх, алт угаах, шороо ухах, нүх малтах, шороо шигших. Yүний зэрэгцээ эдгээр хүүхдүүд мөнгөн ус олборлох, мөнгөн усаар алт бариулах, тэсэлгээ хийх, химийн хорт бодисуудтай байнга шахам харьцдаг нь эрүүл мэндээрэ хохирох эх үүсвэр болдог. Жонш олборлож буй хүүхдүүдийн тогтмол хийдэг ажил нь мөн л аюултай орчинд ажилладаг бөгөөд уурхайд ажилладаг хүүхдүүдийн эрүүл мэндийн асуудал нь орхигддог. Өөрөөр хэлбэл уурхайд ажилладаг хүүхдүүдийн ихэнх нь сар болон түүнээс дээш хугацаагаар өвдөж байгаа бөгөөд голчлон үе мөчний болон амьсгалын замын ямар нэгэн өвчин авдаг байна. Хамгийн гол харлам баримт бол эдгээр өвчин авсан хүүдүүдийн 97 хувь нь огт эмнэлэгт үзүүлж эмчээс зөвлөгөө аваагүйн улмаас өвчнөөө хүндрүүлдэг. Yе мөчний болон амьсгалын замын өвчин хүндрэх нь тухайн хүүхдийн насыг богиносгож цаашид дархлаа нь суларч өвчлөмтгий болдог сөрөг нөлөөтэй.

Алт, жонш олборлож байхдаа хүүхдүүд бие биенээ дээрлхэх явдал их гардаг бөгөөд зодолдох нь наад захны асуудал. Хэрэв ширүүхэн зододвол нэгнээ нүх лүү түлхэж унагах явдал цөөнгүй гарсан. Энэ нь мөн л хүүхдийн эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлөх нь тодорхой. Уурхайд ажиллаж байгаа хүүхдүүд ажлаа хийж байхдаа хөл гараа гэмтээх нь энгийн үзэгдэл бөгөөд голчлон тархи толгой, нуруугаа гэмтээдэг бөгөөд зарим нэг нь удааан хугацаагар өвчнөө эмчлүүлээгүйн улмаас ухаан алдаж унадаг эмэгнэлтэй түүх нэг биш удаа гараад байгаа.

Уг нь улс орны ирээдүй болсон энхрий бяцхан үрсээрээ хөдөлмөр эрхлүүлж эрүүл мэндээр нь тоглож байхаар эцэг эхчүүд анхааралдаа авах хэрэгтэй. Хөдөлмөр эрхэлж байгаа хүүхдээрээ гэр, дүү нарыг нь харуулж, тэднийгээ зөвөөр хүмүүжүүлэх арга замыг нь зааж эцэг эхчүүд бид өөрсдөө ажил эрхлэвэл ядаж л сэтгэл амар байх.

Нөгөө талаас хөдөлмөр эрхэлж байгаа хүүхдийн тухай ямар нэгэн эрх зүйн акт бичиг баримт хангалтгүй байна. Ядаж л Монгол улсын хөдөлөмрийн тухай хуульд хүүхэдтэй холбоотой зүйл заалт бараг байхгүй гэхэд хилсдэхгүй. Тиймээс төрөөс авах арга хэмжээний нэн тэргүүнд хүүхдийн хөдөлмөрийг ашиглагч этгээдэд хуулийн хариуцлагыг чангатгах, хүүхдийн хөдөлмөрийн тэвчишгүй хэлбэрийг усгахтай холбогдсон эрх зүйн зохицуулалтыг албан бус хэвшил, үйлдвэр, үйлчилгээний салбарт бий болгох, стандартыг боловсруулах, хяналтын механизмыг тодорхой болгох, халамжийн бодлогыг эмзэг бүлгийн өрхийн амьжиргааг дэмжихэд хандуулах анхааралаа нэмэх хэрэгтэй байна.

Хэдийгээр өнөөдөр хөдөлмөр эрхэлж өрхийн орлогоо бүрдүүлж байгаа хүүхдүүдийг буруутгах аргагүй ч сургууль соёлоос хэдэн алхмын хойно явж байгаа эдгээр хүүхдийн ирдээүйг төсөөлвөл траншейны гэгдэх хэдэн хог түүгч л төсөөлөгдөж байна. Тйимээс төр засгаас яаралтай арга хэмжээ авч, насанд хүрсэн хүмүүс бид ч гэсэн тэдний төлөө тусламжийн гараа сунгах нь зүйтэй гэж үзэж бодож байна. Надтай санал нэгдэж буй хүн ч цөөнгүй байгаа гэдэгт найдаж байна.

А.Баярмаа Оллоо.МН

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Хүүхдийн хөдөлмөр эрхлэлт өсч байна

Yүдээр нь оров уу үгүй юу л бага насны хүүхдүүд будаа авах уу эгч ээ, эээ ганцханыг л авчих л даа, зурагтын мэдээ аваарай гээд л хэдэн хүүхэд угтлаа. Сэтгэлийг нь бодоод хэдэн будаа аваад тагтаа хооллонгоо ажиглаад байтал будаа, зурагтын мэдээ зарж байгаа хүмүүсийн дийлэнх нь хүүхдүүд байна тэгэхдээ бүүр бага насны. Ингээд хүүхдийн хөдөлмөр эрхлэлтийн талаар судаллаа.

Хүүхдийн сэтгэл гэдэг цагаан цаас шиг ямар ч толбогүй байдаг. Тэгтэл сүүлийн жилүүдэд хүүхэд багачуудийн цагаан цаас шиг сэтгэлд томчууд бид өөрсдөө хараар будаг үлдээж ирээдүйг нь боомилж байна. Өөрөөр хэлбэл бид өөрсдөөө хөдөлмөр эрхлэх боломжтой ч залхуурдаг, гэр бүлээ тэжээх хариуцлагыг болон дарамтыг хүүхдэд үүрүүлдэг.

Хүүхдийн хөдөлмөрийн талаар Монгол улсын хуулинд заасан байдаг ч арай л 10 хүрээгүй хүүхдээр хөдөлмөр эрхлүүлэхийг зөвшөөрөөгүй. Өнөөдөр хөдөлмөр эрхэлж байгаа хүүхдүүдийн ихэнх хувь нь бага насны өөрөөр хэлбэл 10 ч хүрээгүй байдаг бөгөөд тэдгээрийн эрх ашгын болон хөдөлмөр эрхлэлтийн талаарх судалгаа хийдэг хэд хэдэн төрийн болон төрийн бус, олон улсын цөөнгүй байгууллага байдаг. Тэдгээр байгуулага хүүхдийн хөдөлмөр эрхэлж байгаа байдлыг

1. Албан бус хэвшил,

2. Yйлчилгээний салбар ба бэлгийн мөлжлөг,

3. Гэрийн үйлчлэгч, айлд мал маллах,

4. Алт жоншны уурхай гэсэн үндсэн дөрвөн хэсэгт хуваан үздэг байна.

Өнөөдөр албан бус хэвшилд 5000 орчим хүүхэд хөдөлмөр эрхэлж байгаа бөгөөд 80 орчим хувь нь Баянзүрх, Сонгинохайрхан дүүргүүдэд ажилладаг. Эцэг эх нь ажилгүй болохоор айлын том хүүхэд нь аргагүйн эрхэнд дүү нараа тэжээхээр ажилладаг гэж хөдөлмөр эрхэлж байгаа хүүхдүүд хэлдэг нь дэндүү харамсмаар. Эдгээр хүүхдүүд хөдөлмөрлөж олсон мөнгөныхөө дийлэнх хувийг хүнсэндээ, үлдсэн хувийг нь өр, бусад хэрэглэл болон эмчилгээний зардалд зарцуулдаг ажээ. Албан бус хэвшлээр ажиллаж байгаа хүүхдүүдийн голлон эрхэлдэг ажил нь жижиглэнгээр бараа зарах, ачаа зөөх, мах эвдэх, хог түүх, банз зөөж өрөх, мод хөрөөдөх, өрөх, вагон түрэх, утсаар яриулах, барилгын ажил эрхлэх, авто засварт туслах ажилчин хийх, ногоо жимс ялгаж сардаа 25000-3000 төгрөг авдаг бөгөөд зарим нь ажил олгогчтойгоо аман гэрээ байгуулан ажилладаг ажээ. Эдгээр хүүхдүүд ажлынхаа байранд ажилтайгаа хобоотойгоор гэмтдэг байна. Тодруулбал шарх, зөөлөн эдийн няцралт, хугаралт зэрэг гэмтэлд өртдөг бөгөөд эмчилгээний зардлыг ажил олгогч бус хүүхэд өөрөөсөө гаргадаг байна.

Yйлчилгээний салбарт ажилладаг хүүхдийн 81.2 хувийг эмэгтэй хүүхэд эзэлдэг бөгөөд голчлон бэлгийн мөлжлөгт өртдөг байна. Yйлчилгээний газар ажилагчдын тархалтыг үйлчилгээний газрын төрлөөр нь авч үзвэл баар диско клубт 67 хувь, зочид буудалд 29.9 хувьтай байгаа нь хүүхдүүд бэлгийн мөлжлөгт өртөх нэгэн шалтгаан болж байна. Бэлгийн мөлжлөгт өртөх бас нэгэн хүчин зүйл нь ажлын нөхцөл, ажиллах цаг нь ордог. Yйлчилгээний салбарт ажилладаг хүүхдүүдийн сарын дундаж цалин нь 68000 төгрөг бөгөөд бэлнээр авдаг ч зарим нэг нь ажил олгогчтойгоо хөдөлмөрийн гэрээ хийгээгүйн улмаас цалингаа авч чадахгүйд хүрдэг ажээ. Yйлчилгээний газарт ажилладаг хүүхдүүд ажлын нөхцөл маш муу бөгөөд ажил олгогч нь бэлгийн дарамт ихээр үзүүлдэг хэмээн дүгнэж байсан. Тодруулбал үйлчлүүлэгчид бэлгийн үйлчилгээ үзүүлэхийг шаардаж ажлын цагийг дутуу үнэлэн цалингаа цагт нь өгөхгүй хэл амаар доромжлох явдал их гардаг ажээ. Ажлаа хийж яваад бэлгийн халдлагад өртсөн хүн цөөнгүй байдаг бөгөөд ажил олгогч эзэн огт хариуцдагүй. Yүний улмаас өвчин авах болон бусад дарамтыг ажил эрхлэгч өөрөө л хариуцах болдог нь хамгийн том бэрхшээл юм.

Алт жоншны уурхайд бага насны хүүхэд албан бусаар хөдөлмөр эрхлэх нь сүүлийн жилүүдэд ихсэж байгаа. Энэ нь өрхийн орлогод нэмэр болох, гэр нь уурхайн ойролцоо байдаг бөгөөд хэцүү ч гэсэн ажиллахаас өөр арга байхгүй хэмээн уурхайд хөдөлмөр эрхэлж байгаа хүүхдүүд тайлбарлаж байна. Алт олборлож байгаа хүүхдүүдийн тогтмол хийдэг ажил нь ус, шороо зөөх, алт угаах, шороо ухах, нүх малтах, шороо шигших. Yүний зэрэгцээ эдгээр хүүхдүүд мөнгөн ус олборлох, мөнгөн усаар алт бариулах, тэсэлгээ хийх, химийн хорт бодисуудтай байнга шахам харьцдаг нь эрүүл мэндээрэ хохирох эх үүсвэр болдог. Жонш олборлож буй хүүхдүүдийн тогтмол хийдэг ажил нь мөн л аюултай орчинд ажилладаг бөгөөд уурхайд ажилладаг хүүхдүүдийн эрүүл мэндийн асуудал нь орхигддог. Өөрөөр хэлбэл уурхайд ажилладаг хүүхдүүдийн ихэнх нь сар болон түүнээс дээш хугацаагаар өвдөж байгаа бөгөөд голчлон үе мөчний болон амьсгалын замын ямар нэгэн өвчин авдаг байна. Хамгийн гол харлам баримт бол эдгээр өвчин авсан хүүдүүдийн 97 хувь нь огт эмнэлэгт үзүүлж эмчээс зөвлөгөө аваагүйн улмаас өвчнөөө хүндрүүлдэг. Yе мөчний болон амьсгалын замын өвчин хүндрэх нь тухайн хүүхдийн насыг богиносгож цаашид дархлаа нь суларч өвчлөмтгий болдог сөрөг нөлөөтэй.

Алт, жонш олборлож байхдаа хүүхдүүд бие биенээ дээрлхэх явдал их гардаг бөгөөд зодолдох нь наад захны асуудал. Хэрэв ширүүхэн зододвол нэгнээ нүх лүү түлхэж унагах явдал цөөнгүй гарсан. Энэ нь мөн л хүүхдийн эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлөх нь тодорхой. Уурхайд ажиллаж байгаа хүүхдүүд ажлаа хийж байхдаа хөл гараа гэмтээх нь энгийн үзэгдэл бөгөөд голчлон тархи толгой, нуруугаа гэмтээдэг бөгөөд зарим нэг нь удааан хугацаагар өвчнөө эмчлүүлээгүйн улмаас ухаан алдаж унадаг эмэгнэлтэй түүх нэг биш удаа гараад байгаа.

Уг нь улс орны ирээдүй болсон энхрий бяцхан үрсээрээ хөдөлмөр эрхлүүлж эрүүл мэндээр нь тоглож байхаар эцэг эхчүүд анхааралдаа авах хэрэгтэй. Хөдөлмөр эрхэлж байгаа хүүхдээрээ гэр, дүү нарыг нь харуулж, тэднийгээ зөвөөр хүмүүжүүлэх арга замыг нь зааж эцэг эхчүүд бид өөрсдөө ажил эрхлэвэл ядаж л сэтгэл амар байх.

Нөгөө талаас хөдөлмөр эрхэлж байгаа хүүхдийн тухай ямар нэгэн эрх зүйн акт бичиг баримт хангалтгүй байна. Ядаж л Монгол улсын хөдөлөмрийн тухай хуульд хүүхэдтэй холбоотой зүйл заалт бараг байхгүй гэхэд хилсдэхгүй. Тиймээс төрөөс авах арга хэмжээний нэн тэргүүнд хүүхдийн хөдөлмөрийг ашиглагч этгээдэд хуулийн хариуцлагыг чангатгах, хүүхдийн хөдөлмөрийн тэвчишгүй хэлбэрийг усгахтай холбогдсон эрх зүйн зохицуулалтыг албан бус хэвшил, үйлдвэр, үйлчилгээний салбарт бий болгох, стандартыг боловсруулах, хяналтын механизмыг тодорхой болгох, халамжийн бодлогыг эмзэг бүлгийн өрхийн амьжиргааг дэмжихэд хандуулах анхааралаа нэмэх хэрэгтэй байна.

Хэдийгээр өнөөдөр хөдөлмөр эрхэлж өрхийн орлогоо бүрдүүлж байгаа хүүхдүүдийг буруутгах аргагүй ч сургууль соёлоос хэдэн алхмын хойно явж байгаа эдгээр хүүхдийн ирдээүйг төсөөлвөл траншейны гэгдэх хэдэн хог түүгч л төсөөлөгдөж байна. Тйимээс төр засгаас яаралтай арга хэмжээ авч, насанд хүрсэн хүмүүс бид ч гэсэн тэдний төлөө тусламжийн гараа сунгах нь зүйтэй гэж үзэж бодож байна. Надтай санал нэгдэж буй хүн ч цөөнгүй байгаа гэдэгт найдаж байна.

А.Баярмаа Оллоо.МН

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Хүүхдийн хөдөлмөр эрхлэлт өсч байна

Yүдээр нь оров уу үгүй юу л бага насны хүүхдүүд будаа авах уу эгч ээ, эээ ганцханыг л авчих л даа, зурагтын мэдээ аваарай гээд л хэдэн хүүхэд угтлаа. Сэтгэлийг нь бодоод хэдэн будаа аваад тагтаа хооллонгоо ажиглаад байтал будаа, зурагтын мэдээ зарж байгаа хүмүүсийн дийлэнх нь хүүхдүүд байна тэгэхдээ бүүр бага насны. Ингээд хүүхдийн хөдөлмөр эрхлэлтийн талаар судаллаа.

Хүүхдийн сэтгэл гэдэг цагаан цаас шиг ямар ч толбогүй байдаг. Тэгтэл сүүлийн жилүүдэд хүүхэд багачуудийн цагаан цаас шиг сэтгэлд томчууд бид өөрсдөө хараар будаг үлдээж ирээдүйг нь боомилж байна. Өөрөөр хэлбэл бид өөрсдөөө хөдөлмөр эрхлэх боломжтой ч залхуурдаг, гэр бүлээ тэжээх хариуцлагыг болон дарамтыг хүүхдэд үүрүүлдэг.

Хүүхдийн хөдөлмөрийн талаар Монгол улсын хуулинд заасан байдаг ч арай л 10 хүрээгүй хүүхдээр хөдөлмөр эрхлүүлэхийг зөвшөөрөөгүй. Өнөөдөр хөдөлмөр эрхэлж байгаа хүүхдүүдийн ихэнх хувь нь бага насны өөрөөр хэлбэл 10 ч хүрээгүй байдаг бөгөөд тэдгээрийн эрх ашгын болон хөдөлмөр эрхлэлтийн талаарх судалгаа хийдэг хэд хэдэн төрийн болон төрийн бус, олон улсын цөөнгүй байгууллага байдаг. Тэдгээр байгуулага хүүхдийн хөдөлмөр эрхэлж байгаа байдлыг

1. Албан бус хэвшил,

2. Yйлчилгээний салбар ба бэлгийн мөлжлөг,

3. Гэрийн үйлчлэгч, айлд мал маллах,

4. Алт жоншны уурхай гэсэн үндсэн дөрвөн хэсэгт хуваан үздэг байна.

Өнөөдөр албан бус хэвшилд 5000 орчим хүүхэд хөдөлмөр эрхэлж байгаа бөгөөд 80 орчим хувь нь Баянзүрх, Сонгинохайрхан дүүргүүдэд ажилладаг. Эцэг эх нь ажилгүй болохоор айлын том хүүхэд нь аргагүйн эрхэнд дүү нараа тэжээхээр ажилладаг гэж хөдөлмөр эрхэлж байгаа хүүхдүүд хэлдэг нь дэндүү харамсмаар. Эдгээр хүүхдүүд хөдөлмөрлөж олсон мөнгөныхөө дийлэнх хувийг хүнсэндээ, үлдсэн хувийг нь өр, бусад хэрэглэл болон эмчилгээний зардалд зарцуулдаг ажээ. Албан бус хэвшлээр ажиллаж байгаа хүүхдүүдийн голлон эрхэлдэг ажил нь жижиглэнгээр бараа зарах, ачаа зөөх, мах эвдэх, хог түүх, банз зөөж өрөх, мод хөрөөдөх, өрөх, вагон түрэх, утсаар яриулах, барилгын ажил эрхлэх, авто засварт туслах ажилчин хийх, ногоо жимс ялгаж сардаа 25000-3000 төгрөг авдаг бөгөөд зарим нь ажил олгогчтойгоо аман гэрээ байгуулан ажилладаг ажээ. Эдгээр хүүхдүүд ажлынхаа байранд ажилтайгаа хобоотойгоор гэмтдэг байна. Тодруулбал шарх, зөөлөн эдийн няцралт, хугаралт зэрэг гэмтэлд өртдөг бөгөөд эмчилгээний зардлыг ажил олгогч бус хүүхэд өөрөөсөө гаргадаг байна.

Yйлчилгээний салбарт ажилладаг хүүхдийн 81.2 хувийг эмэгтэй хүүхэд эзэлдэг бөгөөд голчлон бэлгийн мөлжлөгт өртдөг байна. Yйлчилгээний газар ажилагчдын тархалтыг үйлчилгээний газрын төрлөөр нь авч үзвэл баар диско клубт 67 хувь, зочид буудалд 29.9 хувьтай байгаа нь хүүхдүүд бэлгийн мөлжлөгт өртөх нэгэн шалтгаан болж байна. Бэлгийн мөлжлөгт өртөх бас нэгэн хүчин зүйл нь ажлын нөхцөл, ажиллах цаг нь ордог. Yйлчилгээний салбарт ажилладаг хүүхдүүдийн сарын дундаж цалин нь 68000 төгрөг бөгөөд бэлнээр авдаг ч зарим нэг нь ажил олгогчтойгоо хөдөлмөрийн гэрээ хийгээгүйн улмаас цалингаа авч чадахгүйд хүрдэг ажээ. Yйлчилгээний газарт ажилладаг хүүхдүүд ажлын нөхцөл маш муу бөгөөд ажил олгогч нь бэлгийн дарамт ихээр үзүүлдэг хэмээн дүгнэж байсан. Тодруулбал үйлчлүүлэгчид бэлгийн үйлчилгээ үзүүлэхийг шаардаж ажлын цагийг дутуу үнэлэн цалингаа цагт нь өгөхгүй хэл амаар доромжлох явдал их гардаг ажээ. Ажлаа хийж яваад бэлгийн халдлагад өртсөн хүн цөөнгүй байдаг бөгөөд ажил олгогч эзэн огт хариуцдагүй. Yүний улмаас өвчин авах болон бусад дарамтыг ажил эрхлэгч өөрөө л хариуцах болдог нь хамгийн том бэрхшээл юм.

Алт жоншны уурхайд бага насны хүүхэд албан бусаар хөдөлмөр эрхлэх нь сүүлийн жилүүдэд ихсэж байгаа. Энэ нь өрхийн орлогод нэмэр болох, гэр нь уурхайн ойролцоо байдаг бөгөөд хэцүү ч гэсэн ажиллахаас өөр арга байхгүй хэмээн уурхайд хөдөлмөр эрхэлж байгаа хүүхдүүд тайлбарлаж байна. Алт олборлож байгаа хүүхдүүдийн тогтмол хийдэг ажил нь ус, шороо зөөх, алт угаах, шороо ухах, нүх малтах, шороо шигших. Yүний зэрэгцээ эдгээр хүүхдүүд мөнгөн ус олборлох, мөнгөн усаар алт бариулах, тэсэлгээ хийх, химийн хорт бодисуудтай байнга шахам харьцдаг нь эрүүл мэндээрэ хохирох эх үүсвэр болдог. Жонш олборлож буй хүүхдүүдийн тогтмол хийдэг ажил нь мөн л аюултай орчинд ажилладаг бөгөөд уурхайд ажилладаг хүүхдүүдийн эрүүл мэндийн асуудал нь орхигддог. Өөрөөр хэлбэл уурхайд ажилладаг хүүхдүүдийн ихэнх нь сар болон түүнээс дээш хугацаагаар өвдөж байгаа бөгөөд голчлон үе мөчний болон амьсгалын замын ямар нэгэн өвчин авдаг байна. Хамгийн гол харлам баримт бол эдгээр өвчин авсан хүүдүүдийн 97 хувь нь огт эмнэлэгт үзүүлж эмчээс зөвлөгөө аваагүйн улмаас өвчнөөө хүндрүүлдэг. Yе мөчний болон амьсгалын замын өвчин хүндрэх нь тухайн хүүхдийн насыг богиносгож цаашид дархлаа нь суларч өвчлөмтгий болдог сөрөг нөлөөтэй.

Алт, жонш олборлож байхдаа хүүхдүүд бие биенээ дээрлхэх явдал их гардаг бөгөөд зодолдох нь наад захны асуудал. Хэрэв ширүүхэн зододвол нэгнээ нүх лүү түлхэж унагах явдал цөөнгүй гарсан. Энэ нь мөн л хүүхдийн эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлөх нь тодорхой. Уурхайд ажиллаж байгаа хүүхдүүд ажлаа хийж байхдаа хөл гараа гэмтээх нь энгийн үзэгдэл бөгөөд голчлон тархи толгой, нуруугаа гэмтээдэг бөгөөд зарим нэг нь удааан хугацаагар өвчнөө эмчлүүлээгүйн улмаас ухаан алдаж унадаг эмэгнэлтэй түүх нэг биш удаа гараад байгаа.

Уг нь улс орны ирээдүй болсон энхрий бяцхан үрсээрээ хөдөлмөр эрхлүүлж эрүүл мэндээр нь тоглож байхаар эцэг эхчүүд анхааралдаа авах хэрэгтэй. Хөдөлмөр эрхэлж байгаа хүүхдээрээ гэр, дүү нарыг нь харуулж, тэднийгээ зөвөөр хүмүүжүүлэх арга замыг нь зааж эцэг эхчүүд бид өөрсдөө ажил эрхлэвэл ядаж л сэтгэл амар байх.

Нөгөө талаас хөдөлмөр эрхэлж байгаа хүүхдийн тухай ямар нэгэн эрх зүйн акт бичиг баримт хангалтгүй байна. Ядаж л Монгол улсын хөдөлөмрийн тухай хуульд хүүхэдтэй холбоотой зүйл заалт бараг байхгүй гэхэд хилсдэхгүй. Тиймээс төрөөс авах арга хэмжээний нэн тэргүүнд хүүхдийн хөдөлмөрийг ашиглагч этгээдэд хуулийн хариуцлагыг чангатгах, хүүхдийн хөдөлмөрийн тэвчишгүй хэлбэрийг усгахтай холбогдсон эрх зүйн зохицуулалтыг албан бус хэвшил, үйлдвэр, үйлчилгээний салбарт бий болгох, стандартыг боловсруулах, хяналтын механизмыг тодорхой болгох, халамжийн бодлогыг эмзэг бүлгийн өрхийн амьжиргааг дэмжихэд хандуулах анхааралаа нэмэх хэрэгтэй байна.

Хэдийгээр өнөөдөр хөдөлмөр эрхэлж өрхийн орлогоо бүрдүүлж байгаа хүүхдүүдийг буруутгах аргагүй ч сургууль соёлоос хэдэн алхмын хойно явж байгаа эдгээр хүүхдийн ирдээүйг төсөөлвөл траншейны гэгдэх хэдэн хог түүгч л төсөөлөгдөж байна. Тйимээс төр засгаас яаралтай арга хэмжээ авч, насанд хүрсэн хүмүүс бид ч гэсэн тэдний төлөө тусламжийн гараа сунгах нь зүйтэй гэж үзэж бодож байна. Надтай санал нэгдэж буй хүн ч цөөнгүй байгаа гэдэгт найдаж байна.

А.Баярмаа Оллоо.МН

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments
Back to top button