Хүрмэн чулууны орон

4 Исландын нутаг дээгүүр нисч явахад дайн байлдаанд сүйдсэн орон нутаг л ийм байдаг байхдаа гэмээр. Хэдэн зууны өмнө энэ арал дээр чухамдаа гэлаар тургиж, улаан чулуугаар бороо орж байсан байхдаа гэж бодож явлаа.
Дэлхийн хаана ч давтагдашгүй байгалийн үзэмж галт уулын хүрмэн чулуун овоолго энэ орны үндсэн нуүр царай нь байдаг. Энэ орон 300000 хүн амтай, 110 мянган хавтгай дөрвөлжин км нутагтай ажээ. Газар нутгийн хувьд манай улсын Хөвсгөл аймагтай дүйх хэмжээтэй, хүн амаараа манайхаас бараг л 10 дахин бага юм байна.
Хүмүүс нь үлэмж аварга биетэй. Эртний далайн дээрэмчдийн удам ийм л байдаг байх даа гэж бодогдоно. Гэхдээ энэ хүмүүс удам угсаагаараа их бахархах аж.
Эндхийн уугуул нутгийнхан хүндчин сэтгэлээсээ ханддаг, цөөхөн хүн амтай болохоор тэрүү хүн чанар сайтай гэж
Энэ арлын улсын нийслэл нь Реикяэвик хот. Өндөр барилга ховор юм. Харин том том жийп машин сулжилдэн байх нь аргагүй бололтой. Ийм уул нуруу ихтэй газар өөр юу унах билээ.

Шинэ зам тавьж байгхыг нь ажиглавал хонин чинээн чулуун овоолго үзэгдэнэ. Газрын өнгөндөө ийм байгаа юм чинь гүн рүүгээ бол цул чулуу л байдаг байх даа. Исланд 1992 оноос маш эрчимтэй урагшилж өндөр хөгжилтэй, өртөг өндөртэй орны тоонд хэдийнэ багтжээ.
Нэг хүнд ногдохжилийн орлого 35 орчим мянган ам.доллар. Нийслэл хот нь дэлхийн хамгийн үнэтэй гурван хотын нэг юм. Дэлгүүр хоршоонд нь ороход юмны үнэ явуулын хүний мөнгөнд бол чанга гэхээр юм.
Мөнгөний нэгж исланд крон 70 крон 1 доллартай дүйнэ. Хүмүүс нь исланиар ярина. Над мэтэд бол швед хэлтэй төстэй мэт санагдсан. Англи хэл албан ёсны нэг хөл нь.

Үсрэнгүй хөгжлийн нууц
Энэ орны хөгжил нь эрчим хүчний асуудлаа оновчтой шийдсэн цагаас л эхэлжээ. Галт уулын энэ орны газрын хөрсөн дор 100 хэмээс дээш халуунтай ус оргилон буцалж буй. Хэзээ мөдгүй аюул дагуулах мэт санагдах энэ байдлаа эднийх харин өөртөө ашигтайгаар эргүүлж чаджээ. Гол гол судлууд дээрээ газрын гунийн дулаан буюу гео-метрийн аргаар дулааны Эрчим хүч үйлдвэрлэх усан болон цахилгаан станцуудыг олноор барьснаар хөгжих замдаа эргэлт буцалтгүй орж хамгийн хямдхан эрчим хүчний нөөцтэй орон болжээ. Энэ оронд байгалийн баялаг гэж нэг их гайхуулаад байх юм байдаггүй гэцгээв.

Эхлээд сонсоход үнэмшмээргүй санагдана. Тэтэл үнэн аж. Тэгээд ч саяхан галт уул уухилж байсан энэ газрын гүнд юу ч байх билээ. Тэгээд ч энә орны газар нутгийн ердөө гуравны нэгд нь өвс ургамал ургадаг гэж байгаа. Цагагаарын хувьд бас тааламжгүй. Хавар намартаа хүчтэй шуурна. Айлын хонийг байшинг нь давуулаад шидэж байсан тохиолдол ч гарч байжээ.
Гэвч тус орны удирдагчид улс орноо хөгжүүлэх гарц олжээ. Юуны өмнө хүн амаа төвлөрүүлэн суурин амьдралд оруулсан байна. Нийслэл хотод нь гэхэд хүн амын 60 хувь нь сууна. Газар зүйн байрлал нь тааламж муутай тул зөвхөн засмал замаар гол хэсгүүдээ холбосон нь нийтдээ 12 мянга гаруй км-т хүрчээ.

Гол тээврийн хэрэгсэл нь автомашин. Тийм болохоор сайн зам чухал гэдэг нь ойлгомжтой. Энэ улсад төмөр зам байхгүй учир далайн тээврээр ачаа бараагаа зөөнө. Зэсмал замаас гарч дураараа давхихойлголтүгүй. Машинтай байтугай явган явахад ч төвөгтэй газар замын хажуунаас л эхэлнэ. Өндөр хүчдэлийн шонгоо тал талаас нь татаж бэхэлсэн нь салхитай газрын өнгийг илтгэнэ.
Цахилгаан хямд үүсвэр сайтай тул асар их цахилгаан иддэг хөнгөн цагааны үйлдвэрүүдийг олноор барьж түүхий эдээ гаднаас зөөжэцсийн бүтээг¬дэхүүн үйлдвэрлэнэ. Загас агнуурын бүс нутаг хүртэл 50 км байсныг 31 км болгосноор энэ салбарт үсрэнгүй дэвшил гарчээ. Эдүгээ загас агнуур улсын-нмйт; экспортын 60 гаруй хувийг эзлэх хэмжээнд хүрчээ. Энэ салбарт голдуу
исланд хүмүүс ажиллана.

2003 онд 2,8 тэрбум дол¬ларын бараа импортолж 2,4 тэрбум долларын бүтээгдэхүүн гаргасан нь цөөн хүн амтай орны хувьд асар өндөр үзүүлэлт юм.
Энэ орон цахилгааныхаа 85 хувийг уснаас 15 хувийг газрын гүний халуун уснаас гаргаж авдаг байна. Барилга байшингаа 100 хувь газрын гүний дулаанаар халаадаг. Нүүрс уугиулж, үнс цацах ямар ч хэрэггүй. Тиймдээ ч хотын агаар чийглэг бөгөөд цэвэрхэн. Нийслэл хотоо утаатай хөндий гэж нэрлэдэг гэнэ. Дээрүед далайчдад эх газар уур манан савсч харагддагаас ийм нэр авчээ. Нийслэл хотод олон давхар байшин байхгүй, 4-5 давхар байшин зонхилно. Арлын хойд хэсэгт том мөсөн уул овойж байхад 50 гаруй км-ын наана буцалсан халуун ус газраас уугин тургина. Ийм л эрс тэс сонин байгаль нь жуулчдыг урин дуудна. Энэ салбараас овоо мөнгө орж ирнэ. Далайн чийглэг, халуун урсгал энэ орныг дайрч гардаг. Гэхдээ цаг агаар халуун биш, өвөлдөө +5 орчим градус, зундаа +11 орчим градус гэж ярьж байсан.

Эрчим хүчний хоргүй технологийг
шүтэж бай на Түлш, эрчим хүчний сайд Б.Эрдэнэбат тэргүүтэй төлөөлөгчид энд болсон олон улсын Сэргээгдэх эрчим хүчний хуралдаанд оролцсон. Дэлхийн нийтээрээ байгаль орчинд хоргүй технологи ашиглах их урсгалд нэвджээ.

Энэ тухай хуралдаан дээр
тавигдсан тэнилцуулга, илтгэлуүдэд тодорхой гарч байв. Сайд Б.Эрдэнэбат тус хуралдаанд илтгэл тавьж оролцсон. Мөн зарим үйлдвэр, аанцыг ч сонирхон үзэж судалсан. Тус улсын Үйлдвэр худалдааны сайд, Гадаад харилцааны сайд нартай уулзаж, өөрийн орны Сэргээгдэх эрчим хүчний байдлыг танилцуулж хамтран ажиллах талаар санал нэгдлээ. Энэ салбарт исландчууд манайд урьд нь ч тусалж зарим мэргэжилтэн бэлтгэж өгчээ. Энэ арга хэмжээг цааш нь үргэлжлүүлэхээр тохиролцов. Монгол Улсын Архангай аймгийг эдний туршлагаар халаалтыг нь шийдэх боломжтойг танилцуулж дэмжлэг авч чадсан нь аргагүй л том амжилт байлаа. Асуудал манай талд л гацахгүй бол саад үгүй гэж тэд хэлжбайна.

Урьд нь хамтран хийж байсан олон ажил улстөрийн тогтворгүй байдлаас бүтэхгүй болж байсныг сонсоход чих халууцаж байлаа.
Үйлдвэрийн удирдлагын хэсэгт хүнгүй хэдэн компьютер л харагдана. Ийм хэдэн үйлдвэр барьчихвал гээдл хамт явсан газрын дарга Ц.Сүхбаатар шүүрс алдаж байна. Мэргэжлийн хүнд байтугай энгийн хүнд ч харахад ашигтай үйлдвэр харагдана.
Суурин газрыг нь түшиглэж цахилгаан станцаа барихаас биш, хэдэн зуун км агаарын шугам татаж алдагдалд ордоггүй.
Ажлын айлчлал ашигтай хэлэлцээ хийсэн, гол эрх мэдэлтэй хумүүстэй нь уулзаж тулгараад байгаа асуудлаа шийдсэн сэтгэл хангалуун байдалд боллоо. Үр дүн удахгүй гарна биз. Исландчууд сүрхий ажил хэрэгч бололтой.
Архангай аймгийнхан маань газрын гүний дулаанаар асуудлаа шийдсэн аймагболох ирээдуй ойрхон байна. Мөн хямд эрчим хүчээ дагаж хүчтэй хөгжсөн эдний жижиг дунд үйлдвэрүүдийн жишээг дагавал хөгжлийн гарц ойрхон байх шиг.
Исланд улс хөгжиж буй орнуудад тусалдаг хөтөлбөртөө Монгол Улсыг багтаах талаарч ярилцсн. Манай тал санаачилга гаргавал харилцаа улам сайжрах төлөв байна.

Хол боловч ойртож болох орон
Исландад Монголоос очиж суурьшиж амьдардаг хоёр гэр бүл байдаг гэнэ. Мөн хэд хэдэн оюутан сурдаг, хараар ажилладаг ганц хоёр хүн бий гэсэн.
Хэрвээ далайд олон сараар явж, загаснаас залхахгүй бол ажлын байр бэлэн бололтой. Цалин өндөр, сүүлийн үед Европын орнуудаас ажиллах хүч их авч байгаа гэдгийг сонсоход манайханд бас боломж байгааг илтгэнэ.
Тус улсад суух консул Монгол Исландын хооронд агаарын нислэг хийх талаар тохиролцоонд хүрсэн, гарын үсэг зурах л үлдсэн гэж байсан. Нислэг хийгээд эхэлбэл манайхан ч их явах байх. Харин хүн ам цөөтэй ажилсаг энэ ард түмнээс их юм сурч эх орондоо ашигтай мэргэжилтэн л бэлтвэсэй гэж бодож явлаа. Магадгүй зардал бага сэргээгдэх эрчим хүчний салбарт ирээдүйн том тунш хөрөнгө оруулагч болж болох энэ орон манайханд улам нээллттэй болох биз. Энэ оронд устөрөгчийн судалгаа сайн хийгдсэн. Энэ түлшээр ажиллдаг гурван автобус үйлчилгээнд яваад гурван жил болж байна.

2000 он гэхэд бух машинаа устөрөгчийн түлшээр ажиллуулна гэж байв. Энэ тал дээр ч хамтран ажиллавал Улаанбаатар хотын утааны асуудлыг шийдэж болох мэт.
Исландын тэргүүлэх сургууль Техникийн коллеж, Хөдөө аж ахуйн багшийн сургуульд ч боловсрол эзэмших боломжтой. Ганц нэг үйлдвэрээр орж үзлээ. Олон намын систиктэй боловч улс орноо хөгжүүлэх бодлого дээр нэгдэж чаддаг гэсэн.

(Монголын мэдээ 196/1972)

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Хүрмэн чулууны орон

4 Исландын нутаг дээгүүр нисч явахад дайн байлдаанд сүйдсэн орон нутаг л ийм байдаг байхдаа гэмээр. Хэдэн зууны өмнө энэ арал дээр чухамдаа гэлаар тургиж, улаан чулуугаар бороо орж байсан байхдаа гэж бодож явлаа.
Дэлхийн хаана ч давтагдашгүй байгалийн үзэмж галт уулын хүрмэн чулуун овоолго энэ орны үндсэн нуүр царай нь байдаг. Энэ орон 300000 хүн амтай, 110 мянган хавтгай дөрвөлжин км нутагтай ажээ. Газар нутгийн хувьд манай улсын Хөвсгөл аймагтай дүйх хэмжээтэй, хүн амаараа манайхаас бараг л 10 дахин бага юм байна.
Хүмүүс нь үлэмж аварга биетэй. Эртний далайн дээрэмчдийн удам ийм л байдаг байх даа гэж бодогдоно. Гэхдээ энэ хүмүүс удам угсаагаараа их бахархах аж.
Эндхийн уугуул нутгийнхан хүндчин сэтгэлээсээ ханддаг, цөөхөн хүн амтай болохоор тэрүү хүн чанар сайтай гэж
Энэ арлын улсын нийслэл нь Реикяэвик хот. Өндөр барилга ховор юм. Харин том том жийп машин сулжилдэн байх нь аргагүй бололтой. Ийм уул нуруу ихтэй газар өөр юу унах билээ.

Шинэ зам тавьж байгхыг нь ажиглавал хонин чинээн чулуун овоолго үзэгдэнэ. Газрын өнгөндөө ийм байгаа юм чинь гүн рүүгээ бол цул чулуу л байдаг байх даа. Исланд 1992 оноос маш эрчимтэй урагшилж өндөр хөгжилтэй, өртөг өндөртэй орны тоонд хэдийнэ багтжээ.
Нэг хүнд ногдохжилийн орлого 35 орчим мянган ам.доллар. Нийслэл хот нь дэлхийн хамгийн үнэтэй гурван хотын нэг юм. Дэлгүүр хоршоонд нь ороход юмны үнэ явуулын хүний мөнгөнд бол чанга гэхээр юм.
Мөнгөний нэгж исланд крон 70 крон 1 доллартай дүйнэ. Хүмүүс нь исланиар ярина. Над мэтэд бол швед хэлтэй төстэй мэт санагдсан. Англи хэл албан ёсны нэг хөл нь.

Үсрэнгүй хөгжлийн нууц
Энэ орны хөгжил нь эрчим хүчний асуудлаа оновчтой шийдсэн цагаас л эхэлжээ. Галт уулын энэ орны газрын хөрсөн дор 100 хэмээс дээш халуунтай ус оргилон буцалж буй. Хэзээ мөдгүй аюул дагуулах мэт санагдах энэ байдлаа эднийх харин өөртөө ашигтайгаар эргүүлж чаджээ. Гол гол судлууд дээрээ газрын гунийн дулаан буюу гео-метрийн аргаар дулааны Эрчим хүч үйлдвэрлэх усан болон цахилгаан станцуудыг олноор барьснаар хөгжих замдаа эргэлт буцалтгүй орж хамгийн хямдхан эрчим хүчний нөөцтэй орон болжээ. Энэ оронд байгалийн баялаг гэж нэг их гайхуулаад байх юм байдаггүй гэцгээв.

Эхлээд сонсоход үнэмшмээргүй санагдана. Тэтэл үнэн аж. Тэгээд ч саяхан галт уул уухилж байсан энэ газрын гүнд юу ч байх билээ. Тэгээд ч энә орны газар нутгийн ердөө гуравны нэгд нь өвс ургамал ургадаг гэж байгаа. Цагагаарын хувьд бас тааламжгүй. Хавар намартаа хүчтэй шуурна. Айлын хонийг байшинг нь давуулаад шидэж байсан тохиолдол ч гарч байжээ.
Гэвч тус орны удирдагчид улс орноо хөгжүүлэх гарц олжээ. Юуны өмнө хүн амаа төвлөрүүлэн суурин амьдралд оруулсан байна. Нийслэл хотод нь гэхэд хүн амын 60 хувь нь сууна. Газар зүйн байрлал нь тааламж муутай тул зөвхөн засмал замаар гол хэсгүүдээ холбосон нь нийтдээ 12 мянга гаруй км-т хүрчээ.

Гол тээврийн хэрэгсэл нь автомашин. Тийм болохоор сайн зам чухал гэдэг нь ойлгомжтой. Энэ улсад төмөр зам байхгүй учир далайн тээврээр ачаа бараагаа зөөнө. Зэсмал замаас гарч дураараа давхихойлголтүгүй. Машинтай байтугай явган явахад ч төвөгтэй газар замын хажуунаас л эхэлнэ. Өндөр хүчдэлийн шонгоо тал талаас нь татаж бэхэлсэн нь салхитай газрын өнгийг илтгэнэ.
Цахилгаан хямд үүсвэр сайтай тул асар их цахилгаан иддэг хөнгөн цагааны үйлдвэрүүдийг олноор барьж түүхий эдээ гаднаас зөөжэцсийн бүтээг¬дэхүүн үйлдвэрлэнэ. Загас агнуурын бүс нутаг хүртэл 50 км байсныг 31 км болгосноор энэ салбарт үсрэнгүй дэвшил гарчээ. Эдүгээ загас агнуур улсын-нмйт; экспортын 60 гаруй хувийг эзлэх хэмжээнд хүрчээ. Энэ салбарт голдуу
исланд хүмүүс ажиллана.

2003 онд 2,8 тэрбум дол¬ларын бараа импортолж 2,4 тэрбум долларын бүтээгдэхүүн гаргасан нь цөөн хүн амтай орны хувьд асар өндөр үзүүлэлт юм.
Энэ орон цахилгааныхаа 85 хувийг уснаас 15 хувийг газрын гүний халуун уснаас гаргаж авдаг байна. Барилга байшингаа 100 хувь газрын гүний дулаанаар халаадаг. Нүүрс уугиулж, үнс цацах ямар ч хэрэггүй. Тиймдээ ч хотын агаар чийглэг бөгөөд цэвэрхэн. Нийслэл хотоо утаатай хөндий гэж нэрлэдэг гэнэ. Дээрүед далайчдад эх газар уур манан савсч харагддагаас ийм нэр авчээ. Нийслэл хотод олон давхар байшин байхгүй, 4-5 давхар байшин зонхилно. Арлын хойд хэсэгт том мөсөн уул овойж байхад 50 гаруй км-ын наана буцалсан халуун ус газраас уугин тургина. Ийм л эрс тэс сонин байгаль нь жуулчдыг урин дуудна. Энэ салбараас овоо мөнгө орж ирнэ. Далайн чийглэг, халуун урсгал энэ орныг дайрч гардаг. Гэхдээ цаг агаар халуун биш, өвөлдөө +5 орчим градус, зундаа +11 орчим градус гэж ярьж байсан.

Эрчим хүчний хоргүй технологийг
шүтэж бай на Түлш, эрчим хүчний сайд Б.Эрдэнэбат тэргүүтэй төлөөлөгчид энд болсон олон улсын Сэргээгдэх эрчим хүчний хуралдаанд оролцсон. Дэлхийн нийтээрээ байгаль орчинд хоргүй технологи ашиглах их урсгалд нэвджээ.

Энэ тухай хуралдаан дээр
тавигдсан тэнилцуулга, илтгэлуүдэд тодорхой гарч байв. Сайд Б.Эрдэнэбат тус хуралдаанд илтгэл тавьж оролцсон. Мөн зарим үйлдвэр, аанцыг ч сонирхон үзэж судалсан. Тус улсын Үйлдвэр худалдааны сайд, Гадаад харилцааны сайд нартай уулзаж, өөрийн орны Сэргээгдэх эрчим хүчний байдлыг танилцуулж хамтран ажиллах талаар санал нэгдлээ. Энэ салбарт исландчууд манайд урьд нь ч тусалж зарим мэргэжилтэн бэлтгэж өгчээ. Энэ арга хэмжээг цааш нь үргэлжлүүлэхээр тохиролцов. Монгол Улсын Архангай аймгийг эдний туршлагаар халаалтыг нь шийдэх боломжтойг танилцуулж дэмжлэг авч чадсан нь аргагүй л том амжилт байлаа. Асуудал манай талд л гацахгүй бол саад үгүй гэж тэд хэлжбайна.

Урьд нь хамтран хийж байсан олон ажил улстөрийн тогтворгүй байдлаас бүтэхгүй болж байсныг сонсоход чих халууцаж байлаа.
Үйлдвэрийн удирдлагын хэсэгт хүнгүй хэдэн компьютер л харагдана. Ийм хэдэн үйлдвэр барьчихвал гээдл хамт явсан газрын дарга Ц.Сүхбаатар шүүрс алдаж байна. Мэргэжлийн хүнд байтугай энгийн хүнд ч харахад ашигтай үйлдвэр харагдана.
Суурин газрыг нь түшиглэж цахилгаан станцаа барихаас биш, хэдэн зуун км агаарын шугам татаж алдагдалд ордоггүй.
Ажлын айлчлал ашигтай хэлэлцээ хийсэн, гол эрх мэдэлтэй хумүүстэй нь уулзаж тулгараад байгаа асуудлаа шийдсэн сэтгэл хангалуун байдалд боллоо. Үр дүн удахгүй гарна биз. Исландчууд сүрхий ажил хэрэгч бололтой.
Архангай аймгийнхан маань газрын гүний дулаанаар асуудлаа шийдсэн аймагболох ирээдуй ойрхон байна. Мөн хямд эрчим хүчээ дагаж хүчтэй хөгжсөн эдний жижиг дунд үйлдвэрүүдийн жишээг дагавал хөгжлийн гарц ойрхон байх шиг.
Исланд улс хөгжиж буй орнуудад тусалдаг хөтөлбөртөө Монгол Улсыг багтаах талаарч ярилцсн. Манай тал санаачилга гаргавал харилцаа улам сайжрах төлөв байна.

Хол боловч ойртож болох орон
Исландад Монголоос очиж суурьшиж амьдардаг хоёр гэр бүл байдаг гэнэ. Мөн хэд хэдэн оюутан сурдаг, хараар ажилладаг ганц хоёр хүн бий гэсэн.
Хэрвээ далайд олон сараар явж, загаснаас залхахгүй бол ажлын байр бэлэн бололтой. Цалин өндөр, сүүлийн үед Европын орнуудаас ажиллах хүч их авч байгаа гэдгийг сонсоход манайханд бас боломж байгааг илтгэнэ.
Тус улсад суух консул Монгол Исландын хооронд агаарын нислэг хийх талаар тохиролцоонд хүрсэн, гарын үсэг зурах л үлдсэн гэж байсан. Нислэг хийгээд эхэлбэл манайхан ч их явах байх. Харин хүн ам цөөтэй ажилсаг энэ ард түмнээс их юм сурч эх орондоо ашигтай мэргэжилтэн л бэлтвэсэй гэж бодож явлаа. Магадгүй зардал бага сэргээгдэх эрчим хүчний салбарт ирээдүйн том тунш хөрөнгө оруулагч болж болох энэ орон манайханд улам нээллттэй болох биз. Энэ оронд устөрөгчийн судалгаа сайн хийгдсэн. Энэ түлшээр ажиллдаг гурван автобус үйлчилгээнд яваад гурван жил болж байна.

2000 он гэхэд бух машинаа устөрөгчийн түлшээр ажиллуулна гэж байв. Энэ тал дээр ч хамтран ажиллавал Улаанбаатар хотын утааны асуудлыг шийдэж болох мэт.
Исландын тэргүүлэх сургууль Техникийн коллеж, Хөдөө аж ахуйн багшийн сургуульд ч боловсрол эзэмших боломжтой. Ганц нэг үйлдвэрээр орж үзлээ. Олон намын систиктэй боловч улс орноо хөгжүүлэх бодлого дээр нэгдэж чаддаг гэсэн.

(Монголын мэдээ 196/1972)

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Хүрмэн чулууны орон

4 Исландын нутаг дээгүүр нисч явахад дайн байлдаанд сүйдсэн орон нутаг л ийм байдаг байхдаа гэмээр. Хэдэн зууны өмнө энэ арал дээр чухамдаа гэлаар тургиж, улаан чулуугаар бороо орж байсан байхдаа гэж бодож явлаа.
Дэлхийн хаана ч давтагдашгүй байгалийн үзэмж галт уулын хүрмэн чулуун овоолго энэ орны үндсэн нуүр царай нь байдаг. Энэ орон 300000 хүн амтай, 110 мянган хавтгай дөрвөлжин км нутагтай ажээ. Газар нутгийн хувьд манай улсын Хөвсгөл аймагтай дүйх хэмжээтэй, хүн амаараа манайхаас бараг л 10 дахин бага юм байна.
Хүмүүс нь үлэмж аварга биетэй. Эртний далайн дээрэмчдийн удам ийм л байдаг байх даа гэж бодогдоно. Гэхдээ энэ хүмүүс удам угсаагаараа их бахархах аж.
Эндхийн уугуул нутгийнхан хүндчин сэтгэлээсээ ханддаг, цөөхөн хүн амтай болохоор тэрүү хүн чанар сайтай гэж
Энэ арлын улсын нийслэл нь Реикяэвик хот. Өндөр барилга ховор юм. Харин том том жийп машин сулжилдэн байх нь аргагүй бололтой. Ийм уул нуруу ихтэй газар өөр юу унах билээ.

Шинэ зам тавьж байгхыг нь ажиглавал хонин чинээн чулуун овоолго үзэгдэнэ. Газрын өнгөндөө ийм байгаа юм чинь гүн рүүгээ бол цул чулуу л байдаг байх даа. Исланд 1992 оноос маш эрчимтэй урагшилж өндөр хөгжилтэй, өртөг өндөртэй орны тоонд хэдийнэ багтжээ.
Нэг хүнд ногдохжилийн орлого 35 орчим мянган ам.доллар. Нийслэл хот нь дэлхийн хамгийн үнэтэй гурван хотын нэг юм. Дэлгүүр хоршоонд нь ороход юмны үнэ явуулын хүний мөнгөнд бол чанга гэхээр юм.
Мөнгөний нэгж исланд крон 70 крон 1 доллартай дүйнэ. Хүмүүс нь исланиар ярина. Над мэтэд бол швед хэлтэй төстэй мэт санагдсан. Англи хэл албан ёсны нэг хөл нь.

Үсрэнгүй хөгжлийн нууц
Энэ орны хөгжил нь эрчим хүчний асуудлаа оновчтой шийдсэн цагаас л эхэлжээ. Галт уулын энэ орны газрын хөрсөн дор 100 хэмээс дээш халуунтай ус оргилон буцалж буй. Хэзээ мөдгүй аюул дагуулах мэт санагдах энэ байдлаа эднийх харин өөртөө ашигтайгаар эргүүлж чаджээ. Гол гол судлууд дээрээ газрын гунийн дулаан буюу гео-метрийн аргаар дулааны Эрчим хүч үйлдвэрлэх усан болон цахилгаан станцуудыг олноор барьснаар хөгжих замдаа эргэлт буцалтгүй орж хамгийн хямдхан эрчим хүчний нөөцтэй орон болжээ. Энэ оронд байгалийн баялаг гэж нэг их гайхуулаад байх юм байдаггүй гэцгээв.

Эхлээд сонсоход үнэмшмээргүй санагдана. Тэтэл үнэн аж. Тэгээд ч саяхан галт уул уухилж байсан энэ газрын гүнд юу ч байх билээ. Тэгээд ч энә орны газар нутгийн ердөө гуравны нэгд нь өвс ургамал ургадаг гэж байгаа. Цагагаарын хувьд бас тааламжгүй. Хавар намартаа хүчтэй шуурна. Айлын хонийг байшинг нь давуулаад шидэж байсан тохиолдол ч гарч байжээ.
Гэвч тус орны удирдагчид улс орноо хөгжүүлэх гарц олжээ. Юуны өмнө хүн амаа төвлөрүүлэн суурин амьдралд оруулсан байна. Нийслэл хотод нь гэхэд хүн амын 60 хувь нь сууна. Газар зүйн байрлал нь тааламж муутай тул зөвхөн засмал замаар гол хэсгүүдээ холбосон нь нийтдээ 12 мянга гаруй км-т хүрчээ.

Гол тээврийн хэрэгсэл нь автомашин. Тийм болохоор сайн зам чухал гэдэг нь ойлгомжтой. Энэ улсад төмөр зам байхгүй учир далайн тээврээр ачаа бараагаа зөөнө. Зэсмал замаас гарч дураараа давхихойлголтүгүй. Машинтай байтугай явган явахад ч төвөгтэй газар замын хажуунаас л эхэлнэ. Өндөр хүчдэлийн шонгоо тал талаас нь татаж бэхэлсэн нь салхитай газрын өнгийг илтгэнэ.
Цахилгаан хямд үүсвэр сайтай тул асар их цахилгаан иддэг хөнгөн цагааны үйлдвэрүүдийг олноор барьж түүхий эдээ гаднаас зөөжэцсийн бүтээг¬дэхүүн үйлдвэрлэнэ. Загас агнуурын бүс нутаг хүртэл 50 км байсныг 31 км болгосноор энэ салбарт үсрэнгүй дэвшил гарчээ. Эдүгээ загас агнуур улсын-нмйт; экспортын 60 гаруй хувийг эзлэх хэмжээнд хүрчээ. Энэ салбарт голдуу
исланд хүмүүс ажиллана.

2003 онд 2,8 тэрбум дол¬ларын бараа импортолж 2,4 тэрбум долларын бүтээгдэхүүн гаргасан нь цөөн хүн амтай орны хувьд асар өндөр үзүүлэлт юм.
Энэ орон цахилгааныхаа 85 хувийг уснаас 15 хувийг газрын гүний халуун уснаас гаргаж авдаг байна. Барилга байшингаа 100 хувь газрын гүний дулаанаар халаадаг. Нүүрс уугиулж, үнс цацах ямар ч хэрэггүй. Тиймдээ ч хотын агаар чийглэг бөгөөд цэвэрхэн. Нийслэл хотоо утаатай хөндий гэж нэрлэдэг гэнэ. Дээрүед далайчдад эх газар уур манан савсч харагддагаас ийм нэр авчээ. Нийслэл хотод олон давхар байшин байхгүй, 4-5 давхар байшин зонхилно. Арлын хойд хэсэгт том мөсөн уул овойж байхад 50 гаруй км-ын наана буцалсан халуун ус газраас уугин тургина. Ийм л эрс тэс сонин байгаль нь жуулчдыг урин дуудна. Энэ салбараас овоо мөнгө орж ирнэ. Далайн чийглэг, халуун урсгал энэ орныг дайрч гардаг. Гэхдээ цаг агаар халуун биш, өвөлдөө +5 орчим градус, зундаа +11 орчим градус гэж ярьж байсан.

Эрчим хүчний хоргүй технологийг
шүтэж бай на Түлш, эрчим хүчний сайд Б.Эрдэнэбат тэргүүтэй төлөөлөгчид энд болсон олон улсын Сэргээгдэх эрчим хүчний хуралдаанд оролцсон. Дэлхийн нийтээрээ байгаль орчинд хоргүй технологи ашиглах их урсгалд нэвджээ.

Энэ тухай хуралдаан дээр
тавигдсан тэнилцуулга, илтгэлуүдэд тодорхой гарч байв. Сайд Б.Эрдэнэбат тус хуралдаанд илтгэл тавьж оролцсон. Мөн зарим үйлдвэр, аанцыг ч сонирхон үзэж судалсан. Тус улсын Үйлдвэр худалдааны сайд, Гадаад харилцааны сайд нартай уулзаж, өөрийн орны Сэргээгдэх эрчим хүчний байдлыг танилцуулж хамтран ажиллах талаар санал нэгдлээ. Энэ салбарт исландчууд манайд урьд нь ч тусалж зарим мэргэжилтэн бэлтгэж өгчээ. Энэ арга хэмжээг цааш нь үргэлжлүүлэхээр тохиролцов. Монгол Улсын Архангай аймгийг эдний туршлагаар халаалтыг нь шийдэх боломжтойг танилцуулж дэмжлэг авч чадсан нь аргагүй л том амжилт байлаа. Асуудал манай талд л гацахгүй бол саад үгүй гэж тэд хэлжбайна.

Урьд нь хамтран хийж байсан олон ажил улстөрийн тогтворгүй байдлаас бүтэхгүй болж байсныг сонсоход чих халууцаж байлаа.
Үйлдвэрийн удирдлагын хэсэгт хүнгүй хэдэн компьютер л харагдана. Ийм хэдэн үйлдвэр барьчихвал гээдл хамт явсан газрын дарга Ц.Сүхбаатар шүүрс алдаж байна. Мэргэжлийн хүнд байтугай энгийн хүнд ч харахад ашигтай үйлдвэр харагдана.
Суурин газрыг нь түшиглэж цахилгаан станцаа барихаас биш, хэдэн зуун км агаарын шугам татаж алдагдалд ордоггүй.
Ажлын айлчлал ашигтай хэлэлцээ хийсэн, гол эрх мэдэлтэй хумүүстэй нь уулзаж тулгараад байгаа асуудлаа шийдсэн сэтгэл хангалуун байдалд боллоо. Үр дүн удахгүй гарна биз. Исландчууд сүрхий ажил хэрэгч бололтой.
Архангай аймгийнхан маань газрын гүний дулаанаар асуудлаа шийдсэн аймагболох ирээдуй ойрхон байна. Мөн хямд эрчим хүчээ дагаж хүчтэй хөгжсөн эдний жижиг дунд үйлдвэрүүдийн жишээг дагавал хөгжлийн гарц ойрхон байх шиг.
Исланд улс хөгжиж буй орнуудад тусалдаг хөтөлбөртөө Монгол Улсыг багтаах талаарч ярилцсн. Манай тал санаачилга гаргавал харилцаа улам сайжрах төлөв байна.

Хол боловч ойртож болох орон
Исландад Монголоос очиж суурьшиж амьдардаг хоёр гэр бүл байдаг гэнэ. Мөн хэд хэдэн оюутан сурдаг, хараар ажилладаг ганц хоёр хүн бий гэсэн.
Хэрвээ далайд олон сараар явж, загаснаас залхахгүй бол ажлын байр бэлэн бололтой. Цалин өндөр, сүүлийн үед Европын орнуудаас ажиллах хүч их авч байгаа гэдгийг сонсоход манайханд бас боломж байгааг илтгэнэ.
Тус улсад суух консул Монгол Исландын хооронд агаарын нислэг хийх талаар тохиролцоонд хүрсэн, гарын үсэг зурах л үлдсэн гэж байсан. Нислэг хийгээд эхэлбэл манайхан ч их явах байх. Харин хүн ам цөөтэй ажилсаг энэ ард түмнээс их юм сурч эх орондоо ашигтай мэргэжилтэн л бэлтвэсэй гэж бодож явлаа. Магадгүй зардал бага сэргээгдэх эрчим хүчний салбарт ирээдүйн том тунш хөрөнгө оруулагч болж болох энэ орон манайханд улам нээллттэй болох биз. Энэ оронд устөрөгчийн судалгаа сайн хийгдсэн. Энэ түлшээр ажиллдаг гурван автобус үйлчилгээнд яваад гурван жил болж байна.

2000 он гэхэд бух машинаа устөрөгчийн түлшээр ажиллуулна гэж байв. Энэ тал дээр ч хамтран ажиллавал Улаанбаатар хотын утааны асуудлыг шийдэж болох мэт.
Исландын тэргүүлэх сургууль Техникийн коллеж, Хөдөө аж ахуйн багшийн сургуульд ч боловсрол эзэмших боломжтой. Ганц нэг үйлдвэрээр орж үзлээ. Олон намын систиктэй боловч улс орноо хөгжүүлэх бодлого дээр нэгдэж чаддаг гэсэн.

(Монголын мэдээ 196/1972)

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Хүрмэн чулууны орон

4 Исландын нутаг дээгүүр нисч явахад дайн байлдаанд сүйдсэн орон нутаг л ийм байдаг байхдаа гэмээр. Хэдэн зууны өмнө энэ арал дээр чухамдаа гэлаар тургиж, улаан чулуугаар бороо орж байсан байхдаа гэж бодож явлаа.
Дэлхийн хаана ч давтагдашгүй байгалийн үзэмж галт уулын хүрмэн чулуун овоолго энэ орны үндсэн нуүр царай нь байдаг. Энэ орон 300000 хүн амтай, 110 мянган хавтгай дөрвөлжин км нутагтай ажээ. Газар нутгийн хувьд манай улсын Хөвсгөл аймагтай дүйх хэмжээтэй, хүн амаараа манайхаас бараг л 10 дахин бага юм байна.
Хүмүүс нь үлэмж аварга биетэй. Эртний далайн дээрэмчдийн удам ийм л байдаг байх даа гэж бодогдоно. Гэхдээ энэ хүмүүс удам угсаагаараа их бахархах аж.
Эндхийн уугуул нутгийнхан хүндчин сэтгэлээсээ ханддаг, цөөхөн хүн амтай болохоор тэрүү хүн чанар сайтай гэж
Энэ арлын улсын нийслэл нь Реикяэвик хот. Өндөр барилга ховор юм. Харин том том жийп машин сулжилдэн байх нь аргагүй бололтой. Ийм уул нуруу ихтэй газар өөр юу унах билээ.

Шинэ зам тавьж байгхыг нь ажиглавал хонин чинээн чулуун овоолго үзэгдэнэ. Газрын өнгөндөө ийм байгаа юм чинь гүн рүүгээ бол цул чулуу л байдаг байх даа. Исланд 1992 оноос маш эрчимтэй урагшилж өндөр хөгжилтэй, өртөг өндөртэй орны тоонд хэдийнэ багтжээ.
Нэг хүнд ногдохжилийн орлого 35 орчим мянган ам.доллар. Нийслэл хот нь дэлхийн хамгийн үнэтэй гурван хотын нэг юм. Дэлгүүр хоршоонд нь ороход юмны үнэ явуулын хүний мөнгөнд бол чанга гэхээр юм.
Мөнгөний нэгж исланд крон 70 крон 1 доллартай дүйнэ. Хүмүүс нь исланиар ярина. Над мэтэд бол швед хэлтэй төстэй мэт санагдсан. Англи хэл албан ёсны нэг хөл нь.

Үсрэнгүй хөгжлийн нууц
Энэ орны хөгжил нь эрчим хүчний асуудлаа оновчтой шийдсэн цагаас л эхэлжээ. Галт уулын энэ орны газрын хөрсөн дор 100 хэмээс дээш халуунтай ус оргилон буцалж буй. Хэзээ мөдгүй аюул дагуулах мэт санагдах энэ байдлаа эднийх харин өөртөө ашигтайгаар эргүүлж чаджээ. Гол гол судлууд дээрээ газрын гунийн дулаан буюу гео-метрийн аргаар дулааны Эрчим хүч үйлдвэрлэх усан болон цахилгаан станцуудыг олноор барьснаар хөгжих замдаа эргэлт буцалтгүй орж хамгийн хямдхан эрчим хүчний нөөцтэй орон болжээ. Энэ оронд байгалийн баялаг гэж нэг их гайхуулаад байх юм байдаггүй гэцгээв.

Эхлээд сонсоход үнэмшмээргүй санагдана. Тэтэл үнэн аж. Тэгээд ч саяхан галт уул уухилж байсан энэ газрын гүнд юу ч байх билээ. Тэгээд ч энә орны газар нутгийн ердөө гуравны нэгд нь өвс ургамал ургадаг гэж байгаа. Цагагаарын хувьд бас тааламжгүй. Хавар намартаа хүчтэй шуурна. Айлын хонийг байшинг нь давуулаад шидэж байсан тохиолдол ч гарч байжээ.
Гэвч тус орны удирдагчид улс орноо хөгжүүлэх гарц олжээ. Юуны өмнө хүн амаа төвлөрүүлэн суурин амьдралд оруулсан байна. Нийслэл хотод нь гэхэд хүн амын 60 хувь нь сууна. Газар зүйн байрлал нь тааламж муутай тул зөвхөн засмал замаар гол хэсгүүдээ холбосон нь нийтдээ 12 мянга гаруй км-т хүрчээ.

Гол тээврийн хэрэгсэл нь автомашин. Тийм болохоор сайн зам чухал гэдэг нь ойлгомжтой. Энэ улсад төмөр зам байхгүй учир далайн тээврээр ачаа бараагаа зөөнө. Зэсмал замаас гарч дураараа давхихойлголтүгүй. Машинтай байтугай явган явахад ч төвөгтэй газар замын хажуунаас л эхэлнэ. Өндөр хүчдэлийн шонгоо тал талаас нь татаж бэхэлсэн нь салхитай газрын өнгийг илтгэнэ.
Цахилгаан хямд үүсвэр сайтай тул асар их цахилгаан иддэг хөнгөн цагааны үйлдвэрүүдийг олноор барьж түүхий эдээ гаднаас зөөжэцсийн бүтээг¬дэхүүн үйлдвэрлэнэ. Загас агнуурын бүс нутаг хүртэл 50 км байсныг 31 км болгосноор энэ салбарт үсрэнгүй дэвшил гарчээ. Эдүгээ загас агнуур улсын-нмйт; экспортын 60 гаруй хувийг эзлэх хэмжээнд хүрчээ. Энэ салбарт голдуу
исланд хүмүүс ажиллана.

2003 онд 2,8 тэрбум дол¬ларын бараа импортолж 2,4 тэрбум долларын бүтээгдэхүүн гаргасан нь цөөн хүн амтай орны хувьд асар өндөр үзүүлэлт юм.
Энэ орон цахилгааныхаа 85 хувийг уснаас 15 хувийг газрын гүний халуун уснаас гаргаж авдаг байна. Барилга байшингаа 100 хувь газрын гүний дулаанаар халаадаг. Нүүрс уугиулж, үнс цацах ямар ч хэрэггүй. Тиймдээ ч хотын агаар чийглэг бөгөөд цэвэрхэн. Нийслэл хотоо утаатай хөндий гэж нэрлэдэг гэнэ. Дээрүед далайчдад эх газар уур манан савсч харагддагаас ийм нэр авчээ. Нийслэл хотод олон давхар байшин байхгүй, 4-5 давхар байшин зонхилно. Арлын хойд хэсэгт том мөсөн уул овойж байхад 50 гаруй км-ын наана буцалсан халуун ус газраас уугин тургина. Ийм л эрс тэс сонин байгаль нь жуулчдыг урин дуудна. Энэ салбараас овоо мөнгө орж ирнэ. Далайн чийглэг, халуун урсгал энэ орныг дайрч гардаг. Гэхдээ цаг агаар халуун биш, өвөлдөө +5 орчим градус, зундаа +11 орчим градус гэж ярьж байсан.

Эрчим хүчний хоргүй технологийг
шүтэж бай на Түлш, эрчим хүчний сайд Б.Эрдэнэбат тэргүүтэй төлөөлөгчид энд болсон олон улсын Сэргээгдэх эрчим хүчний хуралдаанд оролцсон. Дэлхийн нийтээрээ байгаль орчинд хоргүй технологи ашиглах их урсгалд нэвджээ.

Энэ тухай хуралдаан дээр
тавигдсан тэнилцуулга, илтгэлуүдэд тодорхой гарч байв. Сайд Б.Эрдэнэбат тус хуралдаанд илтгэл тавьж оролцсон. Мөн зарим үйлдвэр, аанцыг ч сонирхон үзэж судалсан. Тус улсын Үйлдвэр худалдааны сайд, Гадаад харилцааны сайд нартай уулзаж, өөрийн орны Сэргээгдэх эрчим хүчний байдлыг танилцуулж хамтран ажиллах талаар санал нэгдлээ. Энэ салбарт исландчууд манайд урьд нь ч тусалж зарим мэргэжилтэн бэлтгэж өгчээ. Энэ арга хэмжээг цааш нь үргэлжлүүлэхээр тохиролцов. Монгол Улсын Архангай аймгийг эдний туршлагаар халаалтыг нь шийдэх боломжтойг танилцуулж дэмжлэг авч чадсан нь аргагүй л том амжилт байлаа. Асуудал манай талд л гацахгүй бол саад үгүй гэж тэд хэлжбайна.

Урьд нь хамтран хийж байсан олон ажил улстөрийн тогтворгүй байдлаас бүтэхгүй болж байсныг сонсоход чих халууцаж байлаа.
Үйлдвэрийн удирдлагын хэсэгт хүнгүй хэдэн компьютер л харагдана. Ийм хэдэн үйлдвэр барьчихвал гээдл хамт явсан газрын дарга Ц.Сүхбаатар шүүрс алдаж байна. Мэргэжлийн хүнд байтугай энгийн хүнд ч харахад ашигтай үйлдвэр харагдана.
Суурин газрыг нь түшиглэж цахилгаан станцаа барихаас биш, хэдэн зуун км агаарын шугам татаж алдагдалд ордоггүй.
Ажлын айлчлал ашигтай хэлэлцээ хийсэн, гол эрх мэдэлтэй хумүүстэй нь уулзаж тулгараад байгаа асуудлаа шийдсэн сэтгэл хангалуун байдалд боллоо. Үр дүн удахгүй гарна биз. Исландчууд сүрхий ажил хэрэгч бололтой.
Архангай аймгийнхан маань газрын гүний дулаанаар асуудлаа шийдсэн аймагболох ирээдуй ойрхон байна. Мөн хямд эрчим хүчээ дагаж хүчтэй хөгжсөн эдний жижиг дунд үйлдвэрүүдийн жишээг дагавал хөгжлийн гарц ойрхон байх шиг.
Исланд улс хөгжиж буй орнуудад тусалдаг хөтөлбөртөө Монгол Улсыг багтаах талаарч ярилцсн. Манай тал санаачилга гаргавал харилцаа улам сайжрах төлөв байна.

Хол боловч ойртож болох орон
Исландад Монголоос очиж суурьшиж амьдардаг хоёр гэр бүл байдаг гэнэ. Мөн хэд хэдэн оюутан сурдаг, хараар ажилладаг ганц хоёр хүн бий гэсэн.
Хэрвээ далайд олон сараар явж, загаснаас залхахгүй бол ажлын байр бэлэн бололтой. Цалин өндөр, сүүлийн үед Европын орнуудаас ажиллах хүч их авч байгаа гэдгийг сонсоход манайханд бас боломж байгааг илтгэнэ.
Тус улсад суух консул Монгол Исландын хооронд агаарын нислэг хийх талаар тохиролцоонд хүрсэн, гарын үсэг зурах л үлдсэн гэж байсан. Нислэг хийгээд эхэлбэл манайхан ч их явах байх. Харин хүн ам цөөтэй ажилсаг энэ ард түмнээс их юм сурч эх орондоо ашигтай мэргэжилтэн л бэлтвэсэй гэж бодож явлаа. Магадгүй зардал бага сэргээгдэх эрчим хүчний салбарт ирээдүйн том тунш хөрөнгө оруулагч болж болох энэ орон манайханд улам нээллттэй болох биз. Энэ оронд устөрөгчийн судалгаа сайн хийгдсэн. Энэ түлшээр ажиллдаг гурван автобус үйлчилгээнд яваад гурван жил болж байна.

2000 он гэхэд бух машинаа устөрөгчийн түлшээр ажиллуулна гэж байв. Энэ тал дээр ч хамтран ажиллавал Улаанбаатар хотын утааны асуудлыг шийдэж болох мэт.
Исландын тэргүүлэх сургууль Техникийн коллеж, Хөдөө аж ахуйн багшийн сургуульд ч боловсрол эзэмших боломжтой. Ганц нэг үйлдвэрээр орж үзлээ. Олон намын систиктэй боловч улс орноо хөгжүүлэх бодлого дээр нэгдэж чаддаг гэсэн.

(Монголын мэдээ 196/1972)

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments
Back to top button