Нийтийн оршуулгын газар болгохгүй байх арга нийслэлчүүд та бидэнд бий

Улаанбаатарыг оршуулгын хот болсон гээд хэлэхэд буруудахгүй болжээ. Хот дотроо, хоттойгоо хаяа нийлсэн хүн тавьдаг газрууд манайд цөөнгүй бий. Бидний нэрлэж зашпсанаар Далан давхраас эхлээд Их наран, Маахуур толгой, Алтан-Өлгий гээд тоочоод байвал нэлээд урт жагсаалт гарна.

Бүр хотынхоо төвд шахуу оросуудыг мөнх нойрсуулж байгаа. Монголчууд бид эртнээс өвөг дээдсээ газарт оршуулж, тэднийгээ газар дэлхийдээ мөнх шингэг гэсэн сэтгэлгээтэйгээр хандаж ирсэн. Харин XXI зууны хотожсон улсад энэ үйлдэл арай л сэрүүднэ. Улаанбаатар хот 147 мянган га газрыг эзлэн оршдог. Үүний мянга гаруй га газрыг оршуулгын газар эзэлдэг гээд бодохоор нийслэлчүүд бид нас барсан хүмүүстэйгээ хамт амьдарч байгаа нь илэрхий. Нийслэл хотыг хүн амынхаа хэрэгцээнд зориулан эзэмшүүлэх газаргүй болсон гэдэг.

Тэгвэл энэ их газрыг эзэлж байгаа чимээгүй хотыг цэгцэлбэл хэдэн мянган айл өрх өөрийн гэсэн үл хөдлөх хөрөнгөтэй болно. Харин яаж цэгцлэх вэ гэсэн асуудал нийслэлчүүдийн тулгамдсан асуудлуудын нэгд зүй ёсоор ордог. Хаа нэг уулын энгэрт ярайн харагдах оршуулгын газартаа бид бүгд аль хэдийнэ дасчихжээ. Айж эмээх ч үгүй, байх ёстой юм шиг л ханддаг болчихоод удаж байна. Харин гадныхан- үүнийг хараад дуу алддаг. Нийслэлийн хэмжээнд өдөртөө 1516, жилД 5600- 6000 хүн нас бардаг гэсэн тооцоо байдаг. Үуний 60 гаруй хувь нь газарт оршуулагддаг гээд бодохоор цөөнгүй хүн багагүй хэмжээний газрыг эзлэн мөнх нойрсож байгаа нь тодорхой. Одоогоор Гацуурт, Наран, 361-ийн гарам гэсэн газруудад хүн тавих албан ёсны зөвшөөрөлтэй аж. Харин манайхны хэнэггүй зангаас болоод сүүлийн үед ямарч зөвшөөрөлгүй, шинэ газруудад хүн тавих болжээ. Хот аргаа барахдаа Өлзийтийг албан ёсны зөвшөөрөлтэй болгож.

Өмнө үүссэн оршуулгын газраа цэгцэлж амжаагүй байхад дээр нь нэмээд байгаа нь даана ч харамсалтай. Өвөр гүнт, Түргэний гол, Бүхэг, Гацуурт, Хайртхан, Тахилт, Шарга морьт, Оргил зэрэг газарт хулгайгаар хүн тавьсаар байгаа нь оршуулгын газрыг цөөлөх, цэгцлэх гэсэн хотын бодлогыг салхинд хийсгэж байгаа юм. Нэг ёсондоо үргүй зардал гаргаж байна л гэсэн үг.

Ингэж хаа сайгүй нас барсан хүнээ аваачиж хаяад байвал арван жилийн Улаанбаатар хотын 1300 гаруй га газар зөвхөн оршуулгад зориулагдана гэсэн тооцоо гарсан байх. Нэг хэсэг нь оршуулгын газартаи даин зарлаж байхад нөгөө хэсэг нь хайр зарлаж байгааг үхэр Монголын зөрүүд зан гэхээс өөр юу ч гэхэв. Улсдаа, хотдоо зориулж ямар нэг зүйл хийдэггүй юм гэхэд гай болохгүй байх нь иргэн хүний үүрэг.

Харин манайхны ухамсар доройгоос болж ийнхүү замбараагүй оршуулгын газрын тоо нэмэгдсээр байгаа нь хотын өнгә үзэмжид муугаар нөлөөлөхөөс гадна байгаль экологид ихээхэн хор хохирол учруулдаг нь аль хэдийнэ батлагдсан. Газар гэсэх яг л энэ цагаар оршуулгын газраас асар их хэмжээний хорт бодис ялгарч, агаарт дэгдэн түүгээр нь бид амьсгалж байна. Харин үүнийг сайн дураараа өөрөө өөрсдийгөө хордуулж байгаа гэж ёгтолж болох юм.

Одоогоос арвааджилийн өмнө Далан давхар, Буянт-Ухаагийн оршуулгын газрыг хаасан. Харин өнөөг хүртэл эдгээр оршуулгын газрууд мөнхийн мэт оршсоор байна. Сүүлийн хоёр, гурван жил хотын төсвөөс тодорхой хэмжээний хөрөнгө гаргаж, Далан давхрын оршуулгын газрыг хашаажуулсан. Нэг ёсондоо үхсэн амьд нь нийлчихсэн байсан амьдралыг заагласан гэсэн үг.

Одоо тэнд дурсгалын цэцэрлэгт хүрээлэн байгуулахаар төлөвлөгөө гарчихсан байгаа. Гэтэл тэнд байгаа үй олон оршуулгыг хэрхэх вэ гэдэг асуудал тулгарна. Нэг хэсэг нь эргэж тойрдог эзэнтэй байхад ихэнх нь аль хэдийнэ мартагдаж, хэн гэхийн аргагүй болсон. Тэгэхээр энэ ажил чамгүй олон асуудал дагуулах нь тодорхой. Дэлхийн өндәр хөгжилтэй орнууд хэдэн мянган га газар эзэлсэн оршуулгын газраа эмхэлж цэгцлээд, ашиглаж байгаа туршлагыг бид олонтаа сонсч байсан.

Австрали гэхэд хөлбөм-бөгийн талбай байгуулсан байхад Хөх хот шинэ жишээтэй. Өмнө нь энд оршуулгын газар байсан гэж хэн ч хэлэхээргүй болгосон нь гайхалтай. Харин манай улс дэлхийн хэмжээнд хүргэдэггүй юм гэхэд айж эвгүйцмээр ярайж харагдсан байдлыг багахан ч гэсэн өөрчлөх цаг болсон. Харин энэ асуудал зөвхөн Улаанбаатарын нуруун дээр байгаа нь асуудлыг шийдэхэд түвэгтэй байдал үүсээд байгаа юм.

Өөрөөр хэлбэл хэдэн зуугаар мөнх нойрсож байгаа хүмүүсийг эзлэн байгаа газрыг цэгцлэхэд улсын дэмжлэг зайлшгүй шаардлагатай байна. Товчхондоо бол Улаанбаатар хотын бүтэн жилийн төсөв 130-хан тэрбум төгрөг байхад энэ асуудал тийм ч хялбархан шийдэгдэхгүй. Бараг л хотын бүтән жилийн төсвөөр хийгдэх нүсэр их ажил шүү дээ. Чимээгүй хот гэж нэрлэгддэг энә газраа чимээтэй хот болгох шаардлага зүй ёсоор тулгараад байгааг бид олон ч удаа ярьсан.

Оршуулгын газар гэдэг айдас жихүүцэл төрүүлдэг газар биш хайртай, дотны хүмүүсээ эргэж тойрдог, дурсдаг тийм л дотно орчинг бий болгомоор байна. Өнөөдөр чинь шинэ зуун шүү дээ. Манайх шиг нас барсан хүнээ газарт булдаг орон хаана ч байхгүй. Иргэдийн сэтгэхүй, шашин номын үйлээс шалтгаалан манайхан нас барагсдаа газарт оршуулдаг нь хэтэрхий харанхуй бүдүүлэг ёс. Уг нь дэлхий нийтэд хүлээн зөвшөөрөгдсөн оршуулгын өөр зан үйл бий. Үүнийг манайхан ч мэднэ, цөөхөн хэсэг нь энэ үйлээр хайртай-хүмүүсээ үддэг. Энэ бол мэдээж чандарлах. Манайх нэг жилд нас барж байгаа хүмүүсийн 40 гаруй хувийг чандарлаж байна гэсэн тооцоо байдаг. Одоогоос дөрвөн жилийн өмнө 28-хан хувь нь чандарлагддаг байсан гэдгийг бодож үзвэл бас ч ахиц дэвшил гарч байна. Бидэнд байхгүйн зовлон байхгүй шүү дээ. Өөрөөр хэлбэл чандарладаг бухэл бүтэн байгууллага байна.

Тэгэхээр х ай ртай хүмүүсээ хүйтэн шороонд булах биш орчин үеийн боловсон аргаар бурхны орон руу үдвэл ёстой л хэн хэнд маань тустай. Нийслэл Улаанбаатараа нийтийн оршуулгын газар болгохгүй байх түлхүүр иргэн та бидний гарт л байна. Нас барсан нь байтугай амьд нь дөрвөн уулынхаа дунд багтаж шингэхгүйд хүрээд байна шүү дээ. Тэгэхээр юм бүхэнд хэмжээ хязгаар байдаг бичигдээгүй хуулийг бага ч гэсэн хэрэгжүүлбэл ямар вэ, нийслэлчүүд ээ.

В.Хэрлэн

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Нийтийн оршуулгын газар болгохгүй байх арга нийслэлчүүд та бидэнд бий

Улаанбаатарыг оршуулгын хот болсон гээд хэлэхэд буруудахгүй болжээ. Хот дотроо, хоттойгоо хаяа нийлсэн хүн тавьдаг газрууд манайд цөөнгүй бий. Бидний нэрлэж зашпсанаар Далан давхраас эхлээд Их наран, Маахуур толгой, Алтан-Өлгий гээд тоочоод байвал нэлээд урт жагсаалт гарна.

Бүр хотынхоо төвд шахуу оросуудыг мөнх нойрсуулж байгаа. Монголчууд бид эртнээс өвөг дээдсээ газарт оршуулж, тэднийгээ газар дэлхийдээ мөнх шингэг гэсэн сэтгэлгээтэйгээр хандаж ирсэн. Харин XXI зууны хотожсон улсад энэ үйлдэл арай л сэрүүднэ. Улаанбаатар хот 147 мянган га газрыг эзлэн оршдог. Үүний мянга гаруй га газрыг оршуулгын газар эзэлдэг гээд бодохоор нийслэлчүүд бид нас барсан хүмүүстэйгээ хамт амьдарч байгаа нь илэрхий. Нийслэл хотыг хүн амынхаа хэрэгцээнд зориулан эзэмшүүлэх газаргүй болсон гэдэг.

Тэгвэл энэ их газрыг эзэлж байгаа чимээгүй хотыг цэгцэлбэл хэдэн мянган айл өрх өөрийн гэсэн үл хөдлөх хөрөнгөтэй болно. Харин яаж цэгцлэх вэ гэсэн асуудал нийслэлчүүдийн тулгамдсан асуудлуудын нэгд зүй ёсоор ордог. Хаа нэг уулын энгэрт ярайн харагдах оршуулгын газартаа бид бүгд аль хэдийнэ дасчихжээ. Айж эмээх ч үгүй, байх ёстой юм шиг л ханддаг болчихоод удаж байна. Харин гадныхан- үүнийг хараад дуу алддаг. Нийслэлийн хэмжээнд өдөртөө 1516, жилД 5600- 6000 хүн нас бардаг гэсэн тооцоо байдаг. Үуний 60 гаруй хувь нь газарт оршуулагддаг гээд бодохоор цөөнгүй хүн багагүй хэмжээний газрыг эзлэн мөнх нойрсож байгаа нь тодорхой. Одоогоор Гацуурт, Наран, 361-ийн гарам гэсэн газруудад хүн тавих албан ёсны зөвшөөрөлтэй аж. Харин манайхны хэнэггүй зангаас болоод сүүлийн үед ямарч зөвшөөрөлгүй, шинэ газруудад хүн тавих болжээ. Хот аргаа барахдаа Өлзийтийг албан ёсны зөвшөөрөлтэй болгож.

Өмнө үүссэн оршуулгын газраа цэгцэлж амжаагүй байхад дээр нь нэмээд байгаа нь даана ч харамсалтай. Өвөр гүнт, Түргэний гол, Бүхэг, Гацуурт, Хайртхан, Тахилт, Шарга морьт, Оргил зэрэг газарт хулгайгаар хүн тавьсаар байгаа нь оршуулгын газрыг цөөлөх, цэгцлэх гэсэн хотын бодлогыг салхинд хийсгэж байгаа юм. Нэг ёсондоо үргүй зардал гаргаж байна л гэсэн үг.

Ингэж хаа сайгүй нас барсан хүнээ аваачиж хаяад байвал арван жилийн Улаанбаатар хотын 1300 гаруй га газар зөвхөн оршуулгад зориулагдана гэсэн тооцоо гарсан байх. Нэг хэсэг нь оршуулгын газартаи даин зарлаж байхад нөгөө хэсэг нь хайр зарлаж байгааг үхэр Монголын зөрүүд зан гэхээс өөр юу ч гэхэв. Улсдаа, хотдоо зориулж ямар нэг зүйл хийдэггүй юм гэхэд гай болохгүй байх нь иргэн хүний үүрэг.

Харин манайхны ухамсар доройгоос болж ийнхүү замбараагүй оршуулгын газрын тоо нэмэгдсээр байгаа нь хотын өнгә үзэмжид муугаар нөлөөлөхөөс гадна байгаль экологид ихээхэн хор хохирол учруулдаг нь аль хэдийнэ батлагдсан. Газар гэсэх яг л энэ цагаар оршуулгын газраас асар их хэмжээний хорт бодис ялгарч, агаарт дэгдэн түүгээр нь бид амьсгалж байна. Харин үүнийг сайн дураараа өөрөө өөрсдийгөө хордуулж байгаа гэж ёгтолж болох юм.

Одоогоос арвааджилийн өмнө Далан давхар, Буянт-Ухаагийн оршуулгын газрыг хаасан. Харин өнөөг хүртэл эдгээр оршуулгын газрууд мөнхийн мэт оршсоор байна. Сүүлийн хоёр, гурван жил хотын төсвөөс тодорхой хэмжээний хөрөнгө гаргаж, Далан давхрын оршуулгын газрыг хашаажуулсан. Нэг ёсондоо үхсэн амьд нь нийлчихсэн байсан амьдралыг заагласан гэсэн үг.

Одоо тэнд дурсгалын цэцэрлэгт хүрээлэн байгуулахаар төлөвлөгөө гарчихсан байгаа. Гэтэл тэнд байгаа үй олон оршуулгыг хэрхэх вэ гэдэг асуудал тулгарна. Нэг хэсэг нь эргэж тойрдог эзэнтэй байхад ихэнх нь аль хэдийнэ мартагдаж, хэн гэхийн аргагүй болсон. Тэгэхээр энэ ажил чамгүй олон асуудал дагуулах нь тодорхой. Дэлхийн өндәр хөгжилтэй орнууд хэдэн мянган га газар эзэлсэн оршуулгын газраа эмхэлж цэгцлээд, ашиглаж байгаа туршлагыг бид олонтаа сонсч байсан.

Австрали гэхэд хөлбөм-бөгийн талбай байгуулсан байхад Хөх хот шинэ жишээтэй. Өмнө нь энд оршуулгын газар байсан гэж хэн ч хэлэхээргүй болгосон нь гайхалтай. Харин манай улс дэлхийн хэмжээнд хүргэдэггүй юм гэхэд айж эвгүйцмээр ярайж харагдсан байдлыг багахан ч гэсэн өөрчлөх цаг болсон. Харин энэ асуудал зөвхөн Улаанбаатарын нуруун дээр байгаа нь асуудлыг шийдэхэд түвэгтэй байдал үүсээд байгаа юм.

Өөрөөр хэлбэл хэдэн зуугаар мөнх нойрсож байгаа хүмүүсийг эзлэн байгаа газрыг цэгцлэхэд улсын дэмжлэг зайлшгүй шаардлагатай байна. Товчхондоо бол Улаанбаатар хотын бүтэн жилийн төсөв 130-хан тэрбум төгрөг байхад энэ асуудал тийм ч хялбархан шийдэгдэхгүй. Бараг л хотын бүтән жилийн төсвөөр хийгдэх нүсэр их ажил шүү дээ. Чимээгүй хот гэж нэрлэгддэг энә газраа чимээтэй хот болгох шаардлага зүй ёсоор тулгараад байгааг бид олон ч удаа ярьсан.

Оршуулгын газар гэдэг айдас жихүүцэл төрүүлдэг газар биш хайртай, дотны хүмүүсээ эргэж тойрдог, дурсдаг тийм л дотно орчинг бий болгомоор байна. Өнөөдөр чинь шинэ зуун шүү дээ. Манайх шиг нас барсан хүнээ газарт булдаг орон хаана ч байхгүй. Иргэдийн сэтгэхүй, шашин номын үйлээс шалтгаалан манайхан нас барагсдаа газарт оршуулдаг нь хэтэрхий харанхуй бүдүүлэг ёс. Уг нь дэлхий нийтэд хүлээн зөвшөөрөгдсөн оршуулгын өөр зан үйл бий. Үүнийг манайхан ч мэднэ, цөөхөн хэсэг нь энэ үйлээр хайртай-хүмүүсээ үддэг. Энэ бол мэдээж чандарлах. Манайх нэг жилд нас барж байгаа хүмүүсийн 40 гаруй хувийг чандарлаж байна гэсэн тооцоо байдаг. Одоогоос дөрвөн жилийн өмнө 28-хан хувь нь чандарлагддаг байсан гэдгийг бодож үзвэл бас ч ахиц дэвшил гарч байна. Бидэнд байхгүйн зовлон байхгүй шүү дээ. Өөрөөр хэлбэл чандарладаг бухэл бүтэн байгууллага байна.

Тэгэхээр х ай ртай хүмүүсээ хүйтэн шороонд булах биш орчин үеийн боловсон аргаар бурхны орон руу үдвэл ёстой л хэн хэнд маань тустай. Нийслэл Улаанбаатараа нийтийн оршуулгын газар болгохгүй байх түлхүүр иргэн та бидний гарт л байна. Нас барсан нь байтугай амьд нь дөрвөн уулынхаа дунд багтаж шингэхгүйд хүрээд байна шүү дээ. Тэгэхээр юм бүхэнд хэмжээ хязгаар байдаг бичигдээгүй хуулийг бага ч гэсэн хэрэгжүүлбэл ямар вэ, нийслэлчүүд ээ.

В.Хэрлэн

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Нийтийн оршуулгын газар болгохгүй байх арга нийслэлчүүд та бидэнд бий

Улаанбаатарыг оршуулгын хот болсон гээд хэлэхэд буруудахгүй болжээ. Хот дотроо, хоттойгоо хаяа нийлсэн хүн тавьдаг газрууд манайд цөөнгүй бий. Бидний нэрлэж зашпсанаар Далан давхраас эхлээд Их наран, Маахуур толгой, Алтан-Өлгий гээд тоочоод байвал нэлээд урт жагсаалт гарна.

Бүр хотынхоо төвд шахуу оросуудыг мөнх нойрсуулж байгаа. Монголчууд бид эртнээс өвөг дээдсээ газарт оршуулж, тэднийгээ газар дэлхийдээ мөнх шингэг гэсэн сэтгэлгээтэйгээр хандаж ирсэн. Харин XXI зууны хотожсон улсад энэ үйлдэл арай л сэрүүднэ. Улаанбаатар хот 147 мянган га газрыг эзлэн оршдог. Үүний мянга гаруй га газрыг оршуулгын газар эзэлдэг гээд бодохоор нийслэлчүүд бид нас барсан хүмүүстэйгээ хамт амьдарч байгаа нь илэрхий. Нийслэл хотыг хүн амынхаа хэрэгцээнд зориулан эзэмшүүлэх газаргүй болсон гэдэг.

Тэгвэл энэ их газрыг эзэлж байгаа чимээгүй хотыг цэгцэлбэл хэдэн мянган айл өрх өөрийн гэсэн үл хөдлөх хөрөнгөтэй болно. Харин яаж цэгцлэх вэ гэсэн асуудал нийслэлчүүдийн тулгамдсан асуудлуудын нэгд зүй ёсоор ордог. Хаа нэг уулын энгэрт ярайн харагдах оршуулгын газартаа бид бүгд аль хэдийнэ дасчихжээ. Айж эмээх ч үгүй, байх ёстой юм шиг л ханддаг болчихоод удаж байна. Харин гадныхан- үүнийг хараад дуу алддаг. Нийслэлийн хэмжээнд өдөртөө 1516, жилД 5600- 6000 хүн нас бардаг гэсэн тооцоо байдаг. Үуний 60 гаруй хувь нь газарт оршуулагддаг гээд бодохоор цөөнгүй хүн багагүй хэмжээний газрыг эзлэн мөнх нойрсож байгаа нь тодорхой. Одоогоор Гацуурт, Наран, 361-ийн гарам гэсэн газруудад хүн тавих албан ёсны зөвшөөрөлтэй аж. Харин манайхны хэнэггүй зангаас болоод сүүлийн үед ямарч зөвшөөрөлгүй, шинэ газруудад хүн тавих болжээ. Хот аргаа барахдаа Өлзийтийг албан ёсны зөвшөөрөлтэй болгож.

Өмнө үүссэн оршуулгын газраа цэгцэлж амжаагүй байхад дээр нь нэмээд байгаа нь даана ч харамсалтай. Өвөр гүнт, Түргэний гол, Бүхэг, Гацуурт, Хайртхан, Тахилт, Шарга морьт, Оргил зэрэг газарт хулгайгаар хүн тавьсаар байгаа нь оршуулгын газрыг цөөлөх, цэгцлэх гэсэн хотын бодлогыг салхинд хийсгэж байгаа юм. Нэг ёсондоо үргүй зардал гаргаж байна л гэсэн үг.

Ингэж хаа сайгүй нас барсан хүнээ аваачиж хаяад байвал арван жилийн Улаанбаатар хотын 1300 гаруй га газар зөвхөн оршуулгад зориулагдана гэсэн тооцоо гарсан байх. Нэг хэсэг нь оршуулгын газартаи даин зарлаж байхад нөгөө хэсэг нь хайр зарлаж байгааг үхэр Монголын зөрүүд зан гэхээс өөр юу ч гэхэв. Улсдаа, хотдоо зориулж ямар нэг зүйл хийдэггүй юм гэхэд гай болохгүй байх нь иргэн хүний үүрэг.

Харин манайхны ухамсар доройгоос болж ийнхүү замбараагүй оршуулгын газрын тоо нэмэгдсээр байгаа нь хотын өнгә үзэмжид муугаар нөлөөлөхөөс гадна байгаль экологид ихээхэн хор хохирол учруулдаг нь аль хэдийнэ батлагдсан. Газар гэсэх яг л энэ цагаар оршуулгын газраас асар их хэмжээний хорт бодис ялгарч, агаарт дэгдэн түүгээр нь бид амьсгалж байна. Харин үүнийг сайн дураараа өөрөө өөрсдийгөө хордуулж байгаа гэж ёгтолж болох юм.

Одоогоос арвааджилийн өмнө Далан давхар, Буянт-Ухаагийн оршуулгын газрыг хаасан. Харин өнөөг хүртэл эдгээр оршуулгын газрууд мөнхийн мэт оршсоор байна. Сүүлийн хоёр, гурван жил хотын төсвөөс тодорхой хэмжээний хөрөнгө гаргаж, Далан давхрын оршуулгын газрыг хашаажуулсан. Нэг ёсондоо үхсэн амьд нь нийлчихсэн байсан амьдралыг заагласан гэсэн үг.

Одоо тэнд дурсгалын цэцэрлэгт хүрээлэн байгуулахаар төлөвлөгөө гарчихсан байгаа. Гэтэл тэнд байгаа үй олон оршуулгыг хэрхэх вэ гэдэг асуудал тулгарна. Нэг хэсэг нь эргэж тойрдог эзэнтэй байхад ихэнх нь аль хэдийнэ мартагдаж, хэн гэхийн аргагүй болсон. Тэгэхээр энэ ажил чамгүй олон асуудал дагуулах нь тодорхой. Дэлхийн өндәр хөгжилтэй орнууд хэдэн мянган га газар эзэлсэн оршуулгын газраа эмхэлж цэгцлээд, ашиглаж байгаа туршлагыг бид олонтаа сонсч байсан.

Австрали гэхэд хөлбөм-бөгийн талбай байгуулсан байхад Хөх хот шинэ жишээтэй. Өмнө нь энд оршуулгын газар байсан гэж хэн ч хэлэхээргүй болгосон нь гайхалтай. Харин манай улс дэлхийн хэмжээнд хүргэдэггүй юм гэхэд айж эвгүйцмээр ярайж харагдсан байдлыг багахан ч гэсэн өөрчлөх цаг болсон. Харин энэ асуудал зөвхөн Улаанбаатарын нуруун дээр байгаа нь асуудлыг шийдэхэд түвэгтэй байдал үүсээд байгаа юм.

Өөрөөр хэлбэл хэдэн зуугаар мөнх нойрсож байгаа хүмүүсийг эзлэн байгаа газрыг цэгцлэхэд улсын дэмжлэг зайлшгүй шаардлагатай байна. Товчхондоо бол Улаанбаатар хотын бүтэн жилийн төсөв 130-хан тэрбум төгрөг байхад энэ асуудал тийм ч хялбархан шийдэгдэхгүй. Бараг л хотын бүтән жилийн төсвөөр хийгдэх нүсэр их ажил шүү дээ. Чимээгүй хот гэж нэрлэгддэг энә газраа чимээтэй хот болгох шаардлага зүй ёсоор тулгараад байгааг бид олон ч удаа ярьсан.

Оршуулгын газар гэдэг айдас жихүүцэл төрүүлдэг газар биш хайртай, дотны хүмүүсээ эргэж тойрдог, дурсдаг тийм л дотно орчинг бий болгомоор байна. Өнөөдөр чинь шинэ зуун шүү дээ. Манайх шиг нас барсан хүнээ газарт булдаг орон хаана ч байхгүй. Иргэдийн сэтгэхүй, шашин номын үйлээс шалтгаалан манайхан нас барагсдаа газарт оршуулдаг нь хэтэрхий харанхуй бүдүүлэг ёс. Уг нь дэлхий нийтэд хүлээн зөвшөөрөгдсөн оршуулгын өөр зан үйл бий. Үүнийг манайхан ч мэднэ, цөөхөн хэсэг нь энэ үйлээр хайртай-хүмүүсээ үддэг. Энэ бол мэдээж чандарлах. Манайх нэг жилд нас барж байгаа хүмүүсийн 40 гаруй хувийг чандарлаж байна гэсэн тооцоо байдаг. Одоогоос дөрвөн жилийн өмнө 28-хан хувь нь чандарлагддаг байсан гэдгийг бодож үзвэл бас ч ахиц дэвшил гарч байна. Бидэнд байхгүйн зовлон байхгүй шүү дээ. Өөрөөр хэлбэл чандарладаг бухэл бүтэн байгууллага байна.

Тэгэхээр х ай ртай хүмүүсээ хүйтэн шороонд булах биш орчин үеийн боловсон аргаар бурхны орон руу үдвэл ёстой л хэн хэнд маань тустай. Нийслэл Улаанбаатараа нийтийн оршуулгын газар болгохгүй байх түлхүүр иргэн та бидний гарт л байна. Нас барсан нь байтугай амьд нь дөрвөн уулынхаа дунд багтаж шингэхгүйд хүрээд байна шүү дээ. Тэгэхээр юм бүхэнд хэмжээ хязгаар байдаг бичигдээгүй хуулийг бага ч гэсэн хэрэгжүүлбэл ямар вэ, нийслэлчүүд ээ.

В.Хэрлэн

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Нийтийн оршуулгын газар болгохгүй байх арга нийслэлчүүд та бидэнд бий

Улаанбаатарыг оршуулгын хот болсон гээд хэлэхэд буруудахгүй болжээ. Хот дотроо, хоттойгоо хаяа нийлсэн хүн тавьдаг газрууд манайд цөөнгүй бий. Бидний нэрлэж зашпсанаар Далан давхраас эхлээд Их наран, Маахуур толгой, Алтан-Өлгий гээд тоочоод байвал нэлээд урт жагсаалт гарна.

Бүр хотынхоо төвд шахуу оросуудыг мөнх нойрсуулж байгаа. Монголчууд бид эртнээс өвөг дээдсээ газарт оршуулж, тэднийгээ газар дэлхийдээ мөнх шингэг гэсэн сэтгэлгээтэйгээр хандаж ирсэн. Харин XXI зууны хотожсон улсад энэ үйлдэл арай л сэрүүднэ. Улаанбаатар хот 147 мянган га газрыг эзлэн оршдог. Үүний мянга гаруй га газрыг оршуулгын газар эзэлдэг гээд бодохоор нийслэлчүүд бид нас барсан хүмүүстэйгээ хамт амьдарч байгаа нь илэрхий. Нийслэл хотыг хүн амынхаа хэрэгцээнд зориулан эзэмшүүлэх газаргүй болсон гэдэг.

Тэгвэл энэ их газрыг эзэлж байгаа чимээгүй хотыг цэгцэлбэл хэдэн мянган айл өрх өөрийн гэсэн үл хөдлөх хөрөнгөтэй болно. Харин яаж цэгцлэх вэ гэсэн асуудал нийслэлчүүдийн тулгамдсан асуудлуудын нэгд зүй ёсоор ордог. Хаа нэг уулын энгэрт ярайн харагдах оршуулгын газартаа бид бүгд аль хэдийнэ дасчихжээ. Айж эмээх ч үгүй, байх ёстой юм шиг л ханддаг болчихоод удаж байна. Харин гадныхан- үүнийг хараад дуу алддаг. Нийслэлийн хэмжээнд өдөртөө 1516, жилД 5600- 6000 хүн нас бардаг гэсэн тооцоо байдаг. Үуний 60 гаруй хувь нь газарт оршуулагддаг гээд бодохоор цөөнгүй хүн багагүй хэмжээний газрыг эзлэн мөнх нойрсож байгаа нь тодорхой. Одоогоор Гацуурт, Наран, 361-ийн гарам гэсэн газруудад хүн тавих албан ёсны зөвшөөрөлтэй аж. Харин манайхны хэнэггүй зангаас болоод сүүлийн үед ямарч зөвшөөрөлгүй, шинэ газруудад хүн тавих болжээ. Хот аргаа барахдаа Өлзийтийг албан ёсны зөвшөөрөлтэй болгож.

Өмнө үүссэн оршуулгын газраа цэгцэлж амжаагүй байхад дээр нь нэмээд байгаа нь даана ч харамсалтай. Өвөр гүнт, Түргэний гол, Бүхэг, Гацуурт, Хайртхан, Тахилт, Шарга морьт, Оргил зэрэг газарт хулгайгаар хүн тавьсаар байгаа нь оршуулгын газрыг цөөлөх, цэгцлэх гэсэн хотын бодлогыг салхинд хийсгэж байгаа юм. Нэг ёсондоо үргүй зардал гаргаж байна л гэсэн үг.

Ингэж хаа сайгүй нас барсан хүнээ аваачиж хаяад байвал арван жилийн Улаанбаатар хотын 1300 гаруй га газар зөвхөн оршуулгад зориулагдана гэсэн тооцоо гарсан байх. Нэг хэсэг нь оршуулгын газартаи даин зарлаж байхад нөгөө хэсэг нь хайр зарлаж байгааг үхэр Монголын зөрүүд зан гэхээс өөр юу ч гэхэв. Улсдаа, хотдоо зориулж ямар нэг зүйл хийдэггүй юм гэхэд гай болохгүй байх нь иргэн хүний үүрэг.

Харин манайхны ухамсар доройгоос болж ийнхүү замбараагүй оршуулгын газрын тоо нэмэгдсээр байгаа нь хотын өнгә үзэмжид муугаар нөлөөлөхөөс гадна байгаль экологид ихээхэн хор хохирол учруулдаг нь аль хэдийнэ батлагдсан. Газар гэсэх яг л энэ цагаар оршуулгын газраас асар их хэмжээний хорт бодис ялгарч, агаарт дэгдэн түүгээр нь бид амьсгалж байна. Харин үүнийг сайн дураараа өөрөө өөрсдийгөө хордуулж байгаа гэж ёгтолж болох юм.

Одоогоос арвааджилийн өмнө Далан давхар, Буянт-Ухаагийн оршуулгын газрыг хаасан. Харин өнөөг хүртэл эдгээр оршуулгын газрууд мөнхийн мэт оршсоор байна. Сүүлийн хоёр, гурван жил хотын төсвөөс тодорхой хэмжээний хөрөнгө гаргаж, Далан давхрын оршуулгын газрыг хашаажуулсан. Нэг ёсондоо үхсэн амьд нь нийлчихсэн байсан амьдралыг заагласан гэсэн үг.

Одоо тэнд дурсгалын цэцэрлэгт хүрээлэн байгуулахаар төлөвлөгөө гарчихсан байгаа. Гэтэл тэнд байгаа үй олон оршуулгыг хэрхэх вэ гэдэг асуудал тулгарна. Нэг хэсэг нь эргэж тойрдог эзэнтэй байхад ихэнх нь аль хэдийнэ мартагдаж, хэн гэхийн аргагүй болсон. Тэгэхээр энэ ажил чамгүй олон асуудал дагуулах нь тодорхой. Дэлхийн өндәр хөгжилтэй орнууд хэдэн мянган га газар эзэлсэн оршуулгын газраа эмхэлж цэгцлээд, ашиглаж байгаа туршлагыг бид олонтаа сонсч байсан.

Австрали гэхэд хөлбөм-бөгийн талбай байгуулсан байхад Хөх хот шинэ жишээтэй. Өмнө нь энд оршуулгын газар байсан гэж хэн ч хэлэхээргүй болгосон нь гайхалтай. Харин манай улс дэлхийн хэмжээнд хүргэдэггүй юм гэхэд айж эвгүйцмээр ярайж харагдсан байдлыг багахан ч гэсэн өөрчлөх цаг болсон. Харин энэ асуудал зөвхөн Улаанбаатарын нуруун дээр байгаа нь асуудлыг шийдэхэд түвэгтэй байдал үүсээд байгаа юм.

Өөрөөр хэлбэл хэдэн зуугаар мөнх нойрсож байгаа хүмүүсийг эзлэн байгаа газрыг цэгцлэхэд улсын дэмжлэг зайлшгүй шаардлагатай байна. Товчхондоо бол Улаанбаатар хотын бүтэн жилийн төсөв 130-хан тэрбум төгрөг байхад энэ асуудал тийм ч хялбархан шийдэгдэхгүй. Бараг л хотын бүтән жилийн төсвөөр хийгдэх нүсэр их ажил шүү дээ. Чимээгүй хот гэж нэрлэгддэг энә газраа чимээтэй хот болгох шаардлага зүй ёсоор тулгараад байгааг бид олон ч удаа ярьсан.

Оршуулгын газар гэдэг айдас жихүүцэл төрүүлдэг газар биш хайртай, дотны хүмүүсээ эргэж тойрдог, дурсдаг тийм л дотно орчинг бий болгомоор байна. Өнөөдөр чинь шинэ зуун шүү дээ. Манайх шиг нас барсан хүнээ газарт булдаг орон хаана ч байхгүй. Иргэдийн сэтгэхүй, шашин номын үйлээс шалтгаалан манайхан нас барагсдаа газарт оршуулдаг нь хэтэрхий харанхуй бүдүүлэг ёс. Уг нь дэлхий нийтэд хүлээн зөвшөөрөгдсөн оршуулгын өөр зан үйл бий. Үүнийг манайхан ч мэднэ, цөөхөн хэсэг нь энэ үйлээр хайртай-хүмүүсээ үддэг. Энэ бол мэдээж чандарлах. Манайх нэг жилд нас барж байгаа хүмүүсийн 40 гаруй хувийг чандарлаж байна гэсэн тооцоо байдаг. Одоогоос дөрвөн жилийн өмнө 28-хан хувь нь чандарлагддаг байсан гэдгийг бодож үзвэл бас ч ахиц дэвшил гарч байна. Бидэнд байхгүйн зовлон байхгүй шүү дээ. Өөрөөр хэлбэл чандарладаг бухэл бүтэн байгууллага байна.

Тэгэхээр х ай ртай хүмүүсээ хүйтэн шороонд булах биш орчин үеийн боловсон аргаар бурхны орон руу үдвэл ёстой л хэн хэнд маань тустай. Нийслэл Улаанбаатараа нийтийн оршуулгын газар болгохгүй байх түлхүүр иргэн та бидний гарт л байна. Нас барсан нь байтугай амьд нь дөрвөн уулынхаа дунд багтаж шингэхгүйд хүрээд байна шүү дээ. Тэгэхээр юм бүхэнд хэмжээ хязгаар байдаг бичигдээгүй хуулийг бага ч гэсэн хэрэгжүүлбэл ямар вэ, нийслэлчүүд ээ.

В.Хэрлэн

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Нийтийн оршуулгын газар болгохгүй байх арга нийслэлчүүд та бидэнд бий

Улаанбаатарыг оршуулгын хот болсон гээд хэлэхэд буруудахгүй болжээ. Хот дотроо, хоттойгоо хаяа нийлсэн хүн тавьдаг газрууд манайд цөөнгүй бий. Бидний нэрлэж зашпсанаар Далан давхраас эхлээд Их наран, Маахуур толгой, Алтан-Өлгий гээд тоочоод байвал нэлээд урт жагсаалт гарна.

Бүр хотынхоо төвд шахуу оросуудыг мөнх нойрсуулж байгаа. Монголчууд бид эртнээс өвөг дээдсээ газарт оршуулж, тэднийгээ газар дэлхийдээ мөнх шингэг гэсэн сэтгэлгээтэйгээр хандаж ирсэн. Харин XXI зууны хотожсон улсад энэ үйлдэл арай л сэрүүднэ. Улаанбаатар хот 147 мянган га газрыг эзлэн оршдог. Үүний мянга гаруй га газрыг оршуулгын газар эзэлдэг гээд бодохоор нийслэлчүүд бид нас барсан хүмүүстэйгээ хамт амьдарч байгаа нь илэрхий. Нийслэл хотыг хүн амынхаа хэрэгцээнд зориулан эзэмшүүлэх газаргүй болсон гэдэг.

Тэгвэл энэ их газрыг эзэлж байгаа чимээгүй хотыг цэгцэлбэл хэдэн мянган айл өрх өөрийн гэсэн үл хөдлөх хөрөнгөтэй болно. Харин яаж цэгцлэх вэ гэсэн асуудал нийслэлчүүдийн тулгамдсан асуудлуудын нэгд зүй ёсоор ордог. Хаа нэг уулын энгэрт ярайн харагдах оршуулгын газартаа бид бүгд аль хэдийнэ дасчихжээ. Айж эмээх ч үгүй, байх ёстой юм шиг л ханддаг болчихоод удаж байна. Харин гадныхан- үүнийг хараад дуу алддаг. Нийслэлийн хэмжээнд өдөртөө 1516, жилД 5600- 6000 хүн нас бардаг гэсэн тооцоо байдаг. Үуний 60 гаруй хувь нь газарт оршуулагддаг гээд бодохоор цөөнгүй хүн багагүй хэмжээний газрыг эзлэн мөнх нойрсож байгаа нь тодорхой. Одоогоор Гацуурт, Наран, 361-ийн гарам гэсэн газруудад хүн тавих албан ёсны зөвшөөрөлтэй аж. Харин манайхны хэнэггүй зангаас болоод сүүлийн үед ямарч зөвшөөрөлгүй, шинэ газруудад хүн тавих болжээ. Хот аргаа барахдаа Өлзийтийг албан ёсны зөвшөөрөлтэй болгож.

Өмнө үүссэн оршуулгын газраа цэгцэлж амжаагүй байхад дээр нь нэмээд байгаа нь даана ч харамсалтай. Өвөр гүнт, Түргэний гол, Бүхэг, Гацуурт, Хайртхан, Тахилт, Шарга морьт, Оргил зэрэг газарт хулгайгаар хүн тавьсаар байгаа нь оршуулгын газрыг цөөлөх, цэгцлэх гэсэн хотын бодлогыг салхинд хийсгэж байгаа юм. Нэг ёсондоо үргүй зардал гаргаж байна л гэсэн үг.

Ингэж хаа сайгүй нас барсан хүнээ аваачиж хаяад байвал арван жилийн Улаанбаатар хотын 1300 гаруй га газар зөвхөн оршуулгад зориулагдана гэсэн тооцоо гарсан байх. Нэг хэсэг нь оршуулгын газартаи даин зарлаж байхад нөгөө хэсэг нь хайр зарлаж байгааг үхэр Монголын зөрүүд зан гэхээс өөр юу ч гэхэв. Улсдаа, хотдоо зориулж ямар нэг зүйл хийдэггүй юм гэхэд гай болохгүй байх нь иргэн хүний үүрэг.

Харин манайхны ухамсар доройгоос болж ийнхүү замбараагүй оршуулгын газрын тоо нэмэгдсээр байгаа нь хотын өнгә үзэмжид муугаар нөлөөлөхөөс гадна байгаль экологид ихээхэн хор хохирол учруулдаг нь аль хэдийнэ батлагдсан. Газар гэсэх яг л энэ цагаар оршуулгын газраас асар их хэмжээний хорт бодис ялгарч, агаарт дэгдэн түүгээр нь бид амьсгалж байна. Харин үүнийг сайн дураараа өөрөө өөрсдийгөө хордуулж байгаа гэж ёгтолж болох юм.

Одоогоос арвааджилийн өмнө Далан давхар, Буянт-Ухаагийн оршуулгын газрыг хаасан. Харин өнөөг хүртэл эдгээр оршуулгын газрууд мөнхийн мэт оршсоор байна. Сүүлийн хоёр, гурван жил хотын төсвөөс тодорхой хэмжээний хөрөнгө гаргаж, Далан давхрын оршуулгын газрыг хашаажуулсан. Нэг ёсондоо үхсэн амьд нь нийлчихсэн байсан амьдралыг заагласан гэсэн үг.

Одоо тэнд дурсгалын цэцэрлэгт хүрээлэн байгуулахаар төлөвлөгөө гарчихсан байгаа. Гэтэл тэнд байгаа үй олон оршуулгыг хэрхэх вэ гэдэг асуудал тулгарна. Нэг хэсэг нь эргэж тойрдог эзэнтэй байхад ихэнх нь аль хэдийнэ мартагдаж, хэн гэхийн аргагүй болсон. Тэгэхээр энэ ажил чамгүй олон асуудал дагуулах нь тодорхой. Дэлхийн өндәр хөгжилтэй орнууд хэдэн мянган га газар эзэлсэн оршуулгын газраа эмхэлж цэгцлээд, ашиглаж байгаа туршлагыг бид олонтаа сонсч байсан.

Австрали гэхэд хөлбөм-бөгийн талбай байгуулсан байхад Хөх хот шинэ жишээтэй. Өмнө нь энд оршуулгын газар байсан гэж хэн ч хэлэхээргүй болгосон нь гайхалтай. Харин манай улс дэлхийн хэмжээнд хүргэдэггүй юм гэхэд айж эвгүйцмээр ярайж харагдсан байдлыг багахан ч гэсэн өөрчлөх цаг болсон. Харин энэ асуудал зөвхөн Улаанбаатарын нуруун дээр байгаа нь асуудлыг шийдэхэд түвэгтэй байдал үүсээд байгаа юм.

Өөрөөр хэлбэл хэдэн зуугаар мөнх нойрсож байгаа хүмүүсийг эзлэн байгаа газрыг цэгцлэхэд улсын дэмжлэг зайлшгүй шаардлагатай байна. Товчхондоо бол Улаанбаатар хотын бүтэн жилийн төсөв 130-хан тэрбум төгрөг байхад энэ асуудал тийм ч хялбархан шийдэгдэхгүй. Бараг л хотын бүтән жилийн төсвөөр хийгдэх нүсэр их ажил шүү дээ. Чимээгүй хот гэж нэрлэгддэг энә газраа чимээтэй хот болгох шаардлага зүй ёсоор тулгараад байгааг бид олон ч удаа ярьсан.

Оршуулгын газар гэдэг айдас жихүүцэл төрүүлдэг газар биш хайртай, дотны хүмүүсээ эргэж тойрдог, дурсдаг тийм л дотно орчинг бий болгомоор байна. Өнөөдөр чинь шинэ зуун шүү дээ. Манайх шиг нас барсан хүнээ газарт булдаг орон хаана ч байхгүй. Иргэдийн сэтгэхүй, шашин номын үйлээс шалтгаалан манайхан нас барагсдаа газарт оршуулдаг нь хэтэрхий харанхуй бүдүүлэг ёс. Уг нь дэлхий нийтэд хүлээн зөвшөөрөгдсөн оршуулгын өөр зан үйл бий. Үүнийг манайхан ч мэднэ, цөөхөн хэсэг нь энэ үйлээр хайртай-хүмүүсээ үддэг. Энэ бол мэдээж чандарлах. Манайх нэг жилд нас барж байгаа хүмүүсийн 40 гаруй хувийг чандарлаж байна гэсэн тооцоо байдаг. Одоогоос дөрвөн жилийн өмнө 28-хан хувь нь чандарлагддаг байсан гэдгийг бодож үзвэл бас ч ахиц дэвшил гарч байна. Бидэнд байхгүйн зовлон байхгүй шүү дээ. Өөрөөр хэлбэл чандарладаг бухэл бүтэн байгууллага байна.

Тэгэхээр х ай ртай хүмүүсээ хүйтэн шороонд булах биш орчин үеийн боловсон аргаар бурхны орон руу үдвэл ёстой л хэн хэнд маань тустай. Нийслэл Улаанбаатараа нийтийн оршуулгын газар болгохгүй байх түлхүүр иргэн та бидний гарт л байна. Нас барсан нь байтугай амьд нь дөрвөн уулынхаа дунд багтаж шингэхгүйд хүрээд байна шүү дээ. Тэгэхээр юм бүхэнд хэмжээ хязгаар байдаг бичигдээгүй хуулийг бага ч гэсэн хэрэгжүүлбэл ямар вэ, нийслэлчүүд ээ.

В.Хэрлэн

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Нийтийн оршуулгын газар болгохгүй байх арга нийслэлчүүд та бидэнд бий

Улаанбаатарыг оршуулгын хот болсон гээд хэлэхэд буруудахгүй болжээ. Хот дотроо, хоттойгоо хаяа нийлсэн хүн тавьдаг газрууд манайд цөөнгүй бий. Бидний нэрлэж зашпсанаар Далан давхраас эхлээд Их наран, Маахуур толгой, Алтан-Өлгий гээд тоочоод байвал нэлээд урт жагсаалт гарна.

Бүр хотынхоо төвд шахуу оросуудыг мөнх нойрсуулж байгаа. Монголчууд бид эртнээс өвөг дээдсээ газарт оршуулж, тэднийгээ газар дэлхийдээ мөнх шингэг гэсэн сэтгэлгээтэйгээр хандаж ирсэн. Харин XXI зууны хотожсон улсад энэ үйлдэл арай л сэрүүднэ. Улаанбаатар хот 147 мянган га газрыг эзлэн оршдог. Үүний мянга гаруй га газрыг оршуулгын газар эзэлдэг гээд бодохоор нийслэлчүүд бид нас барсан хүмүүстэйгээ хамт амьдарч байгаа нь илэрхий. Нийслэл хотыг хүн амынхаа хэрэгцээнд зориулан эзэмшүүлэх газаргүй болсон гэдэг.

Тэгвэл энэ их газрыг эзэлж байгаа чимээгүй хотыг цэгцэлбэл хэдэн мянган айл өрх өөрийн гэсэн үл хөдлөх хөрөнгөтэй болно. Харин яаж цэгцлэх вэ гэсэн асуудал нийслэлчүүдийн тулгамдсан асуудлуудын нэгд зүй ёсоор ордог. Хаа нэг уулын энгэрт ярайн харагдах оршуулгын газартаа бид бүгд аль хэдийнэ дасчихжээ. Айж эмээх ч үгүй, байх ёстой юм шиг л ханддаг болчихоод удаж байна. Харин гадныхан- үүнийг хараад дуу алддаг. Нийслэлийн хэмжээнд өдөртөө 1516, жилД 5600- 6000 хүн нас бардаг гэсэн тооцоо байдаг. Үуний 60 гаруй хувь нь газарт оршуулагддаг гээд бодохоор цөөнгүй хүн багагүй хэмжээний газрыг эзлэн мөнх нойрсож байгаа нь тодорхой. Одоогоор Гацуурт, Наран, 361-ийн гарам гэсэн газруудад хүн тавих албан ёсны зөвшөөрөлтэй аж. Харин манайхны хэнэггүй зангаас болоод сүүлийн үед ямарч зөвшөөрөлгүй, шинэ газруудад хүн тавих болжээ. Хот аргаа барахдаа Өлзийтийг албан ёсны зөвшөөрөлтэй болгож.

Өмнө үүссэн оршуулгын газраа цэгцэлж амжаагүй байхад дээр нь нэмээд байгаа нь даана ч харамсалтай. Өвөр гүнт, Түргэний гол, Бүхэг, Гацуурт, Хайртхан, Тахилт, Шарга морьт, Оргил зэрэг газарт хулгайгаар хүн тавьсаар байгаа нь оршуулгын газрыг цөөлөх, цэгцлэх гэсэн хотын бодлогыг салхинд хийсгэж байгаа юм. Нэг ёсондоо үргүй зардал гаргаж байна л гэсэн үг.

Ингэж хаа сайгүй нас барсан хүнээ аваачиж хаяад байвал арван жилийн Улаанбаатар хотын 1300 гаруй га газар зөвхөн оршуулгад зориулагдана гэсэн тооцоо гарсан байх. Нэг хэсэг нь оршуулгын газартаи даин зарлаж байхад нөгөө хэсэг нь хайр зарлаж байгааг үхэр Монголын зөрүүд зан гэхээс өөр юу ч гэхэв. Улсдаа, хотдоо зориулж ямар нэг зүйл хийдэггүй юм гэхэд гай болохгүй байх нь иргэн хүний үүрэг.

Харин манайхны ухамсар доройгоос болж ийнхүү замбараагүй оршуулгын газрын тоо нэмэгдсээр байгаа нь хотын өнгә үзэмжид муугаар нөлөөлөхөөс гадна байгаль экологид ихээхэн хор хохирол учруулдаг нь аль хэдийнэ батлагдсан. Газар гэсэх яг л энэ цагаар оршуулгын газраас асар их хэмжээний хорт бодис ялгарч, агаарт дэгдэн түүгээр нь бид амьсгалж байна. Харин үүнийг сайн дураараа өөрөө өөрсдийгөө хордуулж байгаа гэж ёгтолж болох юм.

Одоогоос арвааджилийн өмнө Далан давхар, Буянт-Ухаагийн оршуулгын газрыг хаасан. Харин өнөөг хүртэл эдгээр оршуулгын газрууд мөнхийн мэт оршсоор байна. Сүүлийн хоёр, гурван жил хотын төсвөөс тодорхой хэмжээний хөрөнгө гаргаж, Далан давхрын оршуулгын газрыг хашаажуулсан. Нэг ёсондоо үхсэн амьд нь нийлчихсэн байсан амьдралыг заагласан гэсэн үг.

Одоо тэнд дурсгалын цэцэрлэгт хүрээлэн байгуулахаар төлөвлөгөө гарчихсан байгаа. Гэтэл тэнд байгаа үй олон оршуулгыг хэрхэх вэ гэдэг асуудал тулгарна. Нэг хэсэг нь эргэж тойрдог эзэнтэй байхад ихэнх нь аль хэдийнэ мартагдаж, хэн гэхийн аргагүй болсон. Тэгэхээр энэ ажил чамгүй олон асуудал дагуулах нь тодорхой. Дэлхийн өндәр хөгжилтэй орнууд хэдэн мянган га газар эзэлсэн оршуулгын газраа эмхэлж цэгцлээд, ашиглаж байгаа туршлагыг бид олонтаа сонсч байсан.

Австрали гэхэд хөлбөм-бөгийн талбай байгуулсан байхад Хөх хот шинэ жишээтэй. Өмнө нь энд оршуулгын газар байсан гэж хэн ч хэлэхээргүй болгосон нь гайхалтай. Харин манай улс дэлхийн хэмжээнд хүргэдэггүй юм гэхэд айж эвгүйцмээр ярайж харагдсан байдлыг багахан ч гэсэн өөрчлөх цаг болсон. Харин энэ асуудал зөвхөн Улаанбаатарын нуруун дээр байгаа нь асуудлыг шийдэхэд түвэгтэй байдал үүсээд байгаа юм.

Өөрөөр хэлбэл хэдэн зуугаар мөнх нойрсож байгаа хүмүүсийг эзлэн байгаа газрыг цэгцлэхэд улсын дэмжлэг зайлшгүй шаардлагатай байна. Товчхондоо бол Улаанбаатар хотын бүтэн жилийн төсөв 130-хан тэрбум төгрөг байхад энэ асуудал тийм ч хялбархан шийдэгдэхгүй. Бараг л хотын бүтән жилийн төсвөөр хийгдэх нүсэр их ажил шүү дээ. Чимээгүй хот гэж нэрлэгддэг энә газраа чимээтэй хот болгох шаардлага зүй ёсоор тулгараад байгааг бид олон ч удаа ярьсан.

Оршуулгын газар гэдэг айдас жихүүцэл төрүүлдэг газар биш хайртай, дотны хүмүүсээ эргэж тойрдог, дурсдаг тийм л дотно орчинг бий болгомоор байна. Өнөөдөр чинь шинэ зуун шүү дээ. Манайх шиг нас барсан хүнээ газарт булдаг орон хаана ч байхгүй. Иргэдийн сэтгэхүй, шашин номын үйлээс шалтгаалан манайхан нас барагсдаа газарт оршуулдаг нь хэтэрхий харанхуй бүдүүлэг ёс. Уг нь дэлхий нийтэд хүлээн зөвшөөрөгдсөн оршуулгын өөр зан үйл бий. Үүнийг манайхан ч мэднэ, цөөхөн хэсэг нь энэ үйлээр хайртай-хүмүүсээ үддэг. Энэ бол мэдээж чандарлах. Манайх нэг жилд нас барж байгаа хүмүүсийн 40 гаруй хувийг чандарлаж байна гэсэн тооцоо байдаг. Одоогоос дөрвөн жилийн өмнө 28-хан хувь нь чандарлагддаг байсан гэдгийг бодож үзвэл бас ч ахиц дэвшил гарч байна. Бидэнд байхгүйн зовлон байхгүй шүү дээ. Өөрөөр хэлбэл чандарладаг бухэл бүтэн байгууллага байна.

Тэгэхээр х ай ртай хүмүүсээ хүйтэн шороонд булах биш орчин үеийн боловсон аргаар бурхны орон руу үдвэл ёстой л хэн хэнд маань тустай. Нийслэл Улаанбаатараа нийтийн оршуулгын газар болгохгүй байх түлхүүр иргэн та бидний гарт л байна. Нас барсан нь байтугай амьд нь дөрвөн уулынхаа дунд багтаж шингэхгүйд хүрээд байна шүү дээ. Тэгэхээр юм бүхэнд хэмжээ хязгаар байдаг бичигдээгүй хуулийг бага ч гэсэн хэрэгжүүлбэл ямар вэ, нийслэлчүүд ээ.

В.Хэрлэн

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Нийтийн оршуулгын газар болгохгүй байх арга нийслэлчүүд та бидэнд бий

Улаанбаатарыг оршуулгын хот болсон гээд хэлэхэд буруудахгүй болжээ. Хот дотроо, хоттойгоо хаяа нийлсэн хүн тавьдаг газрууд манайд цөөнгүй бий. Бидний нэрлэж зашпсанаар Далан давхраас эхлээд Их наран, Маахуур толгой, Алтан-Өлгий гээд тоочоод байвал нэлээд урт жагсаалт гарна.

Бүр хотынхоо төвд шахуу оросуудыг мөнх нойрсуулж байгаа. Монголчууд бид эртнээс өвөг дээдсээ газарт оршуулж, тэднийгээ газар дэлхийдээ мөнх шингэг гэсэн сэтгэлгээтэйгээр хандаж ирсэн. Харин XXI зууны хотожсон улсад энэ үйлдэл арай л сэрүүднэ. Улаанбаатар хот 147 мянган га газрыг эзлэн оршдог. Үүний мянга гаруй га газрыг оршуулгын газар эзэлдэг гээд бодохоор нийслэлчүүд бид нас барсан хүмүүстэйгээ хамт амьдарч байгаа нь илэрхий. Нийслэл хотыг хүн амынхаа хэрэгцээнд зориулан эзэмшүүлэх газаргүй болсон гэдэг.

Тэгвэл энэ их газрыг эзэлж байгаа чимээгүй хотыг цэгцэлбэл хэдэн мянган айл өрх өөрийн гэсэн үл хөдлөх хөрөнгөтэй болно. Харин яаж цэгцлэх вэ гэсэн асуудал нийслэлчүүдийн тулгамдсан асуудлуудын нэгд зүй ёсоор ордог. Хаа нэг уулын энгэрт ярайн харагдах оршуулгын газартаа бид бүгд аль хэдийнэ дасчихжээ. Айж эмээх ч үгүй, байх ёстой юм шиг л ханддаг болчихоод удаж байна. Харин гадныхан- үүнийг хараад дуу алддаг. Нийслэлийн хэмжээнд өдөртөө 1516, жилД 5600- 6000 хүн нас бардаг гэсэн тооцоо байдаг. Үуний 60 гаруй хувь нь газарт оршуулагддаг гээд бодохоор цөөнгүй хүн багагүй хэмжээний газрыг эзлэн мөнх нойрсож байгаа нь тодорхой. Одоогоор Гацуурт, Наран, 361-ийн гарам гэсэн газруудад хүн тавих албан ёсны зөвшөөрөлтэй аж. Харин манайхны хэнэггүй зангаас болоод сүүлийн үед ямарч зөвшөөрөлгүй, шинэ газруудад хүн тавих болжээ. Хот аргаа барахдаа Өлзийтийг албан ёсны зөвшөөрөлтэй болгож.

Өмнө үүссэн оршуулгын газраа цэгцэлж амжаагүй байхад дээр нь нэмээд байгаа нь даана ч харамсалтай. Өвөр гүнт, Түргэний гол, Бүхэг, Гацуурт, Хайртхан, Тахилт, Шарга морьт, Оргил зэрэг газарт хулгайгаар хүн тавьсаар байгаа нь оршуулгын газрыг цөөлөх, цэгцлэх гэсэн хотын бодлогыг салхинд хийсгэж байгаа юм. Нэг ёсондоо үргүй зардал гаргаж байна л гэсэн үг.

Ингэж хаа сайгүй нас барсан хүнээ аваачиж хаяад байвал арван жилийн Улаанбаатар хотын 1300 гаруй га газар зөвхөн оршуулгад зориулагдана гэсэн тооцоо гарсан байх. Нэг хэсэг нь оршуулгын газартаи даин зарлаж байхад нөгөө хэсэг нь хайр зарлаж байгааг үхэр Монголын зөрүүд зан гэхээс өөр юу ч гэхэв. Улсдаа, хотдоо зориулж ямар нэг зүйл хийдэггүй юм гэхэд гай болохгүй байх нь иргэн хүний үүрэг.

Харин манайхны ухамсар доройгоос болж ийнхүү замбараагүй оршуулгын газрын тоо нэмэгдсээр байгаа нь хотын өнгә үзэмжид муугаар нөлөөлөхөөс гадна байгаль экологид ихээхэн хор хохирол учруулдаг нь аль хэдийнэ батлагдсан. Газар гэсэх яг л энэ цагаар оршуулгын газраас асар их хэмжээний хорт бодис ялгарч, агаарт дэгдэн түүгээр нь бид амьсгалж байна. Харин үүнийг сайн дураараа өөрөө өөрсдийгөө хордуулж байгаа гэж ёгтолж болох юм.

Одоогоос арвааджилийн өмнө Далан давхар, Буянт-Ухаагийн оршуулгын газрыг хаасан. Харин өнөөг хүртэл эдгээр оршуулгын газрууд мөнхийн мэт оршсоор байна. Сүүлийн хоёр, гурван жил хотын төсвөөс тодорхой хэмжээний хөрөнгө гаргаж, Далан давхрын оршуулгын газрыг хашаажуулсан. Нэг ёсондоо үхсэн амьд нь нийлчихсэн байсан амьдралыг заагласан гэсэн үг.

Одоо тэнд дурсгалын цэцэрлэгт хүрээлэн байгуулахаар төлөвлөгөө гарчихсан байгаа. Гэтэл тэнд байгаа үй олон оршуулгыг хэрхэх вэ гэдэг асуудал тулгарна. Нэг хэсэг нь эргэж тойрдог эзэнтэй байхад ихэнх нь аль хэдийнэ мартагдаж, хэн гэхийн аргагүй болсон. Тэгэхээр энэ ажил чамгүй олон асуудал дагуулах нь тодорхой. Дэлхийн өндәр хөгжилтэй орнууд хэдэн мянган га газар эзэлсэн оршуулгын газраа эмхэлж цэгцлээд, ашиглаж байгаа туршлагыг бид олонтаа сонсч байсан.

Австрали гэхэд хөлбөм-бөгийн талбай байгуулсан байхад Хөх хот шинэ жишээтэй. Өмнө нь энд оршуулгын газар байсан гэж хэн ч хэлэхээргүй болгосон нь гайхалтай. Харин манай улс дэлхийн хэмжээнд хүргэдэггүй юм гэхэд айж эвгүйцмээр ярайж харагдсан байдлыг багахан ч гэсэн өөрчлөх цаг болсон. Харин энэ асуудал зөвхөн Улаанбаатарын нуруун дээр байгаа нь асуудлыг шийдэхэд түвэгтэй байдал үүсээд байгаа юм.

Өөрөөр хэлбэл хэдэн зуугаар мөнх нойрсож байгаа хүмүүсийг эзлэн байгаа газрыг цэгцлэхэд улсын дэмжлэг зайлшгүй шаардлагатай байна. Товчхондоо бол Улаанбаатар хотын бүтэн жилийн төсөв 130-хан тэрбум төгрөг байхад энэ асуудал тийм ч хялбархан шийдэгдэхгүй. Бараг л хотын бүтән жилийн төсвөөр хийгдэх нүсэр их ажил шүү дээ. Чимээгүй хот гэж нэрлэгддэг энә газраа чимээтэй хот болгох шаардлага зүй ёсоор тулгараад байгааг бид олон ч удаа ярьсан.

Оршуулгын газар гэдэг айдас жихүүцэл төрүүлдэг газар биш хайртай, дотны хүмүүсээ эргэж тойрдог, дурсдаг тийм л дотно орчинг бий болгомоор байна. Өнөөдөр чинь шинэ зуун шүү дээ. Манайх шиг нас барсан хүнээ газарт булдаг орон хаана ч байхгүй. Иргэдийн сэтгэхүй, шашин номын үйлээс шалтгаалан манайхан нас барагсдаа газарт оршуулдаг нь хэтэрхий харанхуй бүдүүлэг ёс. Уг нь дэлхий нийтэд хүлээн зөвшөөрөгдсөн оршуулгын өөр зан үйл бий. Үүнийг манайхан ч мэднэ, цөөхөн хэсэг нь энэ үйлээр хайртай-хүмүүсээ үддэг. Энэ бол мэдээж чандарлах. Манайх нэг жилд нас барж байгаа хүмүүсийн 40 гаруй хувийг чандарлаж байна гэсэн тооцоо байдаг. Одоогоос дөрвөн жилийн өмнө 28-хан хувь нь чандарлагддаг байсан гэдгийг бодож үзвэл бас ч ахиц дэвшил гарч байна. Бидэнд байхгүйн зовлон байхгүй шүү дээ. Өөрөөр хэлбэл чандарладаг бухэл бүтэн байгууллага байна.

Тэгэхээр х ай ртай хүмүүсээ хүйтэн шороонд булах биш орчин үеийн боловсон аргаар бурхны орон руу үдвэл ёстой л хэн хэнд маань тустай. Нийслэл Улаанбаатараа нийтийн оршуулгын газар болгохгүй байх түлхүүр иргэн та бидний гарт л байна. Нас барсан нь байтугай амьд нь дөрвөн уулынхаа дунд багтаж шингэхгүйд хүрээд байна шүү дээ. Тэгэхээр юм бүхэнд хэмжээ хязгаар байдаг бичигдээгүй хуулийг бага ч гэсэн хэрэгжүүлбэл ямар вэ, нийслэлчүүд ээ.

В.Хэрлэн

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Нийтийн оршуулгын газар болгохгүй байх арга нийслэлчүүд та бидэнд бий

Улаанбаатарыг оршуулгын хот болсон гээд хэлэхэд буруудахгүй болжээ. Хот дотроо, хоттойгоо хаяа нийлсэн хүн тавьдаг газрууд манайд цөөнгүй бий. Бидний нэрлэж зашпсанаар Далан давхраас эхлээд Их наран, Маахуур толгой, Алтан-Өлгий гээд тоочоод байвал нэлээд урт жагсаалт гарна.

Бүр хотынхоо төвд шахуу оросуудыг мөнх нойрсуулж байгаа. Монголчууд бид эртнээс өвөг дээдсээ газарт оршуулж, тэднийгээ газар дэлхийдээ мөнх шингэг гэсэн сэтгэлгээтэйгээр хандаж ирсэн. Харин XXI зууны хотожсон улсад энэ үйлдэл арай л сэрүүднэ. Улаанбаатар хот 147 мянган га газрыг эзлэн оршдог. Үүний мянга гаруй га газрыг оршуулгын газар эзэлдэг гээд бодохоор нийслэлчүүд бид нас барсан хүмүүстэйгээ хамт амьдарч байгаа нь илэрхий. Нийслэл хотыг хүн амынхаа хэрэгцээнд зориулан эзэмшүүлэх газаргүй болсон гэдэг.

Тэгвэл энэ их газрыг эзэлж байгаа чимээгүй хотыг цэгцэлбэл хэдэн мянган айл өрх өөрийн гэсэн үл хөдлөх хөрөнгөтэй болно. Харин яаж цэгцлэх вэ гэсэн асуудал нийслэлчүүдийн тулгамдсан асуудлуудын нэгд зүй ёсоор ордог. Хаа нэг уулын энгэрт ярайн харагдах оршуулгын газартаа бид бүгд аль хэдийнэ дасчихжээ. Айж эмээх ч үгүй, байх ёстой юм шиг л ханддаг болчихоод удаж байна. Харин гадныхан- үүнийг хараад дуу алддаг. Нийслэлийн хэмжээнд өдөртөө 1516, жилД 5600- 6000 хүн нас бардаг гэсэн тооцоо байдаг. Үуний 60 гаруй хувь нь газарт оршуулагддаг гээд бодохоор цөөнгүй хүн багагүй хэмжээний газрыг эзлэн мөнх нойрсож байгаа нь тодорхой. Одоогоор Гацуурт, Наран, 361-ийн гарам гэсэн газруудад хүн тавих албан ёсны зөвшөөрөлтэй аж. Харин манайхны хэнэггүй зангаас болоод сүүлийн үед ямарч зөвшөөрөлгүй, шинэ газруудад хүн тавих болжээ. Хот аргаа барахдаа Өлзийтийг албан ёсны зөвшөөрөлтэй болгож.

Өмнө үүссэн оршуулгын газраа цэгцэлж амжаагүй байхад дээр нь нэмээд байгаа нь даана ч харамсалтай. Өвөр гүнт, Түргэний гол, Бүхэг, Гацуурт, Хайртхан, Тахилт, Шарга морьт, Оргил зэрэг газарт хулгайгаар хүн тавьсаар байгаа нь оршуулгын газрыг цөөлөх, цэгцлэх гэсэн хотын бодлогыг салхинд хийсгэж байгаа юм. Нэг ёсондоо үргүй зардал гаргаж байна л гэсэн үг.

Ингэж хаа сайгүй нас барсан хүнээ аваачиж хаяад байвал арван жилийн Улаанбаатар хотын 1300 гаруй га газар зөвхөн оршуулгад зориулагдана гэсэн тооцоо гарсан байх. Нэг хэсэг нь оршуулгын газартаи даин зарлаж байхад нөгөө хэсэг нь хайр зарлаж байгааг үхэр Монголын зөрүүд зан гэхээс өөр юу ч гэхэв. Улсдаа, хотдоо зориулж ямар нэг зүйл хийдэггүй юм гэхэд гай болохгүй байх нь иргэн хүний үүрэг.

Харин манайхны ухамсар доройгоос болж ийнхүү замбараагүй оршуулгын газрын тоо нэмэгдсээр байгаа нь хотын өнгә үзэмжид муугаар нөлөөлөхөөс гадна байгаль экологид ихээхэн хор хохирол учруулдаг нь аль хэдийнэ батлагдсан. Газар гэсэх яг л энэ цагаар оршуулгын газраас асар их хэмжээний хорт бодис ялгарч, агаарт дэгдэн түүгээр нь бид амьсгалж байна. Харин үүнийг сайн дураараа өөрөө өөрсдийгөө хордуулж байгаа гэж ёгтолж болох юм.

Одоогоос арвааджилийн өмнө Далан давхар, Буянт-Ухаагийн оршуулгын газрыг хаасан. Харин өнөөг хүртэл эдгээр оршуулгын газрууд мөнхийн мэт оршсоор байна. Сүүлийн хоёр, гурван жил хотын төсвөөс тодорхой хэмжээний хөрөнгө гаргаж, Далан давхрын оршуулгын газрыг хашаажуулсан. Нэг ёсондоо үхсэн амьд нь нийлчихсэн байсан амьдралыг заагласан гэсэн үг.

Одоо тэнд дурсгалын цэцэрлэгт хүрээлэн байгуулахаар төлөвлөгөө гарчихсан байгаа. Гэтэл тэнд байгаа үй олон оршуулгыг хэрхэх вэ гэдэг асуудал тулгарна. Нэг хэсэг нь эргэж тойрдог эзэнтэй байхад ихэнх нь аль хэдийнэ мартагдаж, хэн гэхийн аргагүй болсон. Тэгэхээр энэ ажил чамгүй олон асуудал дагуулах нь тодорхой. Дэлхийн өндәр хөгжилтэй орнууд хэдэн мянган га газар эзэлсэн оршуулгын газраа эмхэлж цэгцлээд, ашиглаж байгаа туршлагыг бид олонтаа сонсч байсан.

Австрали гэхэд хөлбөм-бөгийн талбай байгуулсан байхад Хөх хот шинэ жишээтэй. Өмнө нь энд оршуулгын газар байсан гэж хэн ч хэлэхээргүй болгосон нь гайхалтай. Харин манай улс дэлхийн хэмжээнд хүргэдэггүй юм гэхэд айж эвгүйцмээр ярайж харагдсан байдлыг багахан ч гэсэн өөрчлөх цаг болсон. Харин энэ асуудал зөвхөн Улаанбаатарын нуруун дээр байгаа нь асуудлыг шийдэхэд түвэгтэй байдал үүсээд байгаа юм.

Өөрөөр хэлбэл хэдэн зуугаар мөнх нойрсож байгаа хүмүүсийг эзлэн байгаа газрыг цэгцлэхэд улсын дэмжлэг зайлшгүй шаардлагатай байна. Товчхондоо бол Улаанбаатар хотын бүтэн жилийн төсөв 130-хан тэрбум төгрөг байхад энэ асуудал тийм ч хялбархан шийдэгдэхгүй. Бараг л хотын бүтән жилийн төсвөөр хийгдэх нүсэр их ажил шүү дээ. Чимээгүй хот гэж нэрлэгддэг энә газраа чимээтэй хот болгох шаардлага зүй ёсоор тулгараад байгааг бид олон ч удаа ярьсан.

Оршуулгын газар гэдэг айдас жихүүцэл төрүүлдэг газар биш хайртай, дотны хүмүүсээ эргэж тойрдог, дурсдаг тийм л дотно орчинг бий болгомоор байна. Өнөөдөр чинь шинэ зуун шүү дээ. Манайх шиг нас барсан хүнээ газарт булдаг орон хаана ч байхгүй. Иргэдийн сэтгэхүй, шашин номын үйлээс шалтгаалан манайхан нас барагсдаа газарт оршуулдаг нь хэтэрхий харанхуй бүдүүлэг ёс. Уг нь дэлхий нийтэд хүлээн зөвшөөрөгдсөн оршуулгын өөр зан үйл бий. Үүнийг манайхан ч мэднэ, цөөхөн хэсэг нь энэ үйлээр хайртай-хүмүүсээ үддэг. Энэ бол мэдээж чандарлах. Манайх нэг жилд нас барж байгаа хүмүүсийн 40 гаруй хувийг чандарлаж байна гэсэн тооцоо байдаг. Одоогоос дөрвөн жилийн өмнө 28-хан хувь нь чандарлагддаг байсан гэдгийг бодож үзвэл бас ч ахиц дэвшил гарч байна. Бидэнд байхгүйн зовлон байхгүй шүү дээ. Өөрөөр хэлбэл чандарладаг бухэл бүтэн байгууллага байна.

Тэгэхээр х ай ртай хүмүүсээ хүйтэн шороонд булах биш орчин үеийн боловсон аргаар бурхны орон руу үдвэл ёстой л хэн хэнд маань тустай. Нийслэл Улаанбаатараа нийтийн оршуулгын газар болгохгүй байх түлхүүр иргэн та бидний гарт л байна. Нас барсан нь байтугай амьд нь дөрвөн уулынхаа дунд багтаж шингэхгүйд хүрээд байна шүү дээ. Тэгэхээр юм бүхэнд хэмжээ хязгаар байдаг бичигдээгүй хуулийг бага ч гэсэн хэрэгжүүлбэл ямар вэ, нийслэлчүүд ээ.

В.Хэрлэн

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments
Back to top button