Үндэсний хуулийн Цэцийн шийдвэрийг АН-ынхан эрс эсэргүүцлээ

заалтыг хянан шийдвэрлэсэн Үндсэн хуулийн Цэцийн дүгнэлтийг хэлэлцсэн юм. Цэцийн шийдвэрийг Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны хуралдаанаар дэмжсэн ч Хууль зүйн байнгын хороогоор дэмжээгүй.

Цэцийн дүгнэлтийг хуулийн Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням танилцууллаа. Тэрбээр УИХ-ын Сонгуулийн тухай хуулиар 26 тойрогт 48 мандатын төлөө нэр дэвшигчдээс тус тусын тойрогтоо ялагдал хүлээсэн нэр дэвшигчдэд 28 ба түүнээс дээш хувийн санал авсан тохиолдолд УИХ-ын гишүүнээр сонгогдох боломжийг бий болгож хуульчилсан нь зарим нэр дэвшигчдэд давуу байдал бий болгож байгаа юм. Энэ нь Үндсэн хуулинд заасан хуулийн өмнө эрх тэгш байх зарчмыг зөрчиж байна. Мөн 48 тойрогт ялагдал хүлээсэн нэр дэвшигч 28 ба түүнээс дээш санал авсан бол улстөрийн нам, эвслийн жагсаалтад шилжин орж, УИХ-ын гишүүний мандат буюу суудлыг нам эвсэл тэдгээрийн авсан саналын агуулгатай сонгуулийн хувь тэнцүүлэх хэлбэрт хэрэгжих боломжгүйд хүрч, улмаар иргэдийн шууд сонгох эрхийг алдагдуулсан. Өөрөөр хэлбэл 48-аас 28-д гулсаж орох нь Үндсэн хууль зөрчиж байна. Иймээс сонгуулийн хуулийн 49-ийн зарим зүйл заалт Үндсэн хуулийг зөрчсөн гэж үзлээ хэмээн танилцууллаа.

Ийнхүү Цэцийн дүгнэлтийг танилцуулсны дараа хэлэлцүүлгийн шатанд УИХ-ын гишүүд Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвнямаас асуулт асуусан юм. Тухайлбал УИХ-ын гишүүн С.Баярцогт Үндсэн хуулийн Цэцийнхэн хууль зүйг шинжлэх ухаан гэдгийг ойлгодог уу. Та нарт мэргэжлээ хүндэтгэнэ гэдэг ойлголт байдаг уу. Хууль зүйн шинжлэх ухааныг уландаа гишгээд хэн нэгэн хүний захиалгаар ийм зүйл хийж байгаа нь Үндсэн хуулийн Цэцийн нэр хүндийг гутааж байна. Та нар хүн өргөдөл өгөхөөр судалгаа хийдэг үү. 1996 оны Сонгуулийн хуулийг судалж үзсэн үү. Ийм шийдвэр гаргасандаа ичихгүй байна уу хэмээн нэлээд ширүүхэн асуулаа.

Түүний энэхүү асуултад Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням Үндсэн хуулийн Цэцийг төлөөлж ирээгүй. Цэцийн дүгнэлтийг танилцуулах гэж л ирсэн. Хууль зүй шинжлэх ухаан гэдгийг мэднэ. Уландаа гишгэсэн юм байхгүй. Бид мэргэжлээ хүндэлдэг. Монгол Улсын Үндсэн хуулийн хоёрт заасан үндэслэлээр УИХ-д Цэцийн шийдвэрийг танилцуулж байна. Би танаас ичих юм уу, хэнээс ичих юм бэ. Үүнийг ойлгохгүй байна. Шүүх эрх мэдлийг хэн ч дүгнэдэггүй. Шүүх маргааныг хянан шийдвэрлээд гарсан шийдвэрийг хэнд ч таалагдах гэж гаргадаггүй. Бид Үндсэн хуульд нийцсэн эсэхийг л хянана гэж байр сууриа илэрхийллээ.

УИХ-ын гишүүн Я.Батсуурь Үндсэн хуулийн Цэцийн дүгнэлтийг хүлээж авснаар Сонгуулийн хууль бүр илүү Үндсэн хууль зөрчих магадлалтай болчихлоо. Хуучин батлагдсан хуулиараа бол нэр дэвшигчид сонгогчдоос санал аваад, авсан саналаараа эрэмбэлэгдэж, УИХ-д орж ирэх ёстой. Гэтэл одоо 28 суудлыг намууд иргэдийн ямар ч оролцоогүйгээр томилох болж байна. Ингэснээр Үндсэн хуулийн 21 дүгээр зүйлд УИХ-ын гишүүнийг эргэж шууд сонгоно гэсэн заалт хууль зөрчиж байгаа юм биш үү. Цэц яагаад 28-ыг сонгож буй талаар маргаан үүсгээгүй юм бэ гэж тодруулга хийхийг хүслээ.

Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням Цэцэд 17 хүн мэдээлэл хийсэн. Цэцийн хуралдаанаар мэдээлэл гаргаж буй иргэдээс хэрэв сонгууль маргааш болно гэж байхад сонгуулийн хуулиар маргаан үүсгэх эрх байна уу гэж асууж байсан. Энэ асуултад Цэцийн бүрэлдэхүүн сонгуулийн хуулийг хэзээ ч хянаж шийдвэрлэх эрхтэй гэсэн асуултыг хэлсэн хэмээн тайлбарлав.

Түүний энэхүү хариултад Я.Батсуурь тодруулга хийсэн юм. Тэрбээр Цэцийн дүгнэлтийг хүлээж авснаар ямар ч санал аваагүй 28 хүн УИХ-д орж ирэх боломжийг нээж өгч байна. Тэгэхээр сонгуулийн маргааш ялагдсан намын захиалгаар хэн нэгэн хүн Сонгууль хууль бус болчихлоо. Дахин сонгууль явуулья 28 хүн хууль бусаар сонгогдсон байна хэмээн маргаан үүсгэж, улс орныг будилаантуулах вий гэсэн саналыг хэллээ.

УИХ-ын гишүүн С.Бямбацогт УИХ холимог системээр сонгууль явуулахаар хууль баталсан. Гэтэл Үндсэн хуулийн Цэц Холимог биш ээ, хосолмол системээр сонгууль явуулах нь зөв гэсэн шийдвэр гаргасан байна. 28 гэдэг хосолмол болчихоороо нам дугуйлах болчихно. Сонгуулийн хуулинд сонгууль болохоос зургаан сарын өмнө ямар нэгэн өөрчлөлт оруулахгүй гэсэн хуультай. Гэтэл Үндсэн хуулийн Цэц хүчээр шахуу хуулинд өөрчлөлт оруулах болж байна. Сонгуулийн дараа сонгуулийнхаа хуулинд өөрчлөлт оруулсан байна гэсэн асуудал үүсвэл яах вэ гэв.

Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням Үндсэн хуулийн Цэцийн үүсгэсэн маргаан маш тодорхой. 48-аас 28-д шилжих шилжилт нь Үндсэн хууль зөрчиж байна. Үндсэн хуулийн Цэц Үндсэн хуульд ңийцээгүй буюу нийцэж байна гэсэн дүгнэлтийг гаргах ёстой байгууллага гэсэн хариултыг хэлэв.

Ийнхүү чуулганы үдээс өмнөх хуралдаанаар гишүүд нэлээд хэлэлцэж, маргалдсаны эцэст тодорхой шийдвэр гаргаж чадаагүй. Тиймээс чуулганы үдээс хойших хуралдаанаар УИХ-ын дарга Д.Дэмбэрэл Сонгуулийн хуулийн асуудалд нэлээн нухацтай хандъя. Нам, намаараа талцаж улстөржиж шийдвэр гаргамааргүй байна. Тиймээс хоёр бүлэг тал талынхаа байр суурийг ойртуулья. Намын бүлгүүд энэ асуудлаар сайн ярьж маргаашийн /өнөөдрийн/ нэгдсэн чуулганаар санал хураалт явуулах нь зүйтэй хэмээгээд энэ өдрийн чуулган завсарлалаа.

В.Довдондорж

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Үндэсний хуулийн Цэцийн шийдвэрийг АН-ынхан эрс эсэргүүцлээ

заалтыг хянан шийдвэрлэсэн Үндсэн хуулийн Цэцийн дүгнэлтийг хэлэлцсэн юм. Цэцийн шийдвэрийг Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны хуралдаанаар дэмжсэн ч Хууль зүйн байнгын хороогоор дэмжээгүй.

Цэцийн дүгнэлтийг хуулийн Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням танилцууллаа. Тэрбээр УИХ-ын Сонгуулийн тухай хуулиар 26 тойрогт 48 мандатын төлөө нэр дэвшигчдээс тус тусын тойрогтоо ялагдал хүлээсэн нэр дэвшигчдэд 28 ба түүнээс дээш хувийн санал авсан тохиолдолд УИХ-ын гишүүнээр сонгогдох боломжийг бий болгож хуульчилсан нь зарим нэр дэвшигчдэд давуу байдал бий болгож байгаа юм. Энэ нь Үндсэн хуулинд заасан хуулийн өмнө эрх тэгш байх зарчмыг зөрчиж байна. Мөн 48 тойрогт ялагдал хүлээсэн нэр дэвшигч 28 ба түүнээс дээш санал авсан бол улстөрийн нам, эвслийн жагсаалтад шилжин орж, УИХ-ын гишүүний мандат буюу суудлыг нам эвсэл тэдгээрийн авсан саналын агуулгатай сонгуулийн хувь тэнцүүлэх хэлбэрт хэрэгжих боломжгүйд хүрч, улмаар иргэдийн шууд сонгох эрхийг алдагдуулсан. Өөрөөр хэлбэл 48-аас 28-д гулсаж орох нь Үндсэн хууль зөрчиж байна. Иймээс сонгуулийн хуулийн 49-ийн зарим зүйл заалт Үндсэн хуулийг зөрчсөн гэж үзлээ хэмээн танилцууллаа.

Ийнхүү Цэцийн дүгнэлтийг танилцуулсны дараа хэлэлцүүлгийн шатанд УИХ-ын гишүүд Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвнямаас асуулт асуусан юм. Тухайлбал УИХ-ын гишүүн С.Баярцогт Үндсэн хуулийн Цэцийнхэн хууль зүйг шинжлэх ухаан гэдгийг ойлгодог уу. Та нарт мэргэжлээ хүндэтгэнэ гэдэг ойлголт байдаг уу. Хууль зүйн шинжлэх ухааныг уландаа гишгээд хэн нэгэн хүний захиалгаар ийм зүйл хийж байгаа нь Үндсэн хуулийн Цэцийн нэр хүндийг гутааж байна. Та нар хүн өргөдөл өгөхөөр судалгаа хийдэг үү. 1996 оны Сонгуулийн хуулийг судалж үзсэн үү. Ийм шийдвэр гаргасандаа ичихгүй байна уу хэмээн нэлээд ширүүхэн асуулаа.

Түүний энэхүү асуултад Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням Үндсэн хуулийн Цэцийг төлөөлж ирээгүй. Цэцийн дүгнэлтийг танилцуулах гэж л ирсэн. Хууль зүй шинжлэх ухаан гэдгийг мэднэ. Уландаа гишгэсэн юм байхгүй. Бид мэргэжлээ хүндэлдэг. Монгол Улсын Үндсэн хуулийн хоёрт заасан үндэслэлээр УИХ-д Цэцийн шийдвэрийг танилцуулж байна. Би танаас ичих юм уу, хэнээс ичих юм бэ. Үүнийг ойлгохгүй байна. Шүүх эрх мэдлийг хэн ч дүгнэдэггүй. Шүүх маргааныг хянан шийдвэрлээд гарсан шийдвэрийг хэнд ч таалагдах гэж гаргадаггүй. Бид Үндсэн хуульд нийцсэн эсэхийг л хянана гэж байр сууриа илэрхийллээ.

УИХ-ын гишүүн Я.Батсуурь Үндсэн хуулийн Цэцийн дүгнэлтийг хүлээж авснаар Сонгуулийн хууль бүр илүү Үндсэн хууль зөрчих магадлалтай болчихлоо. Хуучин батлагдсан хуулиараа бол нэр дэвшигчид сонгогчдоос санал аваад, авсан саналаараа эрэмбэлэгдэж, УИХ-д орж ирэх ёстой. Гэтэл одоо 28 суудлыг намууд иргэдийн ямар ч оролцоогүйгээр томилох болж байна. Ингэснээр Үндсэн хуулийн 21 дүгээр зүйлд УИХ-ын гишүүнийг эргэж шууд сонгоно гэсэн заалт хууль зөрчиж байгаа юм биш үү. Цэц яагаад 28-ыг сонгож буй талаар маргаан үүсгээгүй юм бэ гэж тодруулга хийхийг хүслээ.

Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням Цэцэд 17 хүн мэдээлэл хийсэн. Цэцийн хуралдаанаар мэдээлэл гаргаж буй иргэдээс хэрэв сонгууль маргааш болно гэж байхад сонгуулийн хуулиар маргаан үүсгэх эрх байна уу гэж асууж байсан. Энэ асуултад Цэцийн бүрэлдэхүүн сонгуулийн хуулийг хэзээ ч хянаж шийдвэрлэх эрхтэй гэсэн асуултыг хэлсэн хэмээн тайлбарлав.

Түүний энэхүү хариултад Я.Батсуурь тодруулга хийсэн юм. Тэрбээр Цэцийн дүгнэлтийг хүлээж авснаар ямар ч санал аваагүй 28 хүн УИХ-д орж ирэх боломжийг нээж өгч байна. Тэгэхээр сонгуулийн маргааш ялагдсан намын захиалгаар хэн нэгэн хүн Сонгууль хууль бус болчихлоо. Дахин сонгууль явуулья 28 хүн хууль бусаар сонгогдсон байна хэмээн маргаан үүсгэж, улс орныг будилаантуулах вий гэсэн саналыг хэллээ.

УИХ-ын гишүүн С.Бямбацогт УИХ холимог системээр сонгууль явуулахаар хууль баталсан. Гэтэл Үндсэн хуулийн Цэц Холимог биш ээ, хосолмол системээр сонгууль явуулах нь зөв гэсэн шийдвэр гаргасан байна. 28 гэдэг хосолмол болчихоороо нам дугуйлах болчихно. Сонгуулийн хуулинд сонгууль болохоос зургаан сарын өмнө ямар нэгэн өөрчлөлт оруулахгүй гэсэн хуультай. Гэтэл Үндсэн хуулийн Цэц хүчээр шахуу хуулинд өөрчлөлт оруулах болж байна. Сонгуулийн дараа сонгуулийнхаа хуулинд өөрчлөлт оруулсан байна гэсэн асуудал үүсвэл яах вэ гэв.

Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням Үндсэн хуулийн Цэцийн үүсгэсэн маргаан маш тодорхой. 48-аас 28-д шилжих шилжилт нь Үндсэн хууль зөрчиж байна. Үндсэн хуулийн Цэц Үндсэн хуульд ңийцээгүй буюу нийцэж байна гэсэн дүгнэлтийг гаргах ёстой байгууллага гэсэн хариултыг хэлэв.

Ийнхүү чуулганы үдээс өмнөх хуралдаанаар гишүүд нэлээд хэлэлцэж, маргалдсаны эцэст тодорхой шийдвэр гаргаж чадаагүй. Тиймээс чуулганы үдээс хойших хуралдаанаар УИХ-ын дарга Д.Дэмбэрэл Сонгуулийн хуулийн асуудалд нэлээн нухацтай хандъя. Нам, намаараа талцаж улстөржиж шийдвэр гаргамааргүй байна. Тиймээс хоёр бүлэг тал талынхаа байр суурийг ойртуулья. Намын бүлгүүд энэ асуудлаар сайн ярьж маргаашийн /өнөөдрийн/ нэгдсэн чуулганаар санал хураалт явуулах нь зүйтэй хэмээгээд энэ өдрийн чуулган завсарлалаа.

В.Довдондорж

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Үндэсний хуулийн Цэцийн шийдвэрийг АН-ынхан эрс эсэргүүцлээ

заалтыг хянан шийдвэрлэсэн Үндсэн хуулийн Цэцийн дүгнэлтийг хэлэлцсэн юм. Цэцийн шийдвэрийг Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны хуралдаанаар дэмжсэн ч Хууль зүйн байнгын хороогоор дэмжээгүй.

Цэцийн дүгнэлтийг хуулийн Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням танилцууллаа. Тэрбээр УИХ-ын Сонгуулийн тухай хуулиар 26 тойрогт 48 мандатын төлөө нэр дэвшигчдээс тус тусын тойрогтоо ялагдал хүлээсэн нэр дэвшигчдэд 28 ба түүнээс дээш хувийн санал авсан тохиолдолд УИХ-ын гишүүнээр сонгогдох боломжийг бий болгож хуульчилсан нь зарим нэр дэвшигчдэд давуу байдал бий болгож байгаа юм. Энэ нь Үндсэн хуулинд заасан хуулийн өмнө эрх тэгш байх зарчмыг зөрчиж байна. Мөн 48 тойрогт ялагдал хүлээсэн нэр дэвшигч 28 ба түүнээс дээш санал авсан бол улстөрийн нам, эвслийн жагсаалтад шилжин орж, УИХ-ын гишүүний мандат буюу суудлыг нам эвсэл тэдгээрийн авсан саналын агуулгатай сонгуулийн хувь тэнцүүлэх хэлбэрт хэрэгжих боломжгүйд хүрч, улмаар иргэдийн шууд сонгох эрхийг алдагдуулсан. Өөрөөр хэлбэл 48-аас 28-д гулсаж орох нь Үндсэн хууль зөрчиж байна. Иймээс сонгуулийн хуулийн 49-ийн зарим зүйл заалт Үндсэн хуулийг зөрчсөн гэж үзлээ хэмээн танилцууллаа.

Ийнхүү Цэцийн дүгнэлтийг танилцуулсны дараа хэлэлцүүлгийн шатанд УИХ-ын гишүүд Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвнямаас асуулт асуусан юм. Тухайлбал УИХ-ын гишүүн С.Баярцогт Үндсэн хуулийн Цэцийнхэн хууль зүйг шинжлэх ухаан гэдгийг ойлгодог уу. Та нарт мэргэжлээ хүндэтгэнэ гэдэг ойлголт байдаг уу. Хууль зүйн шинжлэх ухааныг уландаа гишгээд хэн нэгэн хүний захиалгаар ийм зүйл хийж байгаа нь Үндсэн хуулийн Цэцийн нэр хүндийг гутааж байна. Та нар хүн өргөдөл өгөхөөр судалгаа хийдэг үү. 1996 оны Сонгуулийн хуулийг судалж үзсэн үү. Ийм шийдвэр гаргасандаа ичихгүй байна уу хэмээн нэлээд ширүүхэн асуулаа.

Түүний энэхүү асуултад Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням Үндсэн хуулийн Цэцийг төлөөлж ирээгүй. Цэцийн дүгнэлтийг танилцуулах гэж л ирсэн. Хууль зүй шинжлэх ухаан гэдгийг мэднэ. Уландаа гишгэсэн юм байхгүй. Бид мэргэжлээ хүндэлдэг. Монгол Улсын Үндсэн хуулийн хоёрт заасан үндэслэлээр УИХ-д Цэцийн шийдвэрийг танилцуулж байна. Би танаас ичих юм уу, хэнээс ичих юм бэ. Үүнийг ойлгохгүй байна. Шүүх эрх мэдлийг хэн ч дүгнэдэггүй. Шүүх маргааныг хянан шийдвэрлээд гарсан шийдвэрийг хэнд ч таалагдах гэж гаргадаггүй. Бид Үндсэн хуульд нийцсэн эсэхийг л хянана гэж байр сууриа илэрхийллээ.

УИХ-ын гишүүн Я.Батсуурь Үндсэн хуулийн Цэцийн дүгнэлтийг хүлээж авснаар Сонгуулийн хууль бүр илүү Үндсэн хууль зөрчих магадлалтай болчихлоо. Хуучин батлагдсан хуулиараа бол нэр дэвшигчид сонгогчдоос санал аваад, авсан саналаараа эрэмбэлэгдэж, УИХ-д орж ирэх ёстой. Гэтэл одоо 28 суудлыг намууд иргэдийн ямар ч оролцоогүйгээр томилох болж байна. Ингэснээр Үндсэн хуулийн 21 дүгээр зүйлд УИХ-ын гишүүнийг эргэж шууд сонгоно гэсэн заалт хууль зөрчиж байгаа юм биш үү. Цэц яагаад 28-ыг сонгож буй талаар маргаан үүсгээгүй юм бэ гэж тодруулга хийхийг хүслээ.

Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням Цэцэд 17 хүн мэдээлэл хийсэн. Цэцийн хуралдаанаар мэдээлэл гаргаж буй иргэдээс хэрэв сонгууль маргааш болно гэж байхад сонгуулийн хуулиар маргаан үүсгэх эрх байна уу гэж асууж байсан. Энэ асуултад Цэцийн бүрэлдэхүүн сонгуулийн хуулийг хэзээ ч хянаж шийдвэрлэх эрхтэй гэсэн асуултыг хэлсэн хэмээн тайлбарлав.

Түүний энэхүү хариултад Я.Батсуурь тодруулга хийсэн юм. Тэрбээр Цэцийн дүгнэлтийг хүлээж авснаар ямар ч санал аваагүй 28 хүн УИХ-д орж ирэх боломжийг нээж өгч байна. Тэгэхээр сонгуулийн маргааш ялагдсан намын захиалгаар хэн нэгэн хүн Сонгууль хууль бус болчихлоо. Дахин сонгууль явуулья 28 хүн хууль бусаар сонгогдсон байна хэмээн маргаан үүсгэж, улс орныг будилаантуулах вий гэсэн саналыг хэллээ.

УИХ-ын гишүүн С.Бямбацогт УИХ холимог системээр сонгууль явуулахаар хууль баталсан. Гэтэл Үндсэн хуулийн Цэц Холимог биш ээ, хосолмол системээр сонгууль явуулах нь зөв гэсэн шийдвэр гаргасан байна. 28 гэдэг хосолмол болчихоороо нам дугуйлах болчихно. Сонгуулийн хуулинд сонгууль болохоос зургаан сарын өмнө ямар нэгэн өөрчлөлт оруулахгүй гэсэн хуультай. Гэтэл Үндсэн хуулийн Цэц хүчээр шахуу хуулинд өөрчлөлт оруулах болж байна. Сонгуулийн дараа сонгуулийнхаа хуулинд өөрчлөлт оруулсан байна гэсэн асуудал үүсвэл яах вэ гэв.

Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням Үндсэн хуулийн Цэцийн үүсгэсэн маргаан маш тодорхой. 48-аас 28-д шилжих шилжилт нь Үндсэн хууль зөрчиж байна. Үндсэн хуулийн Цэц Үндсэн хуульд ңийцээгүй буюу нийцэж байна гэсэн дүгнэлтийг гаргах ёстой байгууллага гэсэн хариултыг хэлэв.

Ийнхүү чуулганы үдээс өмнөх хуралдаанаар гишүүд нэлээд хэлэлцэж, маргалдсаны эцэст тодорхой шийдвэр гаргаж чадаагүй. Тиймээс чуулганы үдээс хойших хуралдаанаар УИХ-ын дарга Д.Дэмбэрэл Сонгуулийн хуулийн асуудалд нэлээн нухацтай хандъя. Нам, намаараа талцаж улстөржиж шийдвэр гаргамааргүй байна. Тиймээс хоёр бүлэг тал талынхаа байр суурийг ойртуулья. Намын бүлгүүд энэ асуудлаар сайн ярьж маргаашийн /өнөөдрийн/ нэгдсэн чуулганаар санал хураалт явуулах нь зүйтэй хэмээгээд энэ өдрийн чуулган завсарлалаа.

В.Довдондорж

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Үндэсний хуулийн Цэцийн шийдвэрийг АН-ынхан эрс эсэргүүцлээ

заалтыг хянан шийдвэрлэсэн Үндсэн хуулийн Цэцийн дүгнэлтийг хэлэлцсэн юм. Цэцийн шийдвэрийг Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны хуралдаанаар дэмжсэн ч Хууль зүйн байнгын хороогоор дэмжээгүй.

Цэцийн дүгнэлтийг хуулийн Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням танилцууллаа. Тэрбээр УИХ-ын Сонгуулийн тухай хуулиар 26 тойрогт 48 мандатын төлөө нэр дэвшигчдээс тус тусын тойрогтоо ялагдал хүлээсэн нэр дэвшигчдэд 28 ба түүнээс дээш хувийн санал авсан тохиолдолд УИХ-ын гишүүнээр сонгогдох боломжийг бий болгож хуульчилсан нь зарим нэр дэвшигчдэд давуу байдал бий болгож байгаа юм. Энэ нь Үндсэн хуулинд заасан хуулийн өмнө эрх тэгш байх зарчмыг зөрчиж байна. Мөн 48 тойрогт ялагдал хүлээсэн нэр дэвшигч 28 ба түүнээс дээш санал авсан бол улстөрийн нам, эвслийн жагсаалтад шилжин орж, УИХ-ын гишүүний мандат буюу суудлыг нам эвсэл тэдгээрийн авсан саналын агуулгатай сонгуулийн хувь тэнцүүлэх хэлбэрт хэрэгжих боломжгүйд хүрч, улмаар иргэдийн шууд сонгох эрхийг алдагдуулсан. Өөрөөр хэлбэл 48-аас 28-д гулсаж орох нь Үндсэн хууль зөрчиж байна. Иймээс сонгуулийн хуулийн 49-ийн зарим зүйл заалт Үндсэн хуулийг зөрчсөн гэж үзлээ хэмээн танилцууллаа.

Ийнхүү Цэцийн дүгнэлтийг танилцуулсны дараа хэлэлцүүлгийн шатанд УИХ-ын гишүүд Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвнямаас асуулт асуусан юм. Тухайлбал УИХ-ын гишүүн С.Баярцогт Үндсэн хуулийн Цэцийнхэн хууль зүйг шинжлэх ухаан гэдгийг ойлгодог уу. Та нарт мэргэжлээ хүндэтгэнэ гэдэг ойлголт байдаг уу. Хууль зүйн шинжлэх ухааныг уландаа гишгээд хэн нэгэн хүний захиалгаар ийм зүйл хийж байгаа нь Үндсэн хуулийн Цэцийн нэр хүндийг гутааж байна. Та нар хүн өргөдөл өгөхөөр судалгаа хийдэг үү. 1996 оны Сонгуулийн хуулийг судалж үзсэн үү. Ийм шийдвэр гаргасандаа ичихгүй байна уу хэмээн нэлээд ширүүхэн асуулаа.

Түүний энэхүү асуултад Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням Үндсэн хуулийн Цэцийг төлөөлж ирээгүй. Цэцийн дүгнэлтийг танилцуулах гэж л ирсэн. Хууль зүй шинжлэх ухаан гэдгийг мэднэ. Уландаа гишгэсэн юм байхгүй. Бид мэргэжлээ хүндэлдэг. Монгол Улсын Үндсэн хуулийн хоёрт заасан үндэслэлээр УИХ-д Цэцийн шийдвэрийг танилцуулж байна. Би танаас ичих юм уу, хэнээс ичих юм бэ. Үүнийг ойлгохгүй байна. Шүүх эрх мэдлийг хэн ч дүгнэдэггүй. Шүүх маргааныг хянан шийдвэрлээд гарсан шийдвэрийг хэнд ч таалагдах гэж гаргадаггүй. Бид Үндсэн хуульд нийцсэн эсэхийг л хянана гэж байр сууриа илэрхийллээ.

УИХ-ын гишүүн Я.Батсуурь Үндсэн хуулийн Цэцийн дүгнэлтийг хүлээж авснаар Сонгуулийн хууль бүр илүү Үндсэн хууль зөрчих магадлалтай болчихлоо. Хуучин батлагдсан хуулиараа бол нэр дэвшигчид сонгогчдоос санал аваад, авсан саналаараа эрэмбэлэгдэж, УИХ-д орж ирэх ёстой. Гэтэл одоо 28 суудлыг намууд иргэдийн ямар ч оролцоогүйгээр томилох болж байна. Ингэснээр Үндсэн хуулийн 21 дүгээр зүйлд УИХ-ын гишүүнийг эргэж шууд сонгоно гэсэн заалт хууль зөрчиж байгаа юм биш үү. Цэц яагаад 28-ыг сонгож буй талаар маргаан үүсгээгүй юм бэ гэж тодруулга хийхийг хүслээ.

Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням Цэцэд 17 хүн мэдээлэл хийсэн. Цэцийн хуралдаанаар мэдээлэл гаргаж буй иргэдээс хэрэв сонгууль маргааш болно гэж байхад сонгуулийн хуулиар маргаан үүсгэх эрх байна уу гэж асууж байсан. Энэ асуултад Цэцийн бүрэлдэхүүн сонгуулийн хуулийг хэзээ ч хянаж шийдвэрлэх эрхтэй гэсэн асуултыг хэлсэн хэмээн тайлбарлав.

Түүний энэхүү хариултад Я.Батсуурь тодруулга хийсэн юм. Тэрбээр Цэцийн дүгнэлтийг хүлээж авснаар ямар ч санал аваагүй 28 хүн УИХ-д орж ирэх боломжийг нээж өгч байна. Тэгэхээр сонгуулийн маргааш ялагдсан намын захиалгаар хэн нэгэн хүн Сонгууль хууль бус болчихлоо. Дахин сонгууль явуулья 28 хүн хууль бусаар сонгогдсон байна хэмээн маргаан үүсгэж, улс орныг будилаантуулах вий гэсэн саналыг хэллээ.

УИХ-ын гишүүн С.Бямбацогт УИХ холимог системээр сонгууль явуулахаар хууль баталсан. Гэтэл Үндсэн хуулийн Цэц Холимог биш ээ, хосолмол системээр сонгууль явуулах нь зөв гэсэн шийдвэр гаргасан байна. 28 гэдэг хосолмол болчихоороо нам дугуйлах болчихно. Сонгуулийн хуулинд сонгууль болохоос зургаан сарын өмнө ямар нэгэн өөрчлөлт оруулахгүй гэсэн хуультай. Гэтэл Үндсэн хуулийн Цэц хүчээр шахуу хуулинд өөрчлөлт оруулах болж байна. Сонгуулийн дараа сонгуулийнхаа хуулинд өөрчлөлт оруулсан байна гэсэн асуудал үүсвэл яах вэ гэв.

Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням Үндсэн хуулийн Цэцийн үүсгэсэн маргаан маш тодорхой. 48-аас 28-д шилжих шилжилт нь Үндсэн хууль зөрчиж байна. Үндсэн хуулийн Цэц Үндсэн хуульд ңийцээгүй буюу нийцэж байна гэсэн дүгнэлтийг гаргах ёстой байгууллага гэсэн хариултыг хэлэв.

Ийнхүү чуулганы үдээс өмнөх хуралдаанаар гишүүд нэлээд хэлэлцэж, маргалдсаны эцэст тодорхой шийдвэр гаргаж чадаагүй. Тиймээс чуулганы үдээс хойших хуралдаанаар УИХ-ын дарга Д.Дэмбэрэл Сонгуулийн хуулийн асуудалд нэлээн нухацтай хандъя. Нам, намаараа талцаж улстөржиж шийдвэр гаргамааргүй байна. Тиймээс хоёр бүлэг тал талынхаа байр суурийг ойртуулья. Намын бүлгүүд энэ асуудлаар сайн ярьж маргаашийн /өнөөдрийн/ нэгдсэн чуулганаар санал хураалт явуулах нь зүйтэй хэмээгээд энэ өдрийн чуулган завсарлалаа.

В.Довдондорж

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Үндэсний хуулийн Цэцийн шийдвэрийг АН-ынхан эрс эсэргүүцлээ

заалтыг хянан шийдвэрлэсэн Үндсэн хуулийн Цэцийн дүгнэлтийг хэлэлцсэн юм. Цэцийн шийдвэрийг Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны хуралдаанаар дэмжсэн ч Хууль зүйн байнгын хороогоор дэмжээгүй.

Цэцийн дүгнэлтийг хуулийн Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням танилцууллаа. Тэрбээр УИХ-ын Сонгуулийн тухай хуулиар 26 тойрогт 48 мандатын төлөө нэр дэвшигчдээс тус тусын тойрогтоо ялагдал хүлээсэн нэр дэвшигчдэд 28 ба түүнээс дээш хувийн санал авсан тохиолдолд УИХ-ын гишүүнээр сонгогдох боломжийг бий болгож хуульчилсан нь зарим нэр дэвшигчдэд давуу байдал бий болгож байгаа юм. Энэ нь Үндсэн хуулинд заасан хуулийн өмнө эрх тэгш байх зарчмыг зөрчиж байна. Мөн 48 тойрогт ялагдал хүлээсэн нэр дэвшигч 28 ба түүнээс дээш санал авсан бол улстөрийн нам, эвслийн жагсаалтад шилжин орж, УИХ-ын гишүүний мандат буюу суудлыг нам эвсэл тэдгээрийн авсан саналын агуулгатай сонгуулийн хувь тэнцүүлэх хэлбэрт хэрэгжих боломжгүйд хүрч, улмаар иргэдийн шууд сонгох эрхийг алдагдуулсан. Өөрөөр хэлбэл 48-аас 28-д гулсаж орох нь Үндсэн хууль зөрчиж байна. Иймээс сонгуулийн хуулийн 49-ийн зарим зүйл заалт Үндсэн хуулийг зөрчсөн гэж үзлээ хэмээн танилцууллаа.

Ийнхүү Цэцийн дүгнэлтийг танилцуулсны дараа хэлэлцүүлгийн шатанд УИХ-ын гишүүд Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвнямаас асуулт асуусан юм. Тухайлбал УИХ-ын гишүүн С.Баярцогт Үндсэн хуулийн Цэцийнхэн хууль зүйг шинжлэх ухаан гэдгийг ойлгодог уу. Та нарт мэргэжлээ хүндэтгэнэ гэдэг ойлголт байдаг уу. Хууль зүйн шинжлэх ухааныг уландаа гишгээд хэн нэгэн хүний захиалгаар ийм зүйл хийж байгаа нь Үндсэн хуулийн Цэцийн нэр хүндийг гутааж байна. Та нар хүн өргөдөл өгөхөөр судалгаа хийдэг үү. 1996 оны Сонгуулийн хуулийг судалж үзсэн үү. Ийм шийдвэр гаргасандаа ичихгүй байна уу хэмээн нэлээд ширүүхэн асуулаа.

Түүний энэхүү асуултад Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням Үндсэн хуулийн Цэцийг төлөөлж ирээгүй. Цэцийн дүгнэлтийг танилцуулах гэж л ирсэн. Хууль зүй шинжлэх ухаан гэдгийг мэднэ. Уландаа гишгэсэн юм байхгүй. Бид мэргэжлээ хүндэлдэг. Монгол Улсын Үндсэн хуулийн хоёрт заасан үндэслэлээр УИХ-д Цэцийн шийдвэрийг танилцуулж байна. Би танаас ичих юм уу, хэнээс ичих юм бэ. Үүнийг ойлгохгүй байна. Шүүх эрх мэдлийг хэн ч дүгнэдэггүй. Шүүх маргааныг хянан шийдвэрлээд гарсан шийдвэрийг хэнд ч таалагдах гэж гаргадаггүй. Бид Үндсэн хуульд нийцсэн эсэхийг л хянана гэж байр сууриа илэрхийллээ.

УИХ-ын гишүүн Я.Батсуурь Үндсэн хуулийн Цэцийн дүгнэлтийг хүлээж авснаар Сонгуулийн хууль бүр илүү Үндсэн хууль зөрчих магадлалтай болчихлоо. Хуучин батлагдсан хуулиараа бол нэр дэвшигчид сонгогчдоос санал аваад, авсан саналаараа эрэмбэлэгдэж, УИХ-д орж ирэх ёстой. Гэтэл одоо 28 суудлыг намууд иргэдийн ямар ч оролцоогүйгээр томилох болж байна. Ингэснээр Үндсэн хуулийн 21 дүгээр зүйлд УИХ-ын гишүүнийг эргэж шууд сонгоно гэсэн заалт хууль зөрчиж байгаа юм биш үү. Цэц яагаад 28-ыг сонгож буй талаар маргаан үүсгээгүй юм бэ гэж тодруулга хийхийг хүслээ.

Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням Цэцэд 17 хүн мэдээлэл хийсэн. Цэцийн хуралдаанаар мэдээлэл гаргаж буй иргэдээс хэрэв сонгууль маргааш болно гэж байхад сонгуулийн хуулиар маргаан үүсгэх эрх байна уу гэж асууж байсан. Энэ асуултад Цэцийн бүрэлдэхүүн сонгуулийн хуулийг хэзээ ч хянаж шийдвэрлэх эрхтэй гэсэн асуултыг хэлсэн хэмээн тайлбарлав.

Түүний энэхүү хариултад Я.Батсуурь тодруулга хийсэн юм. Тэрбээр Цэцийн дүгнэлтийг хүлээж авснаар ямар ч санал аваагүй 28 хүн УИХ-д орж ирэх боломжийг нээж өгч байна. Тэгэхээр сонгуулийн маргааш ялагдсан намын захиалгаар хэн нэгэн хүн Сонгууль хууль бус болчихлоо. Дахин сонгууль явуулья 28 хүн хууль бусаар сонгогдсон байна хэмээн маргаан үүсгэж, улс орныг будилаантуулах вий гэсэн саналыг хэллээ.

УИХ-ын гишүүн С.Бямбацогт УИХ холимог системээр сонгууль явуулахаар хууль баталсан. Гэтэл Үндсэн хуулийн Цэц Холимог биш ээ, хосолмол системээр сонгууль явуулах нь зөв гэсэн шийдвэр гаргасан байна. 28 гэдэг хосолмол болчихоороо нам дугуйлах болчихно. Сонгуулийн хуулинд сонгууль болохоос зургаан сарын өмнө ямар нэгэн өөрчлөлт оруулахгүй гэсэн хуультай. Гэтэл Үндсэн хуулийн Цэц хүчээр шахуу хуулинд өөрчлөлт оруулах болж байна. Сонгуулийн дараа сонгуулийнхаа хуулинд өөрчлөлт оруулсан байна гэсэн асуудал үүсвэл яах вэ гэв.

Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням Үндсэн хуулийн Цэцийн үүсгэсэн маргаан маш тодорхой. 48-аас 28-д шилжих шилжилт нь Үндсэн хууль зөрчиж байна. Үндсэн хуулийн Цэц Үндсэн хуульд ңийцээгүй буюу нийцэж байна гэсэн дүгнэлтийг гаргах ёстой байгууллага гэсэн хариултыг хэлэв.

Ийнхүү чуулганы үдээс өмнөх хуралдаанаар гишүүд нэлээд хэлэлцэж, маргалдсаны эцэст тодорхой шийдвэр гаргаж чадаагүй. Тиймээс чуулганы үдээс хойших хуралдаанаар УИХ-ын дарга Д.Дэмбэрэл Сонгуулийн хуулийн асуудалд нэлээн нухацтай хандъя. Нам, намаараа талцаж улстөржиж шийдвэр гаргамааргүй байна. Тиймээс хоёр бүлэг тал талынхаа байр суурийг ойртуулья. Намын бүлгүүд энэ асуудлаар сайн ярьж маргаашийн /өнөөдрийн/ нэгдсэн чуулганаар санал хураалт явуулах нь зүйтэй хэмээгээд энэ өдрийн чуулган завсарлалаа.

В.Довдондорж

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Үндэсний хуулийн Цэцийн шийдвэрийг АН-ынхан эрс эсэргүүцлээ

заалтыг хянан шийдвэрлэсэн Үндсэн хуулийн Цэцийн дүгнэлтийг хэлэлцсэн юм. Цэцийн шийдвэрийг Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны хуралдаанаар дэмжсэн ч Хууль зүйн байнгын хороогоор дэмжээгүй.

Цэцийн дүгнэлтийг хуулийн Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням танилцууллаа. Тэрбээр УИХ-ын Сонгуулийн тухай хуулиар 26 тойрогт 48 мандатын төлөө нэр дэвшигчдээс тус тусын тойрогтоо ялагдал хүлээсэн нэр дэвшигчдэд 28 ба түүнээс дээш хувийн санал авсан тохиолдолд УИХ-ын гишүүнээр сонгогдох боломжийг бий болгож хуульчилсан нь зарим нэр дэвшигчдэд давуу байдал бий болгож байгаа юм. Энэ нь Үндсэн хуулинд заасан хуулийн өмнө эрх тэгш байх зарчмыг зөрчиж байна. Мөн 48 тойрогт ялагдал хүлээсэн нэр дэвшигч 28 ба түүнээс дээш санал авсан бол улстөрийн нам, эвслийн жагсаалтад шилжин орж, УИХ-ын гишүүний мандат буюу суудлыг нам эвсэл тэдгээрийн авсан саналын агуулгатай сонгуулийн хувь тэнцүүлэх хэлбэрт хэрэгжих боломжгүйд хүрч, улмаар иргэдийн шууд сонгох эрхийг алдагдуулсан. Өөрөөр хэлбэл 48-аас 28-д гулсаж орох нь Үндсэн хууль зөрчиж байна. Иймээс сонгуулийн хуулийн 49-ийн зарим зүйл заалт Үндсэн хуулийг зөрчсөн гэж үзлээ хэмээн танилцууллаа.

Ийнхүү Цэцийн дүгнэлтийг танилцуулсны дараа хэлэлцүүлгийн шатанд УИХ-ын гишүүд Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвнямаас асуулт асуусан юм. Тухайлбал УИХ-ын гишүүн С.Баярцогт Үндсэн хуулийн Цэцийнхэн хууль зүйг шинжлэх ухаан гэдгийг ойлгодог уу. Та нарт мэргэжлээ хүндэтгэнэ гэдэг ойлголт байдаг уу. Хууль зүйн шинжлэх ухааныг уландаа гишгээд хэн нэгэн хүний захиалгаар ийм зүйл хийж байгаа нь Үндсэн хуулийн Цэцийн нэр хүндийг гутааж байна. Та нар хүн өргөдөл өгөхөөр судалгаа хийдэг үү. 1996 оны Сонгуулийн хуулийг судалж үзсэн үү. Ийм шийдвэр гаргасандаа ичихгүй байна уу хэмээн нэлээд ширүүхэн асуулаа.

Түүний энэхүү асуултад Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням Үндсэн хуулийн Цэцийг төлөөлж ирээгүй. Цэцийн дүгнэлтийг танилцуулах гэж л ирсэн. Хууль зүй шинжлэх ухаан гэдгийг мэднэ. Уландаа гишгэсэн юм байхгүй. Бид мэргэжлээ хүндэлдэг. Монгол Улсын Үндсэн хуулийн хоёрт заасан үндэслэлээр УИХ-д Цэцийн шийдвэрийг танилцуулж байна. Би танаас ичих юм уу, хэнээс ичих юм бэ. Үүнийг ойлгохгүй байна. Шүүх эрх мэдлийг хэн ч дүгнэдэггүй. Шүүх маргааныг хянан шийдвэрлээд гарсан шийдвэрийг хэнд ч таалагдах гэж гаргадаггүй. Бид Үндсэн хуульд нийцсэн эсэхийг л хянана гэж байр сууриа илэрхийллээ.

УИХ-ын гишүүн Я.Батсуурь Үндсэн хуулийн Цэцийн дүгнэлтийг хүлээж авснаар Сонгуулийн хууль бүр илүү Үндсэн хууль зөрчих магадлалтай болчихлоо. Хуучин батлагдсан хуулиараа бол нэр дэвшигчид сонгогчдоос санал аваад, авсан саналаараа эрэмбэлэгдэж, УИХ-д орж ирэх ёстой. Гэтэл одоо 28 суудлыг намууд иргэдийн ямар ч оролцоогүйгээр томилох болж байна. Ингэснээр Үндсэн хуулийн 21 дүгээр зүйлд УИХ-ын гишүүнийг эргэж шууд сонгоно гэсэн заалт хууль зөрчиж байгаа юм биш үү. Цэц яагаад 28-ыг сонгож буй талаар маргаан үүсгээгүй юм бэ гэж тодруулга хийхийг хүслээ.

Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням Цэцэд 17 хүн мэдээлэл хийсэн. Цэцийн хуралдаанаар мэдээлэл гаргаж буй иргэдээс хэрэв сонгууль маргааш болно гэж байхад сонгуулийн хуулиар маргаан үүсгэх эрх байна уу гэж асууж байсан. Энэ асуултад Цэцийн бүрэлдэхүүн сонгуулийн хуулийг хэзээ ч хянаж шийдвэрлэх эрхтэй гэсэн асуултыг хэлсэн хэмээн тайлбарлав.

Түүний энэхүү хариултад Я.Батсуурь тодруулга хийсэн юм. Тэрбээр Цэцийн дүгнэлтийг хүлээж авснаар ямар ч санал аваагүй 28 хүн УИХ-д орж ирэх боломжийг нээж өгч байна. Тэгэхээр сонгуулийн маргааш ялагдсан намын захиалгаар хэн нэгэн хүн Сонгууль хууль бус болчихлоо. Дахин сонгууль явуулья 28 хүн хууль бусаар сонгогдсон байна хэмээн маргаан үүсгэж, улс орныг будилаантуулах вий гэсэн саналыг хэллээ.

УИХ-ын гишүүн С.Бямбацогт УИХ холимог системээр сонгууль явуулахаар хууль баталсан. Гэтэл Үндсэн хуулийн Цэц Холимог биш ээ, хосолмол системээр сонгууль явуулах нь зөв гэсэн шийдвэр гаргасан байна. 28 гэдэг хосолмол болчихоороо нам дугуйлах болчихно. Сонгуулийн хуулинд сонгууль болохоос зургаан сарын өмнө ямар нэгэн өөрчлөлт оруулахгүй гэсэн хуультай. Гэтэл Үндсэн хуулийн Цэц хүчээр шахуу хуулинд өөрчлөлт оруулах болж байна. Сонгуулийн дараа сонгуулийнхаа хуулинд өөрчлөлт оруулсан байна гэсэн асуудал үүсвэл яах вэ гэв.

Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням Үндсэн хуулийн Цэцийн үүсгэсэн маргаан маш тодорхой. 48-аас 28-д шилжих шилжилт нь Үндсэн хууль зөрчиж байна. Үндсэн хуулийн Цэц Үндсэн хуульд ңийцээгүй буюу нийцэж байна гэсэн дүгнэлтийг гаргах ёстой байгууллага гэсэн хариултыг хэлэв.

Ийнхүү чуулганы үдээс өмнөх хуралдаанаар гишүүд нэлээд хэлэлцэж, маргалдсаны эцэст тодорхой шийдвэр гаргаж чадаагүй. Тиймээс чуулганы үдээс хойших хуралдаанаар УИХ-ын дарга Д.Дэмбэрэл Сонгуулийн хуулийн асуудалд нэлээн нухацтай хандъя. Нам, намаараа талцаж улстөржиж шийдвэр гаргамааргүй байна. Тиймээс хоёр бүлэг тал талынхаа байр суурийг ойртуулья. Намын бүлгүүд энэ асуудлаар сайн ярьж маргаашийн /өнөөдрийн/ нэгдсэн чуулганаар санал хураалт явуулах нь зүйтэй хэмээгээд энэ өдрийн чуулган завсарлалаа.

В.Довдондорж

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Үндэсний хуулийн Цэцийн шийдвэрийг АН-ынхан эрс эсэргүүцлээ

заалтыг хянан шийдвэрлэсэн Үндсэн хуулийн Цэцийн дүгнэлтийг хэлэлцсэн юм. Цэцийн шийдвэрийг Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны хуралдаанаар дэмжсэн ч Хууль зүйн байнгын хороогоор дэмжээгүй.

Цэцийн дүгнэлтийг хуулийн Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням танилцууллаа. Тэрбээр УИХ-ын Сонгуулийн тухай хуулиар 26 тойрогт 48 мандатын төлөө нэр дэвшигчдээс тус тусын тойрогтоо ялагдал хүлээсэн нэр дэвшигчдэд 28 ба түүнээс дээш хувийн санал авсан тохиолдолд УИХ-ын гишүүнээр сонгогдох боломжийг бий болгож хуульчилсан нь зарим нэр дэвшигчдэд давуу байдал бий болгож байгаа юм. Энэ нь Үндсэн хуулинд заасан хуулийн өмнө эрх тэгш байх зарчмыг зөрчиж байна. Мөн 48 тойрогт ялагдал хүлээсэн нэр дэвшигч 28 ба түүнээс дээш санал авсан бол улстөрийн нам, эвслийн жагсаалтад шилжин орж, УИХ-ын гишүүний мандат буюу суудлыг нам эвсэл тэдгээрийн авсан саналын агуулгатай сонгуулийн хувь тэнцүүлэх хэлбэрт хэрэгжих боломжгүйд хүрч, улмаар иргэдийн шууд сонгох эрхийг алдагдуулсан. Өөрөөр хэлбэл 48-аас 28-д гулсаж орох нь Үндсэн хууль зөрчиж байна. Иймээс сонгуулийн хуулийн 49-ийн зарим зүйл заалт Үндсэн хуулийг зөрчсөн гэж үзлээ хэмээн танилцууллаа.

Ийнхүү Цэцийн дүгнэлтийг танилцуулсны дараа хэлэлцүүлгийн шатанд УИХ-ын гишүүд Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвнямаас асуулт асуусан юм. Тухайлбал УИХ-ын гишүүн С.Баярцогт Үндсэн хуулийн Цэцийнхэн хууль зүйг шинжлэх ухаан гэдгийг ойлгодог уу. Та нарт мэргэжлээ хүндэтгэнэ гэдэг ойлголт байдаг уу. Хууль зүйн шинжлэх ухааныг уландаа гишгээд хэн нэгэн хүний захиалгаар ийм зүйл хийж байгаа нь Үндсэн хуулийн Цэцийн нэр хүндийг гутааж байна. Та нар хүн өргөдөл өгөхөөр судалгаа хийдэг үү. 1996 оны Сонгуулийн хуулийг судалж үзсэн үү. Ийм шийдвэр гаргасандаа ичихгүй байна уу хэмээн нэлээд ширүүхэн асуулаа.

Түүний энэхүү асуултад Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням Үндсэн хуулийн Цэцийг төлөөлж ирээгүй. Цэцийн дүгнэлтийг танилцуулах гэж л ирсэн. Хууль зүй шинжлэх ухаан гэдгийг мэднэ. Уландаа гишгэсэн юм байхгүй. Бид мэргэжлээ хүндэлдэг. Монгол Улсын Үндсэн хуулийн хоёрт заасан үндэслэлээр УИХ-д Цэцийн шийдвэрийг танилцуулж байна. Би танаас ичих юм уу, хэнээс ичих юм бэ. Үүнийг ойлгохгүй байна. Шүүх эрх мэдлийг хэн ч дүгнэдэггүй. Шүүх маргааныг хянан шийдвэрлээд гарсан шийдвэрийг хэнд ч таалагдах гэж гаргадаггүй. Бид Үндсэн хуульд нийцсэн эсэхийг л хянана гэж байр сууриа илэрхийллээ.

УИХ-ын гишүүн Я.Батсуурь Үндсэн хуулийн Цэцийн дүгнэлтийг хүлээж авснаар Сонгуулийн хууль бүр илүү Үндсэн хууль зөрчих магадлалтай болчихлоо. Хуучин батлагдсан хуулиараа бол нэр дэвшигчид сонгогчдоос санал аваад, авсан саналаараа эрэмбэлэгдэж, УИХ-д орж ирэх ёстой. Гэтэл одоо 28 суудлыг намууд иргэдийн ямар ч оролцоогүйгээр томилох болж байна. Ингэснээр Үндсэн хуулийн 21 дүгээр зүйлд УИХ-ын гишүүнийг эргэж шууд сонгоно гэсэн заалт хууль зөрчиж байгаа юм биш үү. Цэц яагаад 28-ыг сонгож буй талаар маргаан үүсгээгүй юм бэ гэж тодруулга хийхийг хүслээ.

Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням Цэцэд 17 хүн мэдээлэл хийсэн. Цэцийн хуралдаанаар мэдээлэл гаргаж буй иргэдээс хэрэв сонгууль маргааш болно гэж байхад сонгуулийн хуулиар маргаан үүсгэх эрх байна уу гэж асууж байсан. Энэ асуултад Цэцийн бүрэлдэхүүн сонгуулийн хуулийг хэзээ ч хянаж шийдвэрлэх эрхтэй гэсэн асуултыг хэлсэн хэмээн тайлбарлав.

Түүний энэхүү хариултад Я.Батсуурь тодруулга хийсэн юм. Тэрбээр Цэцийн дүгнэлтийг хүлээж авснаар ямар ч санал аваагүй 28 хүн УИХ-д орж ирэх боломжийг нээж өгч байна. Тэгэхээр сонгуулийн маргааш ялагдсан намын захиалгаар хэн нэгэн хүн Сонгууль хууль бус болчихлоо. Дахин сонгууль явуулья 28 хүн хууль бусаар сонгогдсон байна хэмээн маргаан үүсгэж, улс орныг будилаантуулах вий гэсэн саналыг хэллээ.

УИХ-ын гишүүн С.Бямбацогт УИХ холимог системээр сонгууль явуулахаар хууль баталсан. Гэтэл Үндсэн хуулийн Цэц Холимог биш ээ, хосолмол системээр сонгууль явуулах нь зөв гэсэн шийдвэр гаргасан байна. 28 гэдэг хосолмол болчихоороо нам дугуйлах болчихно. Сонгуулийн хуулинд сонгууль болохоос зургаан сарын өмнө ямар нэгэн өөрчлөлт оруулахгүй гэсэн хуультай. Гэтэл Үндсэн хуулийн Цэц хүчээр шахуу хуулинд өөрчлөлт оруулах болж байна. Сонгуулийн дараа сонгуулийнхаа хуулинд өөрчлөлт оруулсан байна гэсэн асуудал үүсвэл яах вэ гэв.

Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням Үндсэн хуулийн Цэцийн үүсгэсэн маргаан маш тодорхой. 48-аас 28-д шилжих шилжилт нь Үндсэн хууль зөрчиж байна. Үндсэн хуулийн Цэц Үндсэн хуульд ңийцээгүй буюу нийцэж байна гэсэн дүгнэлтийг гаргах ёстой байгууллага гэсэн хариултыг хэлэв.

Ийнхүү чуулганы үдээс өмнөх хуралдаанаар гишүүд нэлээд хэлэлцэж, маргалдсаны эцэст тодорхой шийдвэр гаргаж чадаагүй. Тиймээс чуулганы үдээс хойших хуралдаанаар УИХ-ын дарга Д.Дэмбэрэл Сонгуулийн хуулийн асуудалд нэлээн нухацтай хандъя. Нам, намаараа талцаж улстөржиж шийдвэр гаргамааргүй байна. Тиймээс хоёр бүлэг тал талынхаа байр суурийг ойртуулья. Намын бүлгүүд энэ асуудлаар сайн ярьж маргаашийн /өнөөдрийн/ нэгдсэн чуулганаар санал хураалт явуулах нь зүйтэй хэмээгээд энэ өдрийн чуулган завсарлалаа.

В.Довдондорж

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Үндэсний хуулийн Цэцийн шийдвэрийг АН-ынхан эрс эсэргүүцлээ

заалтыг хянан шийдвэрлэсэн Үндсэн хуулийн Цэцийн дүгнэлтийг хэлэлцсэн юм. Цэцийн шийдвэрийг Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны хуралдаанаар дэмжсэн ч Хууль зүйн байнгын хороогоор дэмжээгүй.

Цэцийн дүгнэлтийг хуулийн Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням танилцууллаа. Тэрбээр УИХ-ын Сонгуулийн тухай хуулиар 26 тойрогт 48 мандатын төлөө нэр дэвшигчдээс тус тусын тойрогтоо ялагдал хүлээсэн нэр дэвшигчдэд 28 ба түүнээс дээш хувийн санал авсан тохиолдолд УИХ-ын гишүүнээр сонгогдох боломжийг бий болгож хуульчилсан нь зарим нэр дэвшигчдэд давуу байдал бий болгож байгаа юм. Энэ нь Үндсэн хуулинд заасан хуулийн өмнө эрх тэгш байх зарчмыг зөрчиж байна. Мөн 48 тойрогт ялагдал хүлээсэн нэр дэвшигч 28 ба түүнээс дээш санал авсан бол улстөрийн нам, эвслийн жагсаалтад шилжин орж, УИХ-ын гишүүний мандат буюу суудлыг нам эвсэл тэдгээрийн авсан саналын агуулгатай сонгуулийн хувь тэнцүүлэх хэлбэрт хэрэгжих боломжгүйд хүрч, улмаар иргэдийн шууд сонгох эрхийг алдагдуулсан. Өөрөөр хэлбэл 48-аас 28-д гулсаж орох нь Үндсэн хууль зөрчиж байна. Иймээс сонгуулийн хуулийн 49-ийн зарим зүйл заалт Үндсэн хуулийг зөрчсөн гэж үзлээ хэмээн танилцууллаа.

Ийнхүү Цэцийн дүгнэлтийг танилцуулсны дараа хэлэлцүүлгийн шатанд УИХ-ын гишүүд Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвнямаас асуулт асуусан юм. Тухайлбал УИХ-ын гишүүн С.Баярцогт Үндсэн хуулийн Цэцийнхэн хууль зүйг шинжлэх ухаан гэдгийг ойлгодог уу. Та нарт мэргэжлээ хүндэтгэнэ гэдэг ойлголт байдаг уу. Хууль зүйн шинжлэх ухааныг уландаа гишгээд хэн нэгэн хүний захиалгаар ийм зүйл хийж байгаа нь Үндсэн хуулийн Цэцийн нэр хүндийг гутааж байна. Та нар хүн өргөдөл өгөхөөр судалгаа хийдэг үү. 1996 оны Сонгуулийн хуулийг судалж үзсэн үү. Ийм шийдвэр гаргасандаа ичихгүй байна уу хэмээн нэлээд ширүүхэн асуулаа.

Түүний энэхүү асуултад Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням Үндсэн хуулийн Цэцийг төлөөлж ирээгүй. Цэцийн дүгнэлтийг танилцуулах гэж л ирсэн. Хууль зүй шинжлэх ухаан гэдгийг мэднэ. Уландаа гишгэсэн юм байхгүй. Бид мэргэжлээ хүндэлдэг. Монгол Улсын Үндсэн хуулийн хоёрт заасан үндэслэлээр УИХ-д Цэцийн шийдвэрийг танилцуулж байна. Би танаас ичих юм уу, хэнээс ичих юм бэ. Үүнийг ойлгохгүй байна. Шүүх эрх мэдлийг хэн ч дүгнэдэггүй. Шүүх маргааныг хянан шийдвэрлээд гарсан шийдвэрийг хэнд ч таалагдах гэж гаргадаггүй. Бид Үндсэн хуульд нийцсэн эсэхийг л хянана гэж байр сууриа илэрхийллээ.

УИХ-ын гишүүн Я.Батсуурь Үндсэн хуулийн Цэцийн дүгнэлтийг хүлээж авснаар Сонгуулийн хууль бүр илүү Үндсэн хууль зөрчих магадлалтай болчихлоо. Хуучин батлагдсан хуулиараа бол нэр дэвшигчид сонгогчдоос санал аваад, авсан саналаараа эрэмбэлэгдэж, УИХ-д орж ирэх ёстой. Гэтэл одоо 28 суудлыг намууд иргэдийн ямар ч оролцоогүйгээр томилох болж байна. Ингэснээр Үндсэн хуулийн 21 дүгээр зүйлд УИХ-ын гишүүнийг эргэж шууд сонгоно гэсэн заалт хууль зөрчиж байгаа юм биш үү. Цэц яагаад 28-ыг сонгож буй талаар маргаан үүсгээгүй юм бэ гэж тодруулга хийхийг хүслээ.

Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням Цэцэд 17 хүн мэдээлэл хийсэн. Цэцийн хуралдаанаар мэдээлэл гаргаж буй иргэдээс хэрэв сонгууль маргааш болно гэж байхад сонгуулийн хуулиар маргаан үүсгэх эрх байна уу гэж асууж байсан. Энэ асуултад Цэцийн бүрэлдэхүүн сонгуулийн хуулийг хэзээ ч хянаж шийдвэрлэх эрхтэй гэсэн асуултыг хэлсэн хэмээн тайлбарлав.

Түүний энэхүү хариултад Я.Батсуурь тодруулга хийсэн юм. Тэрбээр Цэцийн дүгнэлтийг хүлээж авснаар ямар ч санал аваагүй 28 хүн УИХ-д орж ирэх боломжийг нээж өгч байна. Тэгэхээр сонгуулийн маргааш ялагдсан намын захиалгаар хэн нэгэн хүн Сонгууль хууль бус болчихлоо. Дахин сонгууль явуулья 28 хүн хууль бусаар сонгогдсон байна хэмээн маргаан үүсгэж, улс орныг будилаантуулах вий гэсэн саналыг хэллээ.

УИХ-ын гишүүн С.Бямбацогт УИХ холимог системээр сонгууль явуулахаар хууль баталсан. Гэтэл Үндсэн хуулийн Цэц Холимог биш ээ, хосолмол системээр сонгууль явуулах нь зөв гэсэн шийдвэр гаргасан байна. 28 гэдэг хосолмол болчихоороо нам дугуйлах болчихно. Сонгуулийн хуулинд сонгууль болохоос зургаан сарын өмнө ямар нэгэн өөрчлөлт оруулахгүй гэсэн хуультай. Гэтэл Үндсэн хуулийн Цэц хүчээр шахуу хуулинд өөрчлөлт оруулах болж байна. Сонгуулийн дараа сонгуулийнхаа хуулинд өөрчлөлт оруулсан байна гэсэн асуудал үүсвэл яах вэ гэв.

Цэцийн гишүүн Б.Пүрэвням Үндсэн хуулийн Цэцийн үүсгэсэн маргаан маш тодорхой. 48-аас 28-д шилжих шилжилт нь Үндсэн хууль зөрчиж байна. Үндсэн хуулийн Цэц Үндсэн хуульд ңийцээгүй буюу нийцэж байна гэсэн дүгнэлтийг гаргах ёстой байгууллага гэсэн хариултыг хэлэв.

Ийнхүү чуулганы үдээс өмнөх хуралдаанаар гишүүд нэлээд хэлэлцэж, маргалдсаны эцэст тодорхой шийдвэр гаргаж чадаагүй. Тиймээс чуулганы үдээс хойших хуралдаанаар УИХ-ын дарга Д.Дэмбэрэл Сонгуулийн хуулийн асуудалд нэлээн нухацтай хандъя. Нам, намаараа талцаж улстөржиж шийдвэр гаргамааргүй байна. Тиймээс хоёр бүлэг тал талынхаа байр суурийг ойртуулья. Намын бүлгүүд энэ асуудлаар сайн ярьж маргаашийн /өнөөдрийн/ нэгдсэн чуулганаар санал хураалт явуулах нь зүйтэй хэмээгээд энэ өдрийн чуулган завсарлалаа.

В.Довдондорж

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments
Back to top button