Хэлмэгдүүлэлт сэргэж байгааг Монгол ардын Шударга ёс бүлгээс дахин анхааруулж байна!

хууль эрх зүйн талаасаа зөрчилтэй үйл явдал боллоо гэдгийг Монголын ард түмэн нүдээрээ харлаа. Намбарын Энхбаяр шударга үнэнийг хэлснийхээ төлөө ингэж адлагдаж, цаашдаа хэлмэгдэх юм байна гэж Монгол ардын Шударга ёс бүлэг үзэж байна.

Хоёр. 2008 оны сонгуулиар УИХ-д МАХН 45, АН 28, ИЗН 1, ИХН-Ногоон намын намын эвсэл 1, бие даагч иргэн 1 суудал авсан. Сонгуулийн булхай луйварын талаар амаа чилтэл ярьцгаасан ч, тухайн үед Онц байдал тогтоогдсоныг далимдуулан албан ёсоор шалгаж тогтоосон зүйл үгүй. Ингэхээр зөв ч бай, буруу ч бай ард түмний сонголт дээр дурдсанаар болж таарсан. Үндсэн хуулийн заалтын дагуу МАХН дангаараа Засгийн газраа бүрдүүлж, тэнгэрт тулгасан амлалтаа биелүүлэх үүрэгтэй болов. Бүтэлгүй амлалтандаа бантсан МАХН Үндсэн хуулийн зарчмаас татгалзаж эвсэлийн Засгийн газар байгуулахаар АН-ыг гуйлаа. Энэ ч яахав, олон яригдсан сэдэв.

Хамгийн гол нь 2008 оны сонгуулиар ялсан нам маань юу болоод явчихав? Жирийн иргэд байтугай, учир мэдэх хүн ч ойлгоход хэцүү нөхцөл байдал үүссэн байна. Ялан дийлэгч МАХН шинэ нам болчихсон ч байх шиг, МАН гэдэг хэн ч санал өгөөгүй шинэ нам эрх баригч болчихсон ч байх шиг. Ингэж хөл толгойгоо алдана гэж байх уу даа. Сөрөг хүчний намууд нэрээ сольдог болохоос эрх баригч нам нэрээ сольж байсан нь дэлхийн улс төрийн намуудын түүхэнд бараг алга. ИЗН, ИХН-Ногоон намын эвсэл гэх парламентын намууд бас хэврэг нэгдэл, нэр усны маргаанаас болоод байгаа эсэх нь сайн анзаарагдахгүй байдалтай. ИЗН-аас сонгогдсон С.Оюун, ИХН-Ногоон намын эвсэлээс сонгогдсон Д.Энхбат хоёр ИЗНН хэмээх шинэ намын дарга нар болжээ. Гэхдээ ИЗН, ИХН-Ногоон намын эвсэл зэрэг ганц суудалтай намууд нэгдэх нийлэх, бусадтай эвсэх зэргийг ойлгож болох талтай.

2008 онд УИХ-ыг бүрдүүлсэн намуудаас ганцхан АН нэр бүтэн, зүс хэвээр үлдсэн байна. Энэ нь улс төрийн байгууллагын хувьд АН бусдаасаа илүү бэхэжсэн гэдгийн илэрхийлэл юм. Бас АН-ын дарга Н.Алтанхуягийн удирдлагын арга барил бусад намын дарга нарынхаас илүү оновчтой байгааг харуулж байна. Ер нь дээд хүн суудлаа олохгүй бол, доод хүн гүйдлээ олохгүй гэдэг л болоод байна. С.Баярын үеэс ерэн жилийн түүхтэй МАХН хэдэн хэсэг болон хуваагдаж, тарж бутарлаа. МАХН-аас МАХН, МАН, ХМХН гээд гурван нам төрж, тус тусын зам мөрийг хөөж одов. Үүний үр дүнд МАХН-ын олон арван мянган жирийн гишүүд намын харьяалалгүй хоцорсон нь нэг их муу зүйл биш. Намын гишүүнчлэл, талцалыг багасгая гээд байгаа нөхцөлд МАХН-ын хагарал бутрал нь цаасан дээрх худал тоог амьдралд ойртуулж өглөө. МАХН-ын хоёр мянга гаруй гишүүдийг эгнээндээ нэгтгэсэн Монгол ардын Шударга ёс бүлэг улс төрийн намаас хамааралгүй болж, иргэний хариуцлагатай хөдөлгөөний хэлбэрээр үйл ажиллагаагаа явуулах болов. Ийм сайн зүйл байгаа боловч, энэ хагарал бутрал 2012 оны УИХ-ын сонгуулийн өмнө тухайн намдаа хасах оноо авчирлаа.

Дээр дурдсанчлан ялан дийлэгч МАХН шинэ нам болж, МАН гэдэг хэн ч санал өгөөгүй шинэ нам эрх баригч болсон нь ойлгомжгүй нөхцөл байдал, ээдрээтэй асуудал үүсгэх шахлаа. Сонгуулийн будлиан, 7 сарын нэгний хэрэг явдал, бэлэн мөнгөний бүтэлгүй амлалт зэргийн хариуцлагаас бултаж, эзэнгүйдүүлэх санаархал энэ бүхний цаана нуугдаж байсан нь өдөр ирэх бүр тодорхой боллоо. Хаашаа ч бултах газаргүй, МАН энэ бүхний өмнө хариуцлага хүлээх болно гэдгийг сонгогчид харин хэнээр ч хэлүүлэлтгүй мэдэж байгаа нь сайн хэрэг. Цаашид УИХ-д 39 буюу түүнээс дээш суудал авсан нам нэр усаа сольж, хариуцлагаас бултах гэдэг энэ мэт буруу жишигийг хуулиар хязгаарлавал зохино.

Шинээр бүртгэгдсэн гэх МАХН шинэ нам уу, шинээр байгуулагдсан МАН шинэ нам уу гэдэг л хэн бүхний толгойг эргүүлсэн бөөн будлиантай явдал болж буйг хэлэхээс өөр арга алга. МАХН болж нэрээ өөрчилсөн 1924 оноос эхлээд МАН болж эртний буюу анхны нэрээ сэргээсэн 2011 он хүртэлх ерээд жилийн түүхийг МАН-ынхан дурсах ч дургүй болов. Дурсахаас айдаг болсон гэвэл үнэнд илүү нийцнэ. Үүгээрээ МАН түүхэн хариуцлагаас хүртэл бултах гэж оролдож байна. МАН-ын санхүүжилтээр бүтээгдсэн Долоон бурхан харвадаггүй гэдэг кино үүний нэг нотолгоо юм. Монголын түүхийн 1921-1923 оны зурвас хэсгийг цойлдон авч бүтээсэн энэ кинонд Ардын намын анхны долоогийн эрх мэдлийн төлөөх зөрчил, 1924 оны халуун үйл явдлын талаар ганхийсэнгүй. Бүх бурууг Оросуудад тохжээ. Коминтерн МАН-д чиглэл өгч байсан нь үнэн, МАН ч коминтерний нэрийг барьж булхайгаа халхавчилж байсан нь тэрнээс ер дутахгүй. Долоон бурхан нь харваад дуусч байгаа энэ кино түүхэн үнэнийг хэрхэн гуйвуулдагийн нэгэн баримт болж үлдлээ. МАХН шинэ нам уу, МАН шинэ нам уу гэдгийн аль ч учрыг олохгүй байсаар иргэд сонгогчид УИХ-ын сонгуультай золгож байна.

Гурав. Бүтэлгүй амлалтаас үлдэж хоцорсон нэг сая төгрөгөө хэзээ өгөх бол гэж ард түмэн бултаараа МАН-ыг мэлтийтэл харсаар цөхрөнгөө барлаа. Сонгуулийн маргааш өгнө гэж хулхин дээр цэцэг ургуулаад байсан чинь яалаа? Саяхан АН-ын дарга Н.Алтанхуяг мэдэгдэл хийлээ, уг нь хамтарсан мэдэгдэл хийх гэж МАН-ын дарга С.Батболдыг урьсан боловч тэрбээр ирээгүй юм байна. Бүр өнгөрсөн жил УИХ, Засгийн газрын түвшинд иргэн бүрт нэг сая төгрөг олгох шийдвэр гарсаныг Н.Алтанхуяг дарга баримт дэлгэн ярилаа. Төсөвт тусгачихсан байгаа энэ мөнгөө тараахгүй юунд зарцуулах гээд байгаа юм бол? Амласан мөнгөө өг л дөө гэж ард түмэн царай алдаж явах ёстой юу? Чадахгүй бол яах гэж худлаа амласан юм гэх мэт олон асуулт ар араасаа урган гарч байгааг МАН-ын Засгийн газарт дахин сануулая.

Дөрөв. Эрх баригч намын буруу зөрүү үйл ажиллагааг шүүмжилсэн гэж МАН-ын эрхтэн дархтанууд Монгол ардын Шударга ёс бүлэгийн ахлагч Галигаагийн Баярсайханд хилс хэрэг тулгахаар улайран оролдож эхэллээ. Ингэхдээ бүр өнгөрсөн зууны хорь, гучаад оны арга барилаа сэргээн хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөн нь илт байгаа. МАН гэдэг чинь хэн юм бэ, одоо хэдэн он юм бэ? МАН-аас өргөдөл гаргаж Монгол ардын Шударга ёс бүлэгийн ахлагч Галигаагийн Баярсайханыг Сүхбаатар дүүргийн цагдаагийн хэлтэсээр шалгуулж байна. Цагдаагийн байгууллагад ийм асуудлыг шалгах эрх, үүрэгийн алин ч байхгүй. Нөгөө талаар аливаа нэг байгууллагын нэр төрийг хамгаалах тухай хуулийн зохицуулалт үгүй, тийм зүйл ч байх ёсгүй гэдгийг МАН гэдэг байгууллагынхан одоо болтол мэддэггүй юм байна. МАН-ын нэр хүндийг МАН өөрөө хамгаалах ёстой болохоос хууль хяналтын байгууллага МАН гэдэг нэгэн байгууллагын нэр хүндийг хамгаалж байх үүрэг хүлээхгүй, тэгж ч болохгүй. Монгол ардын Шударга ёс бүлэг болон түүний ахлагч Галигаагийн Баярсайхан баримт түшиглэн үнэнийг хэлсэн, шүүмжилсэн. Ямар ч худал хуурмаг зүйл яриагүй, бичээгүй гэдгээ хариуцлагатай мэдэгдэе. Ардчилсан Монгол оронд үзэл бодлоор нь гадуурхан, цагдаагаар шалгуулж байгаа анхны тохиолдол энэ боллоо.

МАН эрх мэдлээрээ далайлган цагдаагийн байгууллагыг улс төрийн бохир заваан тоглоомдоо ашигладагийн хамгийн шинэ баримт энэ мөн. Ямар нэгэн намыг шүүмжилсэн иргэнийг цагдаагаар шалгуулж мөрдүүлдэг болж байгаа юм байна. Тэгвэл энэ олон намыг шүүмжлээд байгаа бүх иргэд, тэр дундаа өрсөлдөгч намаа шүүмжилдэг энэ олон намын гишүүд бүгд цагдаагаар шалгуулах ёстой болж таарах нь. Тэгээд 1922 оны Д.Бодоо, Г.Чагдаржаваас өгсүүлээд 1982 оны С.Жалан-Аажав хүртэлх хэлмэгдүүлэлтээ давтах юм байх. Ардчилсан Монгол оронд ийм гутамшигт түүх давтагдаж болзошгүй боллоо. Шударга иргэд, иргэний байгууллагууд, улс төрийн бусад намууд энэ зүй бус үзэгдэлтэй тэмцэж, дуу хоолойгоо нэгтгэхийг уриалая. Иргэн Галигаагийн Баярсайханыг хэлмэгдүүлж болзошгүй байгаа тул зарим иргэн, иргэний байгууллага, улс төрийн намуудад түүний нийтэлж, нэвтрүүлсэн материалуудын бүрэн бүтэн бичлэгийг баримт болгон хадгалуулсан болно. Ийм зүйлийг бага дээр нь таслан зогсоохгүй аваас, коммунист хэлмэгдүүлэлт дахин сэргэхэд ойрхон болжээ! Н.Энхбаярыг баривчилсан явдал чухам юуны эхлэл вэ?! Дараагийн ээлж нь лав сөрөг хүчнийхэн байж таарна. МАН коммунист арга барилаасаа огтхон салаагүй байна шүү гэдэг нь 7 сарын 1-ний хэрэг болон дээр дурдсан үйлдэлээс илт харагдаж байна.

Үүнтэй холбогдуулан Монгол ардын Шударга ёс бүлэгийн ахлагч Галигаагийн Баярсайханы дурсамжийг хавсаргав.

Би 1985 онд Ховд дахь УБДС-ийн 2 дугаар дамжааны оюутан байхдаа Жамбын Батмөнх даргад тухайн үеийн нам улс төр, нийгмийн байдлыг шүүмжилж захиа бичсэн. Тэр захиа эзэндээ очсон эсэх бүү мэд, захидал явуулаад арав хонолгүй бөөн хэрэг мандав. МАХН-ын Улс төрийн товчооны гишүүн (орлогч гишүүн ч байлуу даа), Намын хянан шалгах хорооны дарга Б.Ламжавын удирдамжтай албан даалгавар аймгийн намын хороонд иржээ. Тухайн үед Ховд аймгийн намын хорооны 1 дүгээр нарийн бичгийн дарга Ж.Түмэнжаргал тэр сүртэй бичгийг надад уншуулалгүй, хуудас эргэлдүүлэн харуулж байв. Нөгөө муу оюутан чинь Ж.Түмэнжаргал даргынхаас гадна, ректор Н.Жадамбаа, Ховдын цагдан сэргийлэх хэлтэс дэх НАХЯ-ны төлөөлөгч Д.Шонхоо нарын өрөөнд өнждөг ажилтай боллоо. Энэ хүмүүс одоо Улаанбаатар хотод энх тунх амьдарч байгаа. Ховд дахь УБДС-ийн дотуур байранд надтай найзалдаг байсан Өвөр Монголын гурван оюутнаас нэг сонин хэлбэрийн араажав, англи номнууд хурааж авсан. Тэд Америкийн дуу хоолой радиогоор ингэж ярилаа гэж надад хэлдэг, би ч тэдний ярианаас социализмын сүүдэртэй талыг анзаарсан. Одоо бодоход Хятадын оюутнууд биднээс илүү мэдээлэлтэй байж, Бээжингийн Тянь-Аньминий талбайн яргаллаас дөрөвхөн жилийн өмнө шүү дээ. Надаас Чой. Лувсанжавын Англи хэл өөрөө сурах бичиг гэдэг номыг ноцтой баримт болгон хурааж авав. Намын Төв хорооны шалгалт Ховдод гурван сар үргэлжилж, намын суртал ухуулгын ажил тэр хэрийн ундарсан. Миний шүүмжлэлд нэр дурдагдсан дунд шатны албан хаагчдад арга хэмжээ авахын зэрэгцээ, намайг ч зүгээр орхилгүй сургуулиас жилийн чөлөө өгч Зэрэг сумаас гарахыг хориглов. Миний бие 1989 он хүртэл Нийгмийг аюулаас хамгаалах яам, Цагдан сэргийлэх байгууллагын хатуу хараа хяналтан дор хавчигдаж явсан. Өнөөдөр харин ийм юм болно гэж зүүдэлсэн ч үгүй явлаа. Хорин долоон жилийн тэртээх цаг үеэс өөрчлөгдсөн зүйл байгаа ч юм уу даа.

Одоогоос арван жилийн өмнө УИХ-ын дарга Л.Энэбиш зуурдаар хорвоог орхив. Түүний үхлийн шалтгаан нэлээн нууцлагдмал, цусны даралт ихтэй байсан гэдгээс өөр мэдээлэл гарахгүй удсан. Одоо УИХ-ын гишүүн болсон хүү Э.Мөнх-Очир Их Тэнгэрийн зам засвартай байснаас түргэний тэрэг гурав дөрвөн цагийн дараа ирсэн хэмээн мэдэгдэж хэргийн учир жаахан ил болсон. Төрийн тусгай хамгаалалтын газар, эрүүл мэндийн болон дэд бүтцийн яамны ажлын уялдаа холбоо муу, хариуцлагагүй байдал нөлөөлсөн гэдэг илэрхий байгаа биз. 2002 оны хавар МАХН-ын Шударга ёс бүлгээс (тухайн үед миний удирддаг бүлэг ийм нэртэй байв. Г.Б) эрүүл мэндийн сайд П.Нямдаваа, дэд бүтэцийн сайд Б.Жигжид нарт хариуцлага тооцохыг Засгийн газраас шаардан мэдэгдэл гаргаж байсан. Манай мэдэгдлийг тэр үеийн хараат бус, чөлөөт хэвлэл Өдрийн сонин-д бүрэн эхээр нь нийтэлсэн. Гэтэл нөгөө Нямдаваа, Жигжид нарын намаас (одоогийн МАН) өнөөдрийнх шиг гүтгэлээ, барилаа гэсэн нотолгоогүй өргөдөл гаргаад цагдаагийн газартаа өгчихсөн юмсанж. Тэгээд л Өдрийн сонин-ы редакц болон ажилгүй Галигаагийн Баярсайханы гэрт цагдаагийн десант бууж, манай цагдаагийн сүр жавхаа гэдгийг үзүүлэх шиг болов. Цагдаа нар ч яахав тушаалаар яваа биз, цаад эзэд нь хэн бэ гэдгийг одоо болтол мэдээгүй өнгөрсөн. Төрийн дээд албан тушаалтны эрүүл мэнд, зам харилцаатай холбогдох асуудал дээр эдгээр сайдын хариуцсан салбарт алдаа дутагдал гарсан байна гэж шүүмжлээд, сайд нарт хариуцлага тооцохыг л шаардсан. Тэгтэл бүр Л.Энэбиш даргыг Нямдаваа, Жигжид нар нухчихсан гэж бичсэн мэтээр мушгин гуйвуулж хэрэгт унагах гэж оролддог юм байна. Цагаан дээр хараар бичсэн юмыг буруугаар мушгиад, мугуйдлаад байхын цаана ямар нэгэн захиалагч байнаа даа. Ер нь бол би нийтлүүлсэн, нэвтрүүлсэн бүх зүйлээ хадгалж байдаг. Хашир хүн гэж хаширсан хүнийг хэлнэ биз дээ. Тухайн үед Өдрийн сонин энэ бүх булхайг илчилж, гадаад дотоодын байгууллагууд эсэргүүцэл илэрхийлээгүй бол мань мэтийг барьж хориод баллаж тавих байсан биз. Халдашгүй дархан эрхийг нь зөрчөөд УИХ-ын гишүүн Л.Гүндалайг тэр үед яаж чирж гулдарч байлаа даа, таминь. Ерөнхий сайд, УИХ-ын дарга, Ерөнхийлөгч байсан Намбарын Энхбаярыг яаж байна! Хажууд нь Галигаагийн Баярсайхан мэтийг бол зүгээр чихдээд л явна, намайг хамгаалах миний гэсэн нам ч байх биш. Миний үг үнэн байдаг учир МАН-ын зүгээс Энэ нь ингээд буруу байна гэж ганц үг ганхийж байсан удаагүй. Харин цагдаагаараа шалгуулж, энэ хүн буруутай юм байна гэсэн мээсэжийг иргэдийн тархи толгойд өгөх гэдэг нэг муу хөгийн аргатай. МАН-ын энэ бохир аргыг иргэд төдийлөн мэдэхгүй, за энэ Галигаагийн Баярсайхан чинь бөөн хэрэг мандуулж дээ гэж гэнэн ойлголт авдаг биз. Өнгөрсөн долоо хоногт Сүхбаатар дүүргийн цагдаагийн хэлтэст намайг хоёр ч удаа дуудсан. Тэр үед дайралдсан, утасдсан хүмүүс гэхэд л намайг дор хаяж эрүүлжүүлэгдсэн гэж бодоо бизээ. Хэлмэгдүүлнэ гэхээр 37 оныг л санадаг гэнэн хүмүүс зөндөө байдаг, аль эртний явдал мэт бодоцгоодог. Энэ сүүдэр миний амьдралыг гурван ч удаа дайрлаа. Социализмын 1985 онд, ардчилалын 2002, 2012 онуудад тохиож байна. Арваад хоногийн өмнөөс өрнөж буй энэ үйл явдал сүүлийнх нь ч биш байх.

Монгол ардын Шударга ёс бүлэг

2012.04.13

Холбоо барих

Монгол ардын Шударга ёс бүлгийн ахлагч Галигаагийн Баярсайхан

Утас 88027077, 93120584

E.mail [email protected]

Facebook.com Bayarsaihan Galigaa

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Хэлмэгдүүлэлт сэргэж байгааг Монгол ардын Шударга ёс бүлгээс дахин анхааруулж байна!

хууль эрх зүйн талаасаа зөрчилтэй үйл явдал боллоо гэдгийг Монголын ард түмэн нүдээрээ харлаа. Намбарын Энхбаяр шударга үнэнийг хэлснийхээ төлөө ингэж адлагдаж, цаашдаа хэлмэгдэх юм байна гэж Монгол ардын Шударга ёс бүлэг үзэж байна.

Хоёр. 2008 оны сонгуулиар УИХ-д МАХН 45, АН 28, ИЗН 1, ИХН-Ногоон намын намын эвсэл 1, бие даагч иргэн 1 суудал авсан. Сонгуулийн булхай луйварын талаар амаа чилтэл ярьцгаасан ч, тухайн үед Онц байдал тогтоогдсоныг далимдуулан албан ёсоор шалгаж тогтоосон зүйл үгүй. Ингэхээр зөв ч бай, буруу ч бай ард түмний сонголт дээр дурдсанаар болж таарсан. Үндсэн хуулийн заалтын дагуу МАХН дангаараа Засгийн газраа бүрдүүлж, тэнгэрт тулгасан амлалтаа биелүүлэх үүрэгтэй болов. Бүтэлгүй амлалтандаа бантсан МАХН Үндсэн хуулийн зарчмаас татгалзаж эвсэлийн Засгийн газар байгуулахаар АН-ыг гуйлаа. Энэ ч яахав, олон яригдсан сэдэв.

Хамгийн гол нь 2008 оны сонгуулиар ялсан нам маань юу болоод явчихав? Жирийн иргэд байтугай, учир мэдэх хүн ч ойлгоход хэцүү нөхцөл байдал үүссэн байна. Ялан дийлэгч МАХН шинэ нам болчихсон ч байх шиг, МАН гэдэг хэн ч санал өгөөгүй шинэ нам эрх баригч болчихсон ч байх шиг. Ингэж хөл толгойгоо алдана гэж байх уу даа. Сөрөг хүчний намууд нэрээ сольдог болохоос эрх баригч нам нэрээ сольж байсан нь дэлхийн улс төрийн намуудын түүхэнд бараг алга. ИЗН, ИХН-Ногоон намын эвсэл гэх парламентын намууд бас хэврэг нэгдэл, нэр усны маргаанаас болоод байгаа эсэх нь сайн анзаарагдахгүй байдалтай. ИЗН-аас сонгогдсон С.Оюун, ИХН-Ногоон намын эвсэлээс сонгогдсон Д.Энхбат хоёр ИЗНН хэмээх шинэ намын дарга нар болжээ. Гэхдээ ИЗН, ИХН-Ногоон намын эвсэл зэрэг ганц суудалтай намууд нэгдэх нийлэх, бусадтай эвсэх зэргийг ойлгож болох талтай.

2008 онд УИХ-ыг бүрдүүлсэн намуудаас ганцхан АН нэр бүтэн, зүс хэвээр үлдсэн байна. Энэ нь улс төрийн байгууллагын хувьд АН бусдаасаа илүү бэхэжсэн гэдгийн илэрхийлэл юм. Бас АН-ын дарга Н.Алтанхуягийн удирдлагын арга барил бусад намын дарга нарынхаас илүү оновчтой байгааг харуулж байна. Ер нь дээд хүн суудлаа олохгүй бол, доод хүн гүйдлээ олохгүй гэдэг л болоод байна. С.Баярын үеэс ерэн жилийн түүхтэй МАХН хэдэн хэсэг болон хуваагдаж, тарж бутарлаа. МАХН-аас МАХН, МАН, ХМХН гээд гурван нам төрж, тус тусын зам мөрийг хөөж одов. Үүний үр дүнд МАХН-ын олон арван мянган жирийн гишүүд намын харьяалалгүй хоцорсон нь нэг их муу зүйл биш. Намын гишүүнчлэл, талцалыг багасгая гээд байгаа нөхцөлд МАХН-ын хагарал бутрал нь цаасан дээрх худал тоог амьдралд ойртуулж өглөө. МАХН-ын хоёр мянга гаруй гишүүдийг эгнээндээ нэгтгэсэн Монгол ардын Шударга ёс бүлэг улс төрийн намаас хамааралгүй болж, иргэний хариуцлагатай хөдөлгөөний хэлбэрээр үйл ажиллагаагаа явуулах болов. Ийм сайн зүйл байгаа боловч, энэ хагарал бутрал 2012 оны УИХ-ын сонгуулийн өмнө тухайн намдаа хасах оноо авчирлаа.

Дээр дурдсанчлан ялан дийлэгч МАХН шинэ нам болж, МАН гэдэг хэн ч санал өгөөгүй шинэ нам эрх баригч болсон нь ойлгомжгүй нөхцөл байдал, ээдрээтэй асуудал үүсгэх шахлаа. Сонгуулийн будлиан, 7 сарын нэгний хэрэг явдал, бэлэн мөнгөний бүтэлгүй амлалт зэргийн хариуцлагаас бултаж, эзэнгүйдүүлэх санаархал энэ бүхний цаана нуугдаж байсан нь өдөр ирэх бүр тодорхой боллоо. Хаашаа ч бултах газаргүй, МАН энэ бүхний өмнө хариуцлага хүлээх болно гэдгийг сонгогчид харин хэнээр ч хэлүүлэлтгүй мэдэж байгаа нь сайн хэрэг. Цаашид УИХ-д 39 буюу түүнээс дээш суудал авсан нам нэр усаа сольж, хариуцлагаас бултах гэдэг энэ мэт буруу жишигийг хуулиар хязгаарлавал зохино.

Шинээр бүртгэгдсэн гэх МАХН шинэ нам уу, шинээр байгуулагдсан МАН шинэ нам уу гэдэг л хэн бүхний толгойг эргүүлсэн бөөн будлиантай явдал болж буйг хэлэхээс өөр арга алга. МАХН болж нэрээ өөрчилсөн 1924 оноос эхлээд МАН болж эртний буюу анхны нэрээ сэргээсэн 2011 он хүртэлх ерээд жилийн түүхийг МАН-ынхан дурсах ч дургүй болов. Дурсахаас айдаг болсон гэвэл үнэнд илүү нийцнэ. Үүгээрээ МАН түүхэн хариуцлагаас хүртэл бултах гэж оролдож байна. МАН-ын санхүүжилтээр бүтээгдсэн Долоон бурхан харвадаггүй гэдэг кино үүний нэг нотолгоо юм. Монголын түүхийн 1921-1923 оны зурвас хэсгийг цойлдон авч бүтээсэн энэ кинонд Ардын намын анхны долоогийн эрх мэдлийн төлөөх зөрчил, 1924 оны халуун үйл явдлын талаар ганхийсэнгүй. Бүх бурууг Оросуудад тохжээ. Коминтерн МАН-д чиглэл өгч байсан нь үнэн, МАН ч коминтерний нэрийг барьж булхайгаа халхавчилж байсан нь тэрнээс ер дутахгүй. Долоон бурхан нь харваад дуусч байгаа энэ кино түүхэн үнэнийг хэрхэн гуйвуулдагийн нэгэн баримт болж үлдлээ. МАХН шинэ нам уу, МАН шинэ нам уу гэдгийн аль ч учрыг олохгүй байсаар иргэд сонгогчид УИХ-ын сонгуультай золгож байна.

Гурав. Бүтэлгүй амлалтаас үлдэж хоцорсон нэг сая төгрөгөө хэзээ өгөх бол гэж ард түмэн бултаараа МАН-ыг мэлтийтэл харсаар цөхрөнгөө барлаа. Сонгуулийн маргааш өгнө гэж хулхин дээр цэцэг ургуулаад байсан чинь яалаа? Саяхан АН-ын дарга Н.Алтанхуяг мэдэгдэл хийлээ, уг нь хамтарсан мэдэгдэл хийх гэж МАН-ын дарга С.Батболдыг урьсан боловч тэрбээр ирээгүй юм байна. Бүр өнгөрсөн жил УИХ, Засгийн газрын түвшинд иргэн бүрт нэг сая төгрөг олгох шийдвэр гарсаныг Н.Алтанхуяг дарга баримт дэлгэн ярилаа. Төсөвт тусгачихсан байгаа энэ мөнгөө тараахгүй юунд зарцуулах гээд байгаа юм бол? Амласан мөнгөө өг л дөө гэж ард түмэн царай алдаж явах ёстой юу? Чадахгүй бол яах гэж худлаа амласан юм гэх мэт олон асуулт ар араасаа урган гарч байгааг МАН-ын Засгийн газарт дахин сануулая.

Дөрөв. Эрх баригч намын буруу зөрүү үйл ажиллагааг шүүмжилсэн гэж МАН-ын эрхтэн дархтанууд Монгол ардын Шударга ёс бүлэгийн ахлагч Галигаагийн Баярсайханд хилс хэрэг тулгахаар улайран оролдож эхэллээ. Ингэхдээ бүр өнгөрсөн зууны хорь, гучаад оны арга барилаа сэргээн хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөн нь илт байгаа. МАН гэдэг чинь хэн юм бэ, одоо хэдэн он юм бэ? МАН-аас өргөдөл гаргаж Монгол ардын Шударга ёс бүлэгийн ахлагч Галигаагийн Баярсайханыг Сүхбаатар дүүргийн цагдаагийн хэлтэсээр шалгуулж байна. Цагдаагийн байгууллагад ийм асуудлыг шалгах эрх, үүрэгийн алин ч байхгүй. Нөгөө талаар аливаа нэг байгууллагын нэр төрийг хамгаалах тухай хуулийн зохицуулалт үгүй, тийм зүйл ч байх ёсгүй гэдгийг МАН гэдэг байгууллагынхан одоо болтол мэддэггүй юм байна. МАН-ын нэр хүндийг МАН өөрөө хамгаалах ёстой болохоос хууль хяналтын байгууллага МАН гэдэг нэгэн байгууллагын нэр хүндийг хамгаалж байх үүрэг хүлээхгүй, тэгж ч болохгүй. Монгол ардын Шударга ёс бүлэг болон түүний ахлагч Галигаагийн Баярсайхан баримт түшиглэн үнэнийг хэлсэн, шүүмжилсэн. Ямар ч худал хуурмаг зүйл яриагүй, бичээгүй гэдгээ хариуцлагатай мэдэгдэе. Ардчилсан Монгол оронд үзэл бодлоор нь гадуурхан, цагдаагаар шалгуулж байгаа анхны тохиолдол энэ боллоо.

МАН эрх мэдлээрээ далайлган цагдаагийн байгууллагыг улс төрийн бохир заваан тоглоомдоо ашигладагийн хамгийн шинэ баримт энэ мөн. Ямар нэгэн намыг шүүмжилсэн иргэнийг цагдаагаар шалгуулж мөрдүүлдэг болж байгаа юм байна. Тэгвэл энэ олон намыг шүүмжлээд байгаа бүх иргэд, тэр дундаа өрсөлдөгч намаа шүүмжилдэг энэ олон намын гишүүд бүгд цагдаагаар шалгуулах ёстой болж таарах нь. Тэгээд 1922 оны Д.Бодоо, Г.Чагдаржаваас өгсүүлээд 1982 оны С.Жалан-Аажав хүртэлх хэлмэгдүүлэлтээ давтах юм байх. Ардчилсан Монгол оронд ийм гутамшигт түүх давтагдаж болзошгүй боллоо. Шударга иргэд, иргэний байгууллагууд, улс төрийн бусад намууд энэ зүй бус үзэгдэлтэй тэмцэж, дуу хоолойгоо нэгтгэхийг уриалая. Иргэн Галигаагийн Баярсайханыг хэлмэгдүүлж болзошгүй байгаа тул зарим иргэн, иргэний байгууллага, улс төрийн намуудад түүний нийтэлж, нэвтрүүлсэн материалуудын бүрэн бүтэн бичлэгийг баримт болгон хадгалуулсан болно. Ийм зүйлийг бага дээр нь таслан зогсоохгүй аваас, коммунист хэлмэгдүүлэлт дахин сэргэхэд ойрхон болжээ! Н.Энхбаярыг баривчилсан явдал чухам юуны эхлэл вэ?! Дараагийн ээлж нь лав сөрөг хүчнийхэн байж таарна. МАН коммунист арга барилаасаа огтхон салаагүй байна шүү гэдэг нь 7 сарын 1-ний хэрэг болон дээр дурдсан үйлдэлээс илт харагдаж байна.

Үүнтэй холбогдуулан Монгол ардын Шударга ёс бүлэгийн ахлагч Галигаагийн Баярсайханы дурсамжийг хавсаргав.

Би 1985 онд Ховд дахь УБДС-ийн 2 дугаар дамжааны оюутан байхдаа Жамбын Батмөнх даргад тухайн үеийн нам улс төр, нийгмийн байдлыг шүүмжилж захиа бичсэн. Тэр захиа эзэндээ очсон эсэх бүү мэд, захидал явуулаад арав хонолгүй бөөн хэрэг мандав. МАХН-ын Улс төрийн товчооны гишүүн (орлогч гишүүн ч байлуу даа), Намын хянан шалгах хорооны дарга Б.Ламжавын удирдамжтай албан даалгавар аймгийн намын хороонд иржээ. Тухайн үед Ховд аймгийн намын хорооны 1 дүгээр нарийн бичгийн дарга Ж.Түмэнжаргал тэр сүртэй бичгийг надад уншуулалгүй, хуудас эргэлдүүлэн харуулж байв. Нөгөө муу оюутан чинь Ж.Түмэнжаргал даргынхаас гадна, ректор Н.Жадамбаа, Ховдын цагдан сэргийлэх хэлтэс дэх НАХЯ-ны төлөөлөгч Д.Шонхоо нарын өрөөнд өнждөг ажилтай боллоо. Энэ хүмүүс одоо Улаанбаатар хотод энх тунх амьдарч байгаа. Ховд дахь УБДС-ийн дотуур байранд надтай найзалдаг байсан Өвөр Монголын гурван оюутнаас нэг сонин хэлбэрийн араажав, англи номнууд хурааж авсан. Тэд Америкийн дуу хоолой радиогоор ингэж ярилаа гэж надад хэлдэг, би ч тэдний ярианаас социализмын сүүдэртэй талыг анзаарсан. Одоо бодоход Хятадын оюутнууд биднээс илүү мэдээлэлтэй байж, Бээжингийн Тянь-Аньминий талбайн яргаллаас дөрөвхөн жилийн өмнө шүү дээ. Надаас Чой. Лувсанжавын Англи хэл өөрөө сурах бичиг гэдэг номыг ноцтой баримт болгон хурааж авав. Намын Төв хорооны шалгалт Ховдод гурван сар үргэлжилж, намын суртал ухуулгын ажил тэр хэрийн ундарсан. Миний шүүмжлэлд нэр дурдагдсан дунд шатны албан хаагчдад арга хэмжээ авахын зэрэгцээ, намайг ч зүгээр орхилгүй сургуулиас жилийн чөлөө өгч Зэрэг сумаас гарахыг хориглов. Миний бие 1989 он хүртэл Нийгмийг аюулаас хамгаалах яам, Цагдан сэргийлэх байгууллагын хатуу хараа хяналтан дор хавчигдаж явсан. Өнөөдөр харин ийм юм болно гэж зүүдэлсэн ч үгүй явлаа. Хорин долоон жилийн тэртээх цаг үеэс өөрчлөгдсөн зүйл байгаа ч юм уу даа.

Одоогоос арван жилийн өмнө УИХ-ын дарга Л.Энэбиш зуурдаар хорвоог орхив. Түүний үхлийн шалтгаан нэлээн нууцлагдмал, цусны даралт ихтэй байсан гэдгээс өөр мэдээлэл гарахгүй удсан. Одоо УИХ-ын гишүүн болсон хүү Э.Мөнх-Очир Их Тэнгэрийн зам засвартай байснаас түргэний тэрэг гурав дөрвөн цагийн дараа ирсэн хэмээн мэдэгдэж хэргийн учир жаахан ил болсон. Төрийн тусгай хамгаалалтын газар, эрүүл мэндийн болон дэд бүтцийн яамны ажлын уялдаа холбоо муу, хариуцлагагүй байдал нөлөөлсөн гэдэг илэрхий байгаа биз. 2002 оны хавар МАХН-ын Шударга ёс бүлгээс (тухайн үед миний удирддаг бүлэг ийм нэртэй байв. Г.Б) эрүүл мэндийн сайд П.Нямдаваа, дэд бүтэцийн сайд Б.Жигжид нарт хариуцлага тооцохыг Засгийн газраас шаардан мэдэгдэл гаргаж байсан. Манай мэдэгдлийг тэр үеийн хараат бус, чөлөөт хэвлэл Өдрийн сонин-д бүрэн эхээр нь нийтэлсэн. Гэтэл нөгөө Нямдаваа, Жигжид нарын намаас (одоогийн МАН) өнөөдрийнх шиг гүтгэлээ, барилаа гэсэн нотолгоогүй өргөдөл гаргаад цагдаагийн газартаа өгчихсөн юмсанж. Тэгээд л Өдрийн сонин-ы редакц болон ажилгүй Галигаагийн Баярсайханы гэрт цагдаагийн десант бууж, манай цагдаагийн сүр жавхаа гэдгийг үзүүлэх шиг болов. Цагдаа нар ч яахав тушаалаар яваа биз, цаад эзэд нь хэн бэ гэдгийг одоо болтол мэдээгүй өнгөрсөн. Төрийн дээд албан тушаалтны эрүүл мэнд, зам харилцаатай холбогдох асуудал дээр эдгээр сайдын хариуцсан салбарт алдаа дутагдал гарсан байна гэж шүүмжлээд, сайд нарт хариуцлага тооцохыг л шаардсан. Тэгтэл бүр Л.Энэбиш даргыг Нямдаваа, Жигжид нар нухчихсан гэж бичсэн мэтээр мушгин гуйвуулж хэрэгт унагах гэж оролддог юм байна. Цагаан дээр хараар бичсэн юмыг буруугаар мушгиад, мугуйдлаад байхын цаана ямар нэгэн захиалагч байнаа даа. Ер нь бол би нийтлүүлсэн, нэвтрүүлсэн бүх зүйлээ хадгалж байдаг. Хашир хүн гэж хаширсан хүнийг хэлнэ биз дээ. Тухайн үед Өдрийн сонин энэ бүх булхайг илчилж, гадаад дотоодын байгууллагууд эсэргүүцэл илэрхийлээгүй бол мань мэтийг барьж хориод баллаж тавих байсан биз. Халдашгүй дархан эрхийг нь зөрчөөд УИХ-ын гишүүн Л.Гүндалайг тэр үед яаж чирж гулдарч байлаа даа, таминь. Ерөнхий сайд, УИХ-ын дарга, Ерөнхийлөгч байсан Намбарын Энхбаярыг яаж байна! Хажууд нь Галигаагийн Баярсайхан мэтийг бол зүгээр чихдээд л явна, намайг хамгаалах миний гэсэн нам ч байх биш. Миний үг үнэн байдаг учир МАН-ын зүгээс Энэ нь ингээд буруу байна гэж ганц үг ганхийж байсан удаагүй. Харин цагдаагаараа шалгуулж, энэ хүн буруутай юм байна гэсэн мээсэжийг иргэдийн тархи толгойд өгөх гэдэг нэг муу хөгийн аргатай. МАН-ын энэ бохир аргыг иргэд төдийлөн мэдэхгүй, за энэ Галигаагийн Баярсайхан чинь бөөн хэрэг мандуулж дээ гэж гэнэн ойлголт авдаг биз. Өнгөрсөн долоо хоногт Сүхбаатар дүүргийн цагдаагийн хэлтэст намайг хоёр ч удаа дуудсан. Тэр үед дайралдсан, утасдсан хүмүүс гэхэд л намайг дор хаяж эрүүлжүүлэгдсэн гэж бодоо бизээ. Хэлмэгдүүлнэ гэхээр 37 оныг л санадаг гэнэн хүмүүс зөндөө байдаг, аль эртний явдал мэт бодоцгоодог. Энэ сүүдэр миний амьдралыг гурван ч удаа дайрлаа. Социализмын 1985 онд, ардчилалын 2002, 2012 онуудад тохиож байна. Арваад хоногийн өмнөөс өрнөж буй энэ үйл явдал сүүлийнх нь ч биш байх.

Монгол ардын Шударга ёс бүлэг

2012.04.13

Холбоо барих

Монгол ардын Шударга ёс бүлгийн ахлагч Галигаагийн Баярсайхан

Утас 88027077, 93120584

E.mail [email protected]

Facebook.com Bayarsaihan Galigaa

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Хэлмэгдүүлэлт сэргэж байгааг Монгол ардын Шударга ёс бүлгээс дахин анхааруулж байна!

хууль эрх зүйн талаасаа зөрчилтэй үйл явдал боллоо гэдгийг Монголын ард түмэн нүдээрээ харлаа. Намбарын Энхбаяр шударга үнэнийг хэлснийхээ төлөө ингэж адлагдаж, цаашдаа хэлмэгдэх юм байна гэж Монгол ардын Шударга ёс бүлэг үзэж байна.

Хоёр. 2008 оны сонгуулиар УИХ-д МАХН 45, АН 28, ИЗН 1, ИХН-Ногоон намын намын эвсэл 1, бие даагч иргэн 1 суудал авсан. Сонгуулийн булхай луйварын талаар амаа чилтэл ярьцгаасан ч, тухайн үед Онц байдал тогтоогдсоныг далимдуулан албан ёсоор шалгаж тогтоосон зүйл үгүй. Ингэхээр зөв ч бай, буруу ч бай ард түмний сонголт дээр дурдсанаар болж таарсан. Үндсэн хуулийн заалтын дагуу МАХН дангаараа Засгийн газраа бүрдүүлж, тэнгэрт тулгасан амлалтаа биелүүлэх үүрэгтэй болов. Бүтэлгүй амлалтандаа бантсан МАХН Үндсэн хуулийн зарчмаас татгалзаж эвсэлийн Засгийн газар байгуулахаар АН-ыг гуйлаа. Энэ ч яахав, олон яригдсан сэдэв.

Хамгийн гол нь 2008 оны сонгуулиар ялсан нам маань юу болоод явчихав? Жирийн иргэд байтугай, учир мэдэх хүн ч ойлгоход хэцүү нөхцөл байдал үүссэн байна. Ялан дийлэгч МАХН шинэ нам болчихсон ч байх шиг, МАН гэдэг хэн ч санал өгөөгүй шинэ нам эрх баригч болчихсон ч байх шиг. Ингэж хөл толгойгоо алдана гэж байх уу даа. Сөрөг хүчний намууд нэрээ сольдог болохоос эрх баригч нам нэрээ сольж байсан нь дэлхийн улс төрийн намуудын түүхэнд бараг алга. ИЗН, ИХН-Ногоон намын эвсэл гэх парламентын намууд бас хэврэг нэгдэл, нэр усны маргаанаас болоод байгаа эсэх нь сайн анзаарагдахгүй байдалтай. ИЗН-аас сонгогдсон С.Оюун, ИХН-Ногоон намын эвсэлээс сонгогдсон Д.Энхбат хоёр ИЗНН хэмээх шинэ намын дарга нар болжээ. Гэхдээ ИЗН, ИХН-Ногоон намын эвсэл зэрэг ганц суудалтай намууд нэгдэх нийлэх, бусадтай эвсэх зэргийг ойлгож болох талтай.

2008 онд УИХ-ыг бүрдүүлсэн намуудаас ганцхан АН нэр бүтэн, зүс хэвээр үлдсэн байна. Энэ нь улс төрийн байгууллагын хувьд АН бусдаасаа илүү бэхэжсэн гэдгийн илэрхийлэл юм. Бас АН-ын дарга Н.Алтанхуягийн удирдлагын арга барил бусад намын дарга нарынхаас илүү оновчтой байгааг харуулж байна. Ер нь дээд хүн суудлаа олохгүй бол, доод хүн гүйдлээ олохгүй гэдэг л болоод байна. С.Баярын үеэс ерэн жилийн түүхтэй МАХН хэдэн хэсэг болон хуваагдаж, тарж бутарлаа. МАХН-аас МАХН, МАН, ХМХН гээд гурван нам төрж, тус тусын зам мөрийг хөөж одов. Үүний үр дүнд МАХН-ын олон арван мянган жирийн гишүүд намын харьяалалгүй хоцорсон нь нэг их муу зүйл биш. Намын гишүүнчлэл, талцалыг багасгая гээд байгаа нөхцөлд МАХН-ын хагарал бутрал нь цаасан дээрх худал тоог амьдралд ойртуулж өглөө. МАХН-ын хоёр мянга гаруй гишүүдийг эгнээндээ нэгтгэсэн Монгол ардын Шударга ёс бүлэг улс төрийн намаас хамааралгүй болж, иргэний хариуцлагатай хөдөлгөөний хэлбэрээр үйл ажиллагаагаа явуулах болов. Ийм сайн зүйл байгаа боловч, энэ хагарал бутрал 2012 оны УИХ-ын сонгуулийн өмнө тухайн намдаа хасах оноо авчирлаа.

Дээр дурдсанчлан ялан дийлэгч МАХН шинэ нам болж, МАН гэдэг хэн ч санал өгөөгүй шинэ нам эрх баригч болсон нь ойлгомжгүй нөхцөл байдал, ээдрээтэй асуудал үүсгэх шахлаа. Сонгуулийн будлиан, 7 сарын нэгний хэрэг явдал, бэлэн мөнгөний бүтэлгүй амлалт зэргийн хариуцлагаас бултаж, эзэнгүйдүүлэх санаархал энэ бүхний цаана нуугдаж байсан нь өдөр ирэх бүр тодорхой боллоо. Хаашаа ч бултах газаргүй, МАН энэ бүхний өмнө хариуцлага хүлээх болно гэдгийг сонгогчид харин хэнээр ч хэлүүлэлтгүй мэдэж байгаа нь сайн хэрэг. Цаашид УИХ-д 39 буюу түүнээс дээш суудал авсан нам нэр усаа сольж, хариуцлагаас бултах гэдэг энэ мэт буруу жишигийг хуулиар хязгаарлавал зохино.

Шинээр бүртгэгдсэн гэх МАХН шинэ нам уу, шинээр байгуулагдсан МАН шинэ нам уу гэдэг л хэн бүхний толгойг эргүүлсэн бөөн будлиантай явдал болж буйг хэлэхээс өөр арга алга. МАХН болж нэрээ өөрчилсөн 1924 оноос эхлээд МАН болж эртний буюу анхны нэрээ сэргээсэн 2011 он хүртэлх ерээд жилийн түүхийг МАН-ынхан дурсах ч дургүй болов. Дурсахаас айдаг болсон гэвэл үнэнд илүү нийцнэ. Үүгээрээ МАН түүхэн хариуцлагаас хүртэл бултах гэж оролдож байна. МАН-ын санхүүжилтээр бүтээгдсэн Долоон бурхан харвадаггүй гэдэг кино үүний нэг нотолгоо юм. Монголын түүхийн 1921-1923 оны зурвас хэсгийг цойлдон авч бүтээсэн энэ кинонд Ардын намын анхны долоогийн эрх мэдлийн төлөөх зөрчил, 1924 оны халуун үйл явдлын талаар ганхийсэнгүй. Бүх бурууг Оросуудад тохжээ. Коминтерн МАН-д чиглэл өгч байсан нь үнэн, МАН ч коминтерний нэрийг барьж булхайгаа халхавчилж байсан нь тэрнээс ер дутахгүй. Долоон бурхан нь харваад дуусч байгаа энэ кино түүхэн үнэнийг хэрхэн гуйвуулдагийн нэгэн баримт болж үлдлээ. МАХН шинэ нам уу, МАН шинэ нам уу гэдгийн аль ч учрыг олохгүй байсаар иргэд сонгогчид УИХ-ын сонгуультай золгож байна.

Гурав. Бүтэлгүй амлалтаас үлдэж хоцорсон нэг сая төгрөгөө хэзээ өгөх бол гэж ард түмэн бултаараа МАН-ыг мэлтийтэл харсаар цөхрөнгөө барлаа. Сонгуулийн маргааш өгнө гэж хулхин дээр цэцэг ургуулаад байсан чинь яалаа? Саяхан АН-ын дарга Н.Алтанхуяг мэдэгдэл хийлээ, уг нь хамтарсан мэдэгдэл хийх гэж МАН-ын дарга С.Батболдыг урьсан боловч тэрбээр ирээгүй юм байна. Бүр өнгөрсөн жил УИХ, Засгийн газрын түвшинд иргэн бүрт нэг сая төгрөг олгох шийдвэр гарсаныг Н.Алтанхуяг дарга баримт дэлгэн ярилаа. Төсөвт тусгачихсан байгаа энэ мөнгөө тараахгүй юунд зарцуулах гээд байгаа юм бол? Амласан мөнгөө өг л дөө гэж ард түмэн царай алдаж явах ёстой юу? Чадахгүй бол яах гэж худлаа амласан юм гэх мэт олон асуулт ар араасаа урган гарч байгааг МАН-ын Засгийн газарт дахин сануулая.

Дөрөв. Эрх баригч намын буруу зөрүү үйл ажиллагааг шүүмжилсэн гэж МАН-ын эрхтэн дархтанууд Монгол ардын Шударга ёс бүлэгийн ахлагч Галигаагийн Баярсайханд хилс хэрэг тулгахаар улайран оролдож эхэллээ. Ингэхдээ бүр өнгөрсөн зууны хорь, гучаад оны арга барилаа сэргээн хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөн нь илт байгаа. МАН гэдэг чинь хэн юм бэ, одоо хэдэн он юм бэ? МАН-аас өргөдөл гаргаж Монгол ардын Шударга ёс бүлэгийн ахлагч Галигаагийн Баярсайханыг Сүхбаатар дүүргийн цагдаагийн хэлтэсээр шалгуулж байна. Цагдаагийн байгууллагад ийм асуудлыг шалгах эрх, үүрэгийн алин ч байхгүй. Нөгөө талаар аливаа нэг байгууллагын нэр төрийг хамгаалах тухай хуулийн зохицуулалт үгүй, тийм зүйл ч байх ёсгүй гэдгийг МАН гэдэг байгууллагынхан одоо болтол мэддэггүй юм байна. МАН-ын нэр хүндийг МАН өөрөө хамгаалах ёстой болохоос хууль хяналтын байгууллага МАН гэдэг нэгэн байгууллагын нэр хүндийг хамгаалж байх үүрэг хүлээхгүй, тэгж ч болохгүй. Монгол ардын Шударга ёс бүлэг болон түүний ахлагч Галигаагийн Баярсайхан баримт түшиглэн үнэнийг хэлсэн, шүүмжилсэн. Ямар ч худал хуурмаг зүйл яриагүй, бичээгүй гэдгээ хариуцлагатай мэдэгдэе. Ардчилсан Монгол оронд үзэл бодлоор нь гадуурхан, цагдаагаар шалгуулж байгаа анхны тохиолдол энэ боллоо.

МАН эрх мэдлээрээ далайлган цагдаагийн байгууллагыг улс төрийн бохир заваан тоглоомдоо ашигладагийн хамгийн шинэ баримт энэ мөн. Ямар нэгэн намыг шүүмжилсэн иргэнийг цагдаагаар шалгуулж мөрдүүлдэг болж байгаа юм байна. Тэгвэл энэ олон намыг шүүмжлээд байгаа бүх иргэд, тэр дундаа өрсөлдөгч намаа шүүмжилдэг энэ олон намын гишүүд бүгд цагдаагаар шалгуулах ёстой болж таарах нь. Тэгээд 1922 оны Д.Бодоо, Г.Чагдаржаваас өгсүүлээд 1982 оны С.Жалан-Аажав хүртэлх хэлмэгдүүлэлтээ давтах юм байх. Ардчилсан Монгол оронд ийм гутамшигт түүх давтагдаж болзошгүй боллоо. Шударга иргэд, иргэний байгууллагууд, улс төрийн бусад намууд энэ зүй бус үзэгдэлтэй тэмцэж, дуу хоолойгоо нэгтгэхийг уриалая. Иргэн Галигаагийн Баярсайханыг хэлмэгдүүлж болзошгүй байгаа тул зарим иргэн, иргэний байгууллага, улс төрийн намуудад түүний нийтэлж, нэвтрүүлсэн материалуудын бүрэн бүтэн бичлэгийг баримт болгон хадгалуулсан болно. Ийм зүйлийг бага дээр нь таслан зогсоохгүй аваас, коммунист хэлмэгдүүлэлт дахин сэргэхэд ойрхон болжээ! Н.Энхбаярыг баривчилсан явдал чухам юуны эхлэл вэ?! Дараагийн ээлж нь лав сөрөг хүчнийхэн байж таарна. МАН коммунист арга барилаасаа огтхон салаагүй байна шүү гэдэг нь 7 сарын 1-ний хэрэг болон дээр дурдсан үйлдэлээс илт харагдаж байна.

Үүнтэй холбогдуулан Монгол ардын Шударга ёс бүлэгийн ахлагч Галигаагийн Баярсайханы дурсамжийг хавсаргав.

Би 1985 онд Ховд дахь УБДС-ийн 2 дугаар дамжааны оюутан байхдаа Жамбын Батмөнх даргад тухайн үеийн нам улс төр, нийгмийн байдлыг шүүмжилж захиа бичсэн. Тэр захиа эзэндээ очсон эсэх бүү мэд, захидал явуулаад арав хонолгүй бөөн хэрэг мандав. МАХН-ын Улс төрийн товчооны гишүүн (орлогч гишүүн ч байлуу даа), Намын хянан шалгах хорооны дарга Б.Ламжавын удирдамжтай албан даалгавар аймгийн намын хороонд иржээ. Тухайн үед Ховд аймгийн намын хорооны 1 дүгээр нарийн бичгийн дарга Ж.Түмэнжаргал тэр сүртэй бичгийг надад уншуулалгүй, хуудас эргэлдүүлэн харуулж байв. Нөгөө муу оюутан чинь Ж.Түмэнжаргал даргынхаас гадна, ректор Н.Жадамбаа, Ховдын цагдан сэргийлэх хэлтэс дэх НАХЯ-ны төлөөлөгч Д.Шонхоо нарын өрөөнд өнждөг ажилтай боллоо. Энэ хүмүүс одоо Улаанбаатар хотод энх тунх амьдарч байгаа. Ховд дахь УБДС-ийн дотуур байранд надтай найзалдаг байсан Өвөр Монголын гурван оюутнаас нэг сонин хэлбэрийн араажав, англи номнууд хурааж авсан. Тэд Америкийн дуу хоолой радиогоор ингэж ярилаа гэж надад хэлдэг, би ч тэдний ярианаас социализмын сүүдэртэй талыг анзаарсан. Одоо бодоход Хятадын оюутнууд биднээс илүү мэдээлэлтэй байж, Бээжингийн Тянь-Аньминий талбайн яргаллаас дөрөвхөн жилийн өмнө шүү дээ. Надаас Чой. Лувсанжавын Англи хэл өөрөө сурах бичиг гэдэг номыг ноцтой баримт болгон хурааж авав. Намын Төв хорооны шалгалт Ховдод гурван сар үргэлжилж, намын суртал ухуулгын ажил тэр хэрийн ундарсан. Миний шүүмжлэлд нэр дурдагдсан дунд шатны албан хаагчдад арга хэмжээ авахын зэрэгцээ, намайг ч зүгээр орхилгүй сургуулиас жилийн чөлөө өгч Зэрэг сумаас гарахыг хориглов. Миний бие 1989 он хүртэл Нийгмийг аюулаас хамгаалах яам, Цагдан сэргийлэх байгууллагын хатуу хараа хяналтан дор хавчигдаж явсан. Өнөөдөр харин ийм юм болно гэж зүүдэлсэн ч үгүй явлаа. Хорин долоон жилийн тэртээх цаг үеэс өөрчлөгдсөн зүйл байгаа ч юм уу даа.

Одоогоос арван жилийн өмнө УИХ-ын дарга Л.Энэбиш зуурдаар хорвоог орхив. Түүний үхлийн шалтгаан нэлээн нууцлагдмал, цусны даралт ихтэй байсан гэдгээс өөр мэдээлэл гарахгүй удсан. Одоо УИХ-ын гишүүн болсон хүү Э.Мөнх-Очир Их Тэнгэрийн зам засвартай байснаас түргэний тэрэг гурав дөрвөн цагийн дараа ирсэн хэмээн мэдэгдэж хэргийн учир жаахан ил болсон. Төрийн тусгай хамгаалалтын газар, эрүүл мэндийн болон дэд бүтцийн яамны ажлын уялдаа холбоо муу, хариуцлагагүй байдал нөлөөлсөн гэдэг илэрхий байгаа биз. 2002 оны хавар МАХН-ын Шударга ёс бүлгээс (тухайн үед миний удирддаг бүлэг ийм нэртэй байв. Г.Б) эрүүл мэндийн сайд П.Нямдаваа, дэд бүтэцийн сайд Б.Жигжид нарт хариуцлага тооцохыг Засгийн газраас шаардан мэдэгдэл гаргаж байсан. Манай мэдэгдлийг тэр үеийн хараат бус, чөлөөт хэвлэл Өдрийн сонин-д бүрэн эхээр нь нийтэлсэн. Гэтэл нөгөө Нямдаваа, Жигжид нарын намаас (одоогийн МАН) өнөөдрийнх шиг гүтгэлээ, барилаа гэсэн нотолгоогүй өргөдөл гаргаад цагдаагийн газартаа өгчихсөн юмсанж. Тэгээд л Өдрийн сонин-ы редакц болон ажилгүй Галигаагийн Баярсайханы гэрт цагдаагийн десант бууж, манай цагдаагийн сүр жавхаа гэдгийг үзүүлэх шиг болов. Цагдаа нар ч яахав тушаалаар яваа биз, цаад эзэд нь хэн бэ гэдгийг одоо болтол мэдээгүй өнгөрсөн. Төрийн дээд албан тушаалтны эрүүл мэнд, зам харилцаатай холбогдох асуудал дээр эдгээр сайдын хариуцсан салбарт алдаа дутагдал гарсан байна гэж шүүмжлээд, сайд нарт хариуцлага тооцохыг л шаардсан. Тэгтэл бүр Л.Энэбиш даргыг Нямдаваа, Жигжид нар нухчихсан гэж бичсэн мэтээр мушгин гуйвуулж хэрэгт унагах гэж оролддог юм байна. Цагаан дээр хараар бичсэн юмыг буруугаар мушгиад, мугуйдлаад байхын цаана ямар нэгэн захиалагч байнаа даа. Ер нь бол би нийтлүүлсэн, нэвтрүүлсэн бүх зүйлээ хадгалж байдаг. Хашир хүн гэж хаширсан хүнийг хэлнэ биз дээ. Тухайн үед Өдрийн сонин энэ бүх булхайг илчилж, гадаад дотоодын байгууллагууд эсэргүүцэл илэрхийлээгүй бол мань мэтийг барьж хориод баллаж тавих байсан биз. Халдашгүй дархан эрхийг нь зөрчөөд УИХ-ын гишүүн Л.Гүндалайг тэр үед яаж чирж гулдарч байлаа даа, таминь. Ерөнхий сайд, УИХ-ын дарга, Ерөнхийлөгч байсан Намбарын Энхбаярыг яаж байна! Хажууд нь Галигаагийн Баярсайхан мэтийг бол зүгээр чихдээд л явна, намайг хамгаалах миний гэсэн нам ч байх биш. Миний үг үнэн байдаг учир МАН-ын зүгээс Энэ нь ингээд буруу байна гэж ганц үг ганхийж байсан удаагүй. Харин цагдаагаараа шалгуулж, энэ хүн буруутай юм байна гэсэн мээсэжийг иргэдийн тархи толгойд өгөх гэдэг нэг муу хөгийн аргатай. МАН-ын энэ бохир аргыг иргэд төдийлөн мэдэхгүй, за энэ Галигаагийн Баярсайхан чинь бөөн хэрэг мандуулж дээ гэж гэнэн ойлголт авдаг биз. Өнгөрсөн долоо хоногт Сүхбаатар дүүргийн цагдаагийн хэлтэст намайг хоёр ч удаа дуудсан. Тэр үед дайралдсан, утасдсан хүмүүс гэхэд л намайг дор хаяж эрүүлжүүлэгдсэн гэж бодоо бизээ. Хэлмэгдүүлнэ гэхээр 37 оныг л санадаг гэнэн хүмүүс зөндөө байдаг, аль эртний явдал мэт бодоцгоодог. Энэ сүүдэр миний амьдралыг гурван ч удаа дайрлаа. Социализмын 1985 онд, ардчилалын 2002, 2012 онуудад тохиож байна. Арваад хоногийн өмнөөс өрнөж буй энэ үйл явдал сүүлийнх нь ч биш байх.

Монгол ардын Шударга ёс бүлэг

2012.04.13

Холбоо барих

Монгол ардын Шударга ёс бүлгийн ахлагч Галигаагийн Баярсайхан

Утас 88027077, 93120584

E.mail [email protected]

Facebook.com Bayarsaihan Galigaa

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Хэлмэгдүүлэлт сэргэж байгааг Монгол ардын Шударга ёс бүлгээс дахин анхааруулж байна!

хууль эрх зүйн талаасаа зөрчилтэй үйл явдал боллоо гэдгийг Монголын ард түмэн нүдээрээ харлаа. Намбарын Энхбаяр шударга үнэнийг хэлснийхээ төлөө ингэж адлагдаж, цаашдаа хэлмэгдэх юм байна гэж Монгол ардын Шударга ёс бүлэг үзэж байна.

Хоёр. 2008 оны сонгуулиар УИХ-д МАХН 45, АН 28, ИЗН 1, ИХН-Ногоон намын намын эвсэл 1, бие даагч иргэн 1 суудал авсан. Сонгуулийн булхай луйварын талаар амаа чилтэл ярьцгаасан ч, тухайн үед Онц байдал тогтоогдсоныг далимдуулан албан ёсоор шалгаж тогтоосон зүйл үгүй. Ингэхээр зөв ч бай, буруу ч бай ард түмний сонголт дээр дурдсанаар болж таарсан. Үндсэн хуулийн заалтын дагуу МАХН дангаараа Засгийн газраа бүрдүүлж, тэнгэрт тулгасан амлалтаа биелүүлэх үүрэгтэй болов. Бүтэлгүй амлалтандаа бантсан МАХН Үндсэн хуулийн зарчмаас татгалзаж эвсэлийн Засгийн газар байгуулахаар АН-ыг гуйлаа. Энэ ч яахав, олон яригдсан сэдэв.

Хамгийн гол нь 2008 оны сонгуулиар ялсан нам маань юу болоод явчихав? Жирийн иргэд байтугай, учир мэдэх хүн ч ойлгоход хэцүү нөхцөл байдал үүссэн байна. Ялан дийлэгч МАХН шинэ нам болчихсон ч байх шиг, МАН гэдэг хэн ч санал өгөөгүй шинэ нам эрх баригч болчихсон ч байх шиг. Ингэж хөл толгойгоо алдана гэж байх уу даа. Сөрөг хүчний намууд нэрээ сольдог болохоос эрх баригч нам нэрээ сольж байсан нь дэлхийн улс төрийн намуудын түүхэнд бараг алга. ИЗН, ИХН-Ногоон намын эвсэл гэх парламентын намууд бас хэврэг нэгдэл, нэр усны маргаанаас болоод байгаа эсэх нь сайн анзаарагдахгүй байдалтай. ИЗН-аас сонгогдсон С.Оюун, ИХН-Ногоон намын эвсэлээс сонгогдсон Д.Энхбат хоёр ИЗНН хэмээх шинэ намын дарга нар болжээ. Гэхдээ ИЗН, ИХН-Ногоон намын эвсэл зэрэг ганц суудалтай намууд нэгдэх нийлэх, бусадтай эвсэх зэргийг ойлгож болох талтай.

2008 онд УИХ-ыг бүрдүүлсэн намуудаас ганцхан АН нэр бүтэн, зүс хэвээр үлдсэн байна. Энэ нь улс төрийн байгууллагын хувьд АН бусдаасаа илүү бэхэжсэн гэдгийн илэрхийлэл юм. Бас АН-ын дарга Н.Алтанхуягийн удирдлагын арга барил бусад намын дарга нарынхаас илүү оновчтой байгааг харуулж байна. Ер нь дээд хүн суудлаа олохгүй бол, доод хүн гүйдлээ олохгүй гэдэг л болоод байна. С.Баярын үеэс ерэн жилийн түүхтэй МАХН хэдэн хэсэг болон хуваагдаж, тарж бутарлаа. МАХН-аас МАХН, МАН, ХМХН гээд гурван нам төрж, тус тусын зам мөрийг хөөж одов. Үүний үр дүнд МАХН-ын олон арван мянган жирийн гишүүд намын харьяалалгүй хоцорсон нь нэг их муу зүйл биш. Намын гишүүнчлэл, талцалыг багасгая гээд байгаа нөхцөлд МАХН-ын хагарал бутрал нь цаасан дээрх худал тоог амьдралд ойртуулж өглөө. МАХН-ын хоёр мянга гаруй гишүүдийг эгнээндээ нэгтгэсэн Монгол ардын Шударга ёс бүлэг улс төрийн намаас хамааралгүй болж, иргэний хариуцлагатай хөдөлгөөний хэлбэрээр үйл ажиллагаагаа явуулах болов. Ийм сайн зүйл байгаа боловч, энэ хагарал бутрал 2012 оны УИХ-ын сонгуулийн өмнө тухайн намдаа хасах оноо авчирлаа.

Дээр дурдсанчлан ялан дийлэгч МАХН шинэ нам болж, МАН гэдэг хэн ч санал өгөөгүй шинэ нам эрх баригч болсон нь ойлгомжгүй нөхцөл байдал, ээдрээтэй асуудал үүсгэх шахлаа. Сонгуулийн будлиан, 7 сарын нэгний хэрэг явдал, бэлэн мөнгөний бүтэлгүй амлалт зэргийн хариуцлагаас бултаж, эзэнгүйдүүлэх санаархал энэ бүхний цаана нуугдаж байсан нь өдөр ирэх бүр тодорхой боллоо. Хаашаа ч бултах газаргүй, МАН энэ бүхний өмнө хариуцлага хүлээх болно гэдгийг сонгогчид харин хэнээр ч хэлүүлэлтгүй мэдэж байгаа нь сайн хэрэг. Цаашид УИХ-д 39 буюу түүнээс дээш суудал авсан нам нэр усаа сольж, хариуцлагаас бултах гэдэг энэ мэт буруу жишигийг хуулиар хязгаарлавал зохино.

Шинээр бүртгэгдсэн гэх МАХН шинэ нам уу, шинээр байгуулагдсан МАН шинэ нам уу гэдэг л хэн бүхний толгойг эргүүлсэн бөөн будлиантай явдал болж буйг хэлэхээс өөр арга алга. МАХН болж нэрээ өөрчилсөн 1924 оноос эхлээд МАН болж эртний буюу анхны нэрээ сэргээсэн 2011 он хүртэлх ерээд жилийн түүхийг МАН-ынхан дурсах ч дургүй болов. Дурсахаас айдаг болсон гэвэл үнэнд илүү нийцнэ. Үүгээрээ МАН түүхэн хариуцлагаас хүртэл бултах гэж оролдож байна. МАН-ын санхүүжилтээр бүтээгдсэн Долоон бурхан харвадаггүй гэдэг кино үүний нэг нотолгоо юм. Монголын түүхийн 1921-1923 оны зурвас хэсгийг цойлдон авч бүтээсэн энэ кинонд Ардын намын анхны долоогийн эрх мэдлийн төлөөх зөрчил, 1924 оны халуун үйл явдлын талаар ганхийсэнгүй. Бүх бурууг Оросуудад тохжээ. Коминтерн МАН-д чиглэл өгч байсан нь үнэн, МАН ч коминтерний нэрийг барьж булхайгаа халхавчилж байсан нь тэрнээс ер дутахгүй. Долоон бурхан нь харваад дуусч байгаа энэ кино түүхэн үнэнийг хэрхэн гуйвуулдагийн нэгэн баримт болж үлдлээ. МАХН шинэ нам уу, МАН шинэ нам уу гэдгийн аль ч учрыг олохгүй байсаар иргэд сонгогчид УИХ-ын сонгуультай золгож байна.

Гурав. Бүтэлгүй амлалтаас үлдэж хоцорсон нэг сая төгрөгөө хэзээ өгөх бол гэж ард түмэн бултаараа МАН-ыг мэлтийтэл харсаар цөхрөнгөө барлаа. Сонгуулийн маргааш өгнө гэж хулхин дээр цэцэг ургуулаад байсан чинь яалаа? Саяхан АН-ын дарга Н.Алтанхуяг мэдэгдэл хийлээ, уг нь хамтарсан мэдэгдэл хийх гэж МАН-ын дарга С.Батболдыг урьсан боловч тэрбээр ирээгүй юм байна. Бүр өнгөрсөн жил УИХ, Засгийн газрын түвшинд иргэн бүрт нэг сая төгрөг олгох шийдвэр гарсаныг Н.Алтанхуяг дарга баримт дэлгэн ярилаа. Төсөвт тусгачихсан байгаа энэ мөнгөө тараахгүй юунд зарцуулах гээд байгаа юм бол? Амласан мөнгөө өг л дөө гэж ард түмэн царай алдаж явах ёстой юу? Чадахгүй бол яах гэж худлаа амласан юм гэх мэт олон асуулт ар араасаа урган гарч байгааг МАН-ын Засгийн газарт дахин сануулая.

Дөрөв. Эрх баригч намын буруу зөрүү үйл ажиллагааг шүүмжилсэн гэж МАН-ын эрхтэн дархтанууд Монгол ардын Шударга ёс бүлэгийн ахлагч Галигаагийн Баярсайханд хилс хэрэг тулгахаар улайран оролдож эхэллээ. Ингэхдээ бүр өнгөрсөн зууны хорь, гучаад оны арга барилаа сэргээн хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөн нь илт байгаа. МАН гэдэг чинь хэн юм бэ, одоо хэдэн он юм бэ? МАН-аас өргөдөл гаргаж Монгол ардын Шударга ёс бүлэгийн ахлагч Галигаагийн Баярсайханыг Сүхбаатар дүүргийн цагдаагийн хэлтэсээр шалгуулж байна. Цагдаагийн байгууллагад ийм асуудлыг шалгах эрх, үүрэгийн алин ч байхгүй. Нөгөө талаар аливаа нэг байгууллагын нэр төрийг хамгаалах тухай хуулийн зохицуулалт үгүй, тийм зүйл ч байх ёсгүй гэдгийг МАН гэдэг байгууллагынхан одоо болтол мэддэггүй юм байна. МАН-ын нэр хүндийг МАН өөрөө хамгаалах ёстой болохоос хууль хяналтын байгууллага МАН гэдэг нэгэн байгууллагын нэр хүндийг хамгаалж байх үүрэг хүлээхгүй, тэгж ч болохгүй. Монгол ардын Шударга ёс бүлэг болон түүний ахлагч Галигаагийн Баярсайхан баримт түшиглэн үнэнийг хэлсэн, шүүмжилсэн. Ямар ч худал хуурмаг зүйл яриагүй, бичээгүй гэдгээ хариуцлагатай мэдэгдэе. Ардчилсан Монгол оронд үзэл бодлоор нь гадуурхан, цагдаагаар шалгуулж байгаа анхны тохиолдол энэ боллоо.

МАН эрх мэдлээрээ далайлган цагдаагийн байгууллагыг улс төрийн бохир заваан тоглоомдоо ашигладагийн хамгийн шинэ баримт энэ мөн. Ямар нэгэн намыг шүүмжилсэн иргэнийг цагдаагаар шалгуулж мөрдүүлдэг болж байгаа юм байна. Тэгвэл энэ олон намыг шүүмжлээд байгаа бүх иргэд, тэр дундаа өрсөлдөгч намаа шүүмжилдэг энэ олон намын гишүүд бүгд цагдаагаар шалгуулах ёстой болж таарах нь. Тэгээд 1922 оны Д.Бодоо, Г.Чагдаржаваас өгсүүлээд 1982 оны С.Жалан-Аажав хүртэлх хэлмэгдүүлэлтээ давтах юм байх. Ардчилсан Монгол оронд ийм гутамшигт түүх давтагдаж болзошгүй боллоо. Шударга иргэд, иргэний байгууллагууд, улс төрийн бусад намууд энэ зүй бус үзэгдэлтэй тэмцэж, дуу хоолойгоо нэгтгэхийг уриалая. Иргэн Галигаагийн Баярсайханыг хэлмэгдүүлж болзошгүй байгаа тул зарим иргэн, иргэний байгууллага, улс төрийн намуудад түүний нийтэлж, нэвтрүүлсэн материалуудын бүрэн бүтэн бичлэгийг баримт болгон хадгалуулсан болно. Ийм зүйлийг бага дээр нь таслан зогсоохгүй аваас, коммунист хэлмэгдүүлэлт дахин сэргэхэд ойрхон болжээ! Н.Энхбаярыг баривчилсан явдал чухам юуны эхлэл вэ?! Дараагийн ээлж нь лав сөрөг хүчнийхэн байж таарна. МАН коммунист арга барилаасаа огтхон салаагүй байна шүү гэдэг нь 7 сарын 1-ний хэрэг болон дээр дурдсан үйлдэлээс илт харагдаж байна.

Үүнтэй холбогдуулан Монгол ардын Шударга ёс бүлэгийн ахлагч Галигаагийн Баярсайханы дурсамжийг хавсаргав.

Би 1985 онд Ховд дахь УБДС-ийн 2 дугаар дамжааны оюутан байхдаа Жамбын Батмөнх даргад тухайн үеийн нам улс төр, нийгмийн байдлыг шүүмжилж захиа бичсэн. Тэр захиа эзэндээ очсон эсэх бүү мэд, захидал явуулаад арав хонолгүй бөөн хэрэг мандав. МАХН-ын Улс төрийн товчооны гишүүн (орлогч гишүүн ч байлуу даа), Намын хянан шалгах хорооны дарга Б.Ламжавын удирдамжтай албан даалгавар аймгийн намын хороонд иржээ. Тухайн үед Ховд аймгийн намын хорооны 1 дүгээр нарийн бичгийн дарга Ж.Түмэнжаргал тэр сүртэй бичгийг надад уншуулалгүй, хуудас эргэлдүүлэн харуулж байв. Нөгөө муу оюутан чинь Ж.Түмэнжаргал даргынхаас гадна, ректор Н.Жадамбаа, Ховдын цагдан сэргийлэх хэлтэс дэх НАХЯ-ны төлөөлөгч Д.Шонхоо нарын өрөөнд өнждөг ажилтай боллоо. Энэ хүмүүс одоо Улаанбаатар хотод энх тунх амьдарч байгаа. Ховд дахь УБДС-ийн дотуур байранд надтай найзалдаг байсан Өвөр Монголын гурван оюутнаас нэг сонин хэлбэрийн араажав, англи номнууд хурааж авсан. Тэд Америкийн дуу хоолой радиогоор ингэж ярилаа гэж надад хэлдэг, би ч тэдний ярианаас социализмын сүүдэртэй талыг анзаарсан. Одоо бодоход Хятадын оюутнууд биднээс илүү мэдээлэлтэй байж, Бээжингийн Тянь-Аньминий талбайн яргаллаас дөрөвхөн жилийн өмнө шүү дээ. Надаас Чой. Лувсанжавын Англи хэл өөрөө сурах бичиг гэдэг номыг ноцтой баримт болгон хурааж авав. Намын Төв хорооны шалгалт Ховдод гурван сар үргэлжилж, намын суртал ухуулгын ажил тэр хэрийн ундарсан. Миний шүүмжлэлд нэр дурдагдсан дунд шатны албан хаагчдад арга хэмжээ авахын зэрэгцээ, намайг ч зүгээр орхилгүй сургуулиас жилийн чөлөө өгч Зэрэг сумаас гарахыг хориглов. Миний бие 1989 он хүртэл Нийгмийг аюулаас хамгаалах яам, Цагдан сэргийлэх байгууллагын хатуу хараа хяналтан дор хавчигдаж явсан. Өнөөдөр харин ийм юм болно гэж зүүдэлсэн ч үгүй явлаа. Хорин долоон жилийн тэртээх цаг үеэс өөрчлөгдсөн зүйл байгаа ч юм уу даа.

Одоогоос арван жилийн өмнө УИХ-ын дарга Л.Энэбиш зуурдаар хорвоог орхив. Түүний үхлийн шалтгаан нэлээн нууцлагдмал, цусны даралт ихтэй байсан гэдгээс өөр мэдээлэл гарахгүй удсан. Одоо УИХ-ын гишүүн болсон хүү Э.Мөнх-Очир Их Тэнгэрийн зам засвартай байснаас түргэний тэрэг гурав дөрвөн цагийн дараа ирсэн хэмээн мэдэгдэж хэргийн учир жаахан ил болсон. Төрийн тусгай хамгаалалтын газар, эрүүл мэндийн болон дэд бүтцийн яамны ажлын уялдаа холбоо муу, хариуцлагагүй байдал нөлөөлсөн гэдэг илэрхий байгаа биз. 2002 оны хавар МАХН-ын Шударга ёс бүлгээс (тухайн үед миний удирддаг бүлэг ийм нэртэй байв. Г.Б) эрүүл мэндийн сайд П.Нямдаваа, дэд бүтэцийн сайд Б.Жигжид нарт хариуцлага тооцохыг Засгийн газраас шаардан мэдэгдэл гаргаж байсан. Манай мэдэгдлийг тэр үеийн хараат бус, чөлөөт хэвлэл Өдрийн сонин-д бүрэн эхээр нь нийтэлсэн. Гэтэл нөгөө Нямдаваа, Жигжид нарын намаас (одоогийн МАН) өнөөдрийнх шиг гүтгэлээ, барилаа гэсэн нотолгоогүй өргөдөл гаргаад цагдаагийн газартаа өгчихсөн юмсанж. Тэгээд л Өдрийн сонин-ы редакц болон ажилгүй Галигаагийн Баярсайханы гэрт цагдаагийн десант бууж, манай цагдаагийн сүр жавхаа гэдгийг үзүүлэх шиг болов. Цагдаа нар ч яахав тушаалаар яваа биз, цаад эзэд нь хэн бэ гэдгийг одоо болтол мэдээгүй өнгөрсөн. Төрийн дээд албан тушаалтны эрүүл мэнд, зам харилцаатай холбогдох асуудал дээр эдгээр сайдын хариуцсан салбарт алдаа дутагдал гарсан байна гэж шүүмжлээд, сайд нарт хариуцлага тооцохыг л шаардсан. Тэгтэл бүр Л.Энэбиш даргыг Нямдаваа, Жигжид нар нухчихсан гэж бичсэн мэтээр мушгин гуйвуулж хэрэгт унагах гэж оролддог юм байна. Цагаан дээр хараар бичсэн юмыг буруугаар мушгиад, мугуйдлаад байхын цаана ямар нэгэн захиалагч байнаа даа. Ер нь бол би нийтлүүлсэн, нэвтрүүлсэн бүх зүйлээ хадгалж байдаг. Хашир хүн гэж хаширсан хүнийг хэлнэ биз дээ. Тухайн үед Өдрийн сонин энэ бүх булхайг илчилж, гадаад дотоодын байгууллагууд эсэргүүцэл илэрхийлээгүй бол мань мэтийг барьж хориод баллаж тавих байсан биз. Халдашгүй дархан эрхийг нь зөрчөөд УИХ-ын гишүүн Л.Гүндалайг тэр үед яаж чирж гулдарч байлаа даа, таминь. Ерөнхий сайд, УИХ-ын дарга, Ерөнхийлөгч байсан Намбарын Энхбаярыг яаж байна! Хажууд нь Галигаагийн Баярсайхан мэтийг бол зүгээр чихдээд л явна, намайг хамгаалах миний гэсэн нам ч байх биш. Миний үг үнэн байдаг учир МАН-ын зүгээс Энэ нь ингээд буруу байна гэж ганц үг ганхийж байсан удаагүй. Харин цагдаагаараа шалгуулж, энэ хүн буруутай юм байна гэсэн мээсэжийг иргэдийн тархи толгойд өгөх гэдэг нэг муу хөгийн аргатай. МАН-ын энэ бохир аргыг иргэд төдийлөн мэдэхгүй, за энэ Галигаагийн Баярсайхан чинь бөөн хэрэг мандуулж дээ гэж гэнэн ойлголт авдаг биз. Өнгөрсөн долоо хоногт Сүхбаатар дүүргийн цагдаагийн хэлтэст намайг хоёр ч удаа дуудсан. Тэр үед дайралдсан, утасдсан хүмүүс гэхэд л намайг дор хаяж эрүүлжүүлэгдсэн гэж бодоо бизээ. Хэлмэгдүүлнэ гэхээр 37 оныг л санадаг гэнэн хүмүүс зөндөө байдаг, аль эртний явдал мэт бодоцгоодог. Энэ сүүдэр миний амьдралыг гурван ч удаа дайрлаа. Социализмын 1985 онд, ардчилалын 2002, 2012 онуудад тохиож байна. Арваад хоногийн өмнөөс өрнөж буй энэ үйл явдал сүүлийнх нь ч биш байх.

Монгол ардын Шударга ёс бүлэг

2012.04.13

Холбоо барих

Монгол ардын Шударга ёс бүлгийн ахлагч Галигаагийн Баярсайхан

Утас 88027077, 93120584

E.mail [email protected]

Facebook.com Bayarsaihan Galigaa

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Хэлмэгдүүлэлт сэргэж байгааг Монгол ардын Шударга ёс бүлгээс дахин анхааруулж байна!

хууль эрх зүйн талаасаа зөрчилтэй үйл явдал боллоо гэдгийг Монголын ард түмэн нүдээрээ харлаа. Намбарын Энхбаяр шударга үнэнийг хэлснийхээ төлөө ингэж адлагдаж, цаашдаа хэлмэгдэх юм байна гэж Монгол ардын Шударга ёс бүлэг үзэж байна.

Хоёр. 2008 оны сонгуулиар УИХ-д МАХН 45, АН 28, ИЗН 1, ИХН-Ногоон намын намын эвсэл 1, бие даагч иргэн 1 суудал авсан. Сонгуулийн булхай луйварын талаар амаа чилтэл ярьцгаасан ч, тухайн үед Онц байдал тогтоогдсоныг далимдуулан албан ёсоор шалгаж тогтоосон зүйл үгүй. Ингэхээр зөв ч бай, буруу ч бай ард түмний сонголт дээр дурдсанаар болж таарсан. Үндсэн хуулийн заалтын дагуу МАХН дангаараа Засгийн газраа бүрдүүлж, тэнгэрт тулгасан амлалтаа биелүүлэх үүрэгтэй болов. Бүтэлгүй амлалтандаа бантсан МАХН Үндсэн хуулийн зарчмаас татгалзаж эвсэлийн Засгийн газар байгуулахаар АН-ыг гуйлаа. Энэ ч яахав, олон яригдсан сэдэв.

Хамгийн гол нь 2008 оны сонгуулиар ялсан нам маань юу болоод явчихав? Жирийн иргэд байтугай, учир мэдэх хүн ч ойлгоход хэцүү нөхцөл байдал үүссэн байна. Ялан дийлэгч МАХН шинэ нам болчихсон ч байх шиг, МАН гэдэг хэн ч санал өгөөгүй шинэ нам эрх баригч болчихсон ч байх шиг. Ингэж хөл толгойгоо алдана гэж байх уу даа. Сөрөг хүчний намууд нэрээ сольдог болохоос эрх баригч нам нэрээ сольж байсан нь дэлхийн улс төрийн намуудын түүхэнд бараг алга. ИЗН, ИХН-Ногоон намын эвсэл гэх парламентын намууд бас хэврэг нэгдэл, нэр усны маргаанаас болоод байгаа эсэх нь сайн анзаарагдахгүй байдалтай. ИЗН-аас сонгогдсон С.Оюун, ИХН-Ногоон намын эвсэлээс сонгогдсон Д.Энхбат хоёр ИЗНН хэмээх шинэ намын дарга нар болжээ. Гэхдээ ИЗН, ИХН-Ногоон намын эвсэл зэрэг ганц суудалтай намууд нэгдэх нийлэх, бусадтай эвсэх зэргийг ойлгож болох талтай.

2008 онд УИХ-ыг бүрдүүлсэн намуудаас ганцхан АН нэр бүтэн, зүс хэвээр үлдсэн байна. Энэ нь улс төрийн байгууллагын хувьд АН бусдаасаа илүү бэхэжсэн гэдгийн илэрхийлэл юм. Бас АН-ын дарга Н.Алтанхуягийн удирдлагын арга барил бусад намын дарга нарынхаас илүү оновчтой байгааг харуулж байна. Ер нь дээд хүн суудлаа олохгүй бол, доод хүн гүйдлээ олохгүй гэдэг л болоод байна. С.Баярын үеэс ерэн жилийн түүхтэй МАХН хэдэн хэсэг болон хуваагдаж, тарж бутарлаа. МАХН-аас МАХН, МАН, ХМХН гээд гурван нам төрж, тус тусын зам мөрийг хөөж одов. Үүний үр дүнд МАХН-ын олон арван мянган жирийн гишүүд намын харьяалалгүй хоцорсон нь нэг их муу зүйл биш. Намын гишүүнчлэл, талцалыг багасгая гээд байгаа нөхцөлд МАХН-ын хагарал бутрал нь цаасан дээрх худал тоог амьдралд ойртуулж өглөө. МАХН-ын хоёр мянга гаруй гишүүдийг эгнээндээ нэгтгэсэн Монгол ардын Шударга ёс бүлэг улс төрийн намаас хамааралгүй болж, иргэний хариуцлагатай хөдөлгөөний хэлбэрээр үйл ажиллагаагаа явуулах болов. Ийм сайн зүйл байгаа боловч, энэ хагарал бутрал 2012 оны УИХ-ын сонгуулийн өмнө тухайн намдаа хасах оноо авчирлаа.

Дээр дурдсанчлан ялан дийлэгч МАХН шинэ нам болж, МАН гэдэг хэн ч санал өгөөгүй шинэ нам эрх баригч болсон нь ойлгомжгүй нөхцөл байдал, ээдрээтэй асуудал үүсгэх шахлаа. Сонгуулийн будлиан, 7 сарын нэгний хэрэг явдал, бэлэн мөнгөний бүтэлгүй амлалт зэргийн хариуцлагаас бултаж, эзэнгүйдүүлэх санаархал энэ бүхний цаана нуугдаж байсан нь өдөр ирэх бүр тодорхой боллоо. Хаашаа ч бултах газаргүй, МАН энэ бүхний өмнө хариуцлага хүлээх болно гэдгийг сонгогчид харин хэнээр ч хэлүүлэлтгүй мэдэж байгаа нь сайн хэрэг. Цаашид УИХ-д 39 буюу түүнээс дээш суудал авсан нам нэр усаа сольж, хариуцлагаас бултах гэдэг энэ мэт буруу жишигийг хуулиар хязгаарлавал зохино.

Шинээр бүртгэгдсэн гэх МАХН шинэ нам уу, шинээр байгуулагдсан МАН шинэ нам уу гэдэг л хэн бүхний толгойг эргүүлсэн бөөн будлиантай явдал болж буйг хэлэхээс өөр арга алга. МАХН болж нэрээ өөрчилсөн 1924 оноос эхлээд МАН болж эртний буюу анхны нэрээ сэргээсэн 2011 он хүртэлх ерээд жилийн түүхийг МАН-ынхан дурсах ч дургүй болов. Дурсахаас айдаг болсон гэвэл үнэнд илүү нийцнэ. Үүгээрээ МАН түүхэн хариуцлагаас хүртэл бултах гэж оролдож байна. МАН-ын санхүүжилтээр бүтээгдсэн Долоон бурхан харвадаггүй гэдэг кино үүний нэг нотолгоо юм. Монголын түүхийн 1921-1923 оны зурвас хэсгийг цойлдон авч бүтээсэн энэ кинонд Ардын намын анхны долоогийн эрх мэдлийн төлөөх зөрчил, 1924 оны халуун үйл явдлын талаар ганхийсэнгүй. Бүх бурууг Оросуудад тохжээ. Коминтерн МАН-д чиглэл өгч байсан нь үнэн, МАН ч коминтерний нэрийг барьж булхайгаа халхавчилж байсан нь тэрнээс ер дутахгүй. Долоон бурхан нь харваад дуусч байгаа энэ кино түүхэн үнэнийг хэрхэн гуйвуулдагийн нэгэн баримт болж үлдлээ. МАХН шинэ нам уу, МАН шинэ нам уу гэдгийн аль ч учрыг олохгүй байсаар иргэд сонгогчид УИХ-ын сонгуультай золгож байна.

Гурав. Бүтэлгүй амлалтаас үлдэж хоцорсон нэг сая төгрөгөө хэзээ өгөх бол гэж ард түмэн бултаараа МАН-ыг мэлтийтэл харсаар цөхрөнгөө барлаа. Сонгуулийн маргааш өгнө гэж хулхин дээр цэцэг ургуулаад байсан чинь яалаа? Саяхан АН-ын дарга Н.Алтанхуяг мэдэгдэл хийлээ, уг нь хамтарсан мэдэгдэл хийх гэж МАН-ын дарга С.Батболдыг урьсан боловч тэрбээр ирээгүй юм байна. Бүр өнгөрсөн жил УИХ, Засгийн газрын түвшинд иргэн бүрт нэг сая төгрөг олгох шийдвэр гарсаныг Н.Алтанхуяг дарга баримт дэлгэн ярилаа. Төсөвт тусгачихсан байгаа энэ мөнгөө тараахгүй юунд зарцуулах гээд байгаа юм бол? Амласан мөнгөө өг л дөө гэж ард түмэн царай алдаж явах ёстой юу? Чадахгүй бол яах гэж худлаа амласан юм гэх мэт олон асуулт ар араасаа урган гарч байгааг МАН-ын Засгийн газарт дахин сануулая.

Дөрөв. Эрх баригч намын буруу зөрүү үйл ажиллагааг шүүмжилсэн гэж МАН-ын эрхтэн дархтанууд Монгол ардын Шударга ёс бүлэгийн ахлагч Галигаагийн Баярсайханд хилс хэрэг тулгахаар улайран оролдож эхэллээ. Ингэхдээ бүр өнгөрсөн зууны хорь, гучаад оны арга барилаа сэргээн хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөн нь илт байгаа. МАН гэдэг чинь хэн юм бэ, одоо хэдэн он юм бэ? МАН-аас өргөдөл гаргаж Монгол ардын Шударга ёс бүлэгийн ахлагч Галигаагийн Баярсайханыг Сүхбаатар дүүргийн цагдаагийн хэлтэсээр шалгуулж байна. Цагдаагийн байгууллагад ийм асуудлыг шалгах эрх, үүрэгийн алин ч байхгүй. Нөгөө талаар аливаа нэг байгууллагын нэр төрийг хамгаалах тухай хуулийн зохицуулалт үгүй, тийм зүйл ч байх ёсгүй гэдгийг МАН гэдэг байгууллагынхан одоо болтол мэддэггүй юм байна. МАН-ын нэр хүндийг МАН өөрөө хамгаалах ёстой болохоос хууль хяналтын байгууллага МАН гэдэг нэгэн байгууллагын нэр хүндийг хамгаалж байх үүрэг хүлээхгүй, тэгж ч болохгүй. Монгол ардын Шударга ёс бүлэг болон түүний ахлагч Галигаагийн Баярсайхан баримт түшиглэн үнэнийг хэлсэн, шүүмжилсэн. Ямар ч худал хуурмаг зүйл яриагүй, бичээгүй гэдгээ хариуцлагатай мэдэгдэе. Ардчилсан Монгол оронд үзэл бодлоор нь гадуурхан, цагдаагаар шалгуулж байгаа анхны тохиолдол энэ боллоо.

МАН эрх мэдлээрээ далайлган цагдаагийн байгууллагыг улс төрийн бохир заваан тоглоомдоо ашигладагийн хамгийн шинэ баримт энэ мөн. Ямар нэгэн намыг шүүмжилсэн иргэнийг цагдаагаар шалгуулж мөрдүүлдэг болж байгаа юм байна. Тэгвэл энэ олон намыг шүүмжлээд байгаа бүх иргэд, тэр дундаа өрсөлдөгч намаа шүүмжилдэг энэ олон намын гишүүд бүгд цагдаагаар шалгуулах ёстой болж таарах нь. Тэгээд 1922 оны Д.Бодоо, Г.Чагдаржаваас өгсүүлээд 1982 оны С.Жалан-Аажав хүртэлх хэлмэгдүүлэлтээ давтах юм байх. Ардчилсан Монгол оронд ийм гутамшигт түүх давтагдаж болзошгүй боллоо. Шударга иргэд, иргэний байгууллагууд, улс төрийн бусад намууд энэ зүй бус үзэгдэлтэй тэмцэж, дуу хоолойгоо нэгтгэхийг уриалая. Иргэн Галигаагийн Баярсайханыг хэлмэгдүүлж болзошгүй байгаа тул зарим иргэн, иргэний байгууллага, улс төрийн намуудад түүний нийтэлж, нэвтрүүлсэн материалуудын бүрэн бүтэн бичлэгийг баримт болгон хадгалуулсан болно. Ийм зүйлийг бага дээр нь таслан зогсоохгүй аваас, коммунист хэлмэгдүүлэлт дахин сэргэхэд ойрхон болжээ! Н.Энхбаярыг баривчилсан явдал чухам юуны эхлэл вэ?! Дараагийн ээлж нь лав сөрөг хүчнийхэн байж таарна. МАН коммунист арга барилаасаа огтхон салаагүй байна шүү гэдэг нь 7 сарын 1-ний хэрэг болон дээр дурдсан үйлдэлээс илт харагдаж байна.

Үүнтэй холбогдуулан Монгол ардын Шударга ёс бүлэгийн ахлагч Галигаагийн Баярсайханы дурсамжийг хавсаргав.

Би 1985 онд Ховд дахь УБДС-ийн 2 дугаар дамжааны оюутан байхдаа Жамбын Батмөнх даргад тухайн үеийн нам улс төр, нийгмийн байдлыг шүүмжилж захиа бичсэн. Тэр захиа эзэндээ очсон эсэх бүү мэд, захидал явуулаад арав хонолгүй бөөн хэрэг мандав. МАХН-ын Улс төрийн товчооны гишүүн (орлогч гишүүн ч байлуу даа), Намын хянан шалгах хорооны дарга Б.Ламжавын удирдамжтай албан даалгавар аймгийн намын хороонд иржээ. Тухайн үед Ховд аймгийн намын хорооны 1 дүгээр нарийн бичгийн дарга Ж.Түмэнжаргал тэр сүртэй бичгийг надад уншуулалгүй, хуудас эргэлдүүлэн харуулж байв. Нөгөө муу оюутан чинь Ж.Түмэнжаргал даргынхаас гадна, ректор Н.Жадамбаа, Ховдын цагдан сэргийлэх хэлтэс дэх НАХЯ-ны төлөөлөгч Д.Шонхоо нарын өрөөнд өнждөг ажилтай боллоо. Энэ хүмүүс одоо Улаанбаатар хотод энх тунх амьдарч байгаа. Ховд дахь УБДС-ийн дотуур байранд надтай найзалдаг байсан Өвөр Монголын гурван оюутнаас нэг сонин хэлбэрийн араажав, англи номнууд хурааж авсан. Тэд Америкийн дуу хоолой радиогоор ингэж ярилаа гэж надад хэлдэг, би ч тэдний ярианаас социализмын сүүдэртэй талыг анзаарсан. Одоо бодоход Хятадын оюутнууд биднээс илүү мэдээлэлтэй байж, Бээжингийн Тянь-Аньминий талбайн яргаллаас дөрөвхөн жилийн өмнө шүү дээ. Надаас Чой. Лувсанжавын Англи хэл өөрөө сурах бичиг гэдэг номыг ноцтой баримт болгон хурааж авав. Намын Төв хорооны шалгалт Ховдод гурван сар үргэлжилж, намын суртал ухуулгын ажил тэр хэрийн ундарсан. Миний шүүмжлэлд нэр дурдагдсан дунд шатны албан хаагчдад арга хэмжээ авахын зэрэгцээ, намайг ч зүгээр орхилгүй сургуулиас жилийн чөлөө өгч Зэрэг сумаас гарахыг хориглов. Миний бие 1989 он хүртэл Нийгмийг аюулаас хамгаалах яам, Цагдан сэргийлэх байгууллагын хатуу хараа хяналтан дор хавчигдаж явсан. Өнөөдөр харин ийм юм болно гэж зүүдэлсэн ч үгүй явлаа. Хорин долоон жилийн тэртээх цаг үеэс өөрчлөгдсөн зүйл байгаа ч юм уу даа.

Одоогоос арван жилийн өмнө УИХ-ын дарга Л.Энэбиш зуурдаар хорвоог орхив. Түүний үхлийн шалтгаан нэлээн нууцлагдмал, цусны даралт ихтэй байсан гэдгээс өөр мэдээлэл гарахгүй удсан. Одоо УИХ-ын гишүүн болсон хүү Э.Мөнх-Очир Их Тэнгэрийн зам засвартай байснаас түргэний тэрэг гурав дөрвөн цагийн дараа ирсэн хэмээн мэдэгдэж хэргийн учир жаахан ил болсон. Төрийн тусгай хамгаалалтын газар, эрүүл мэндийн болон дэд бүтцийн яамны ажлын уялдаа холбоо муу, хариуцлагагүй байдал нөлөөлсөн гэдэг илэрхий байгаа биз. 2002 оны хавар МАХН-ын Шударга ёс бүлгээс (тухайн үед миний удирддаг бүлэг ийм нэртэй байв. Г.Б) эрүүл мэндийн сайд П.Нямдаваа, дэд бүтэцийн сайд Б.Жигжид нарт хариуцлага тооцохыг Засгийн газраас шаардан мэдэгдэл гаргаж байсан. Манай мэдэгдлийг тэр үеийн хараат бус, чөлөөт хэвлэл Өдрийн сонин-д бүрэн эхээр нь нийтэлсэн. Гэтэл нөгөө Нямдаваа, Жигжид нарын намаас (одоогийн МАН) өнөөдрийнх шиг гүтгэлээ, барилаа гэсэн нотолгоогүй өргөдөл гаргаад цагдаагийн газартаа өгчихсөн юмсанж. Тэгээд л Өдрийн сонин-ы редакц болон ажилгүй Галигаагийн Баярсайханы гэрт цагдаагийн десант бууж, манай цагдаагийн сүр жавхаа гэдгийг үзүүлэх шиг болов. Цагдаа нар ч яахав тушаалаар яваа биз, цаад эзэд нь хэн бэ гэдгийг одоо болтол мэдээгүй өнгөрсөн. Төрийн дээд албан тушаалтны эрүүл мэнд, зам харилцаатай холбогдох асуудал дээр эдгээр сайдын хариуцсан салбарт алдаа дутагдал гарсан байна гэж шүүмжлээд, сайд нарт хариуцлага тооцохыг л шаардсан. Тэгтэл бүр Л.Энэбиш даргыг Нямдаваа, Жигжид нар нухчихсан гэж бичсэн мэтээр мушгин гуйвуулж хэрэгт унагах гэж оролддог юм байна. Цагаан дээр хараар бичсэн юмыг буруугаар мушгиад, мугуйдлаад байхын цаана ямар нэгэн захиалагч байнаа даа. Ер нь бол би нийтлүүлсэн, нэвтрүүлсэн бүх зүйлээ хадгалж байдаг. Хашир хүн гэж хаширсан хүнийг хэлнэ биз дээ. Тухайн үед Өдрийн сонин энэ бүх булхайг илчилж, гадаад дотоодын байгууллагууд эсэргүүцэл илэрхийлээгүй бол мань мэтийг барьж хориод баллаж тавих байсан биз. Халдашгүй дархан эрхийг нь зөрчөөд УИХ-ын гишүүн Л.Гүндалайг тэр үед яаж чирж гулдарч байлаа даа, таминь. Ерөнхий сайд, УИХ-ын дарга, Ерөнхийлөгч байсан Намбарын Энхбаярыг яаж байна! Хажууд нь Галигаагийн Баярсайхан мэтийг бол зүгээр чихдээд л явна, намайг хамгаалах миний гэсэн нам ч байх биш. Миний үг үнэн байдаг учир МАН-ын зүгээс Энэ нь ингээд буруу байна гэж ганц үг ганхийж байсан удаагүй. Харин цагдаагаараа шалгуулж, энэ хүн буруутай юм байна гэсэн мээсэжийг иргэдийн тархи толгойд өгөх гэдэг нэг муу хөгийн аргатай. МАН-ын энэ бохир аргыг иргэд төдийлөн мэдэхгүй, за энэ Галигаагийн Баярсайхан чинь бөөн хэрэг мандуулж дээ гэж гэнэн ойлголт авдаг биз. Өнгөрсөн долоо хоногт Сүхбаатар дүүргийн цагдаагийн хэлтэст намайг хоёр ч удаа дуудсан. Тэр үед дайралдсан, утасдсан хүмүүс гэхэд л намайг дор хаяж эрүүлжүүлэгдсэн гэж бодоо бизээ. Хэлмэгдүүлнэ гэхээр 37 оныг л санадаг гэнэн хүмүүс зөндөө байдаг, аль эртний явдал мэт бодоцгоодог. Энэ сүүдэр миний амьдралыг гурван ч удаа дайрлаа. Социализмын 1985 онд, ардчилалын 2002, 2012 онуудад тохиож байна. Арваад хоногийн өмнөөс өрнөж буй энэ үйл явдал сүүлийнх нь ч биш байх.

Монгол ардын Шударга ёс бүлэг

2012.04.13

Холбоо барих

Монгол ардын Шударга ёс бүлгийн ахлагч Галигаагийн Баярсайхан

Утас 88027077, 93120584

E.mail [email protected]

Facebook.com Bayarsaihan Galigaa

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Хэлмэгдүүлэлт сэргэж байгааг Монгол ардын Шударга ёс бүлгээс дахин анхааруулж байна!

хууль эрх зүйн талаасаа зөрчилтэй үйл явдал боллоо гэдгийг Монголын ард түмэн нүдээрээ харлаа. Намбарын Энхбаяр шударга үнэнийг хэлснийхээ төлөө ингэж адлагдаж, цаашдаа хэлмэгдэх юм байна гэж Монгол ардын Шударга ёс бүлэг үзэж байна.

Хоёр. 2008 оны сонгуулиар УИХ-д МАХН 45, АН 28, ИЗН 1, ИХН-Ногоон намын намын эвсэл 1, бие даагч иргэн 1 суудал авсан. Сонгуулийн булхай луйварын талаар амаа чилтэл ярьцгаасан ч, тухайн үед Онц байдал тогтоогдсоныг далимдуулан албан ёсоор шалгаж тогтоосон зүйл үгүй. Ингэхээр зөв ч бай, буруу ч бай ард түмний сонголт дээр дурдсанаар болж таарсан. Үндсэн хуулийн заалтын дагуу МАХН дангаараа Засгийн газраа бүрдүүлж, тэнгэрт тулгасан амлалтаа биелүүлэх үүрэгтэй болов. Бүтэлгүй амлалтандаа бантсан МАХН Үндсэн хуулийн зарчмаас татгалзаж эвсэлийн Засгийн газар байгуулахаар АН-ыг гуйлаа. Энэ ч яахав, олон яригдсан сэдэв.

Хамгийн гол нь 2008 оны сонгуулиар ялсан нам маань юу болоод явчихав? Жирийн иргэд байтугай, учир мэдэх хүн ч ойлгоход хэцүү нөхцөл байдал үүссэн байна. Ялан дийлэгч МАХН шинэ нам болчихсон ч байх шиг, МАН гэдэг хэн ч санал өгөөгүй шинэ нам эрх баригч болчихсон ч байх шиг. Ингэж хөл толгойгоо алдана гэж байх уу даа. Сөрөг хүчний намууд нэрээ сольдог болохоос эрх баригч нам нэрээ сольж байсан нь дэлхийн улс төрийн намуудын түүхэнд бараг алга. ИЗН, ИХН-Ногоон намын эвсэл гэх парламентын намууд бас хэврэг нэгдэл, нэр усны маргаанаас болоод байгаа эсэх нь сайн анзаарагдахгүй байдалтай. ИЗН-аас сонгогдсон С.Оюун, ИХН-Ногоон намын эвсэлээс сонгогдсон Д.Энхбат хоёр ИЗНН хэмээх шинэ намын дарга нар болжээ. Гэхдээ ИЗН, ИХН-Ногоон намын эвсэл зэрэг ганц суудалтай намууд нэгдэх нийлэх, бусадтай эвсэх зэргийг ойлгож болох талтай.

2008 онд УИХ-ыг бүрдүүлсэн намуудаас ганцхан АН нэр бүтэн, зүс хэвээр үлдсэн байна. Энэ нь улс төрийн байгууллагын хувьд АН бусдаасаа илүү бэхэжсэн гэдгийн илэрхийлэл юм. Бас АН-ын дарга Н.Алтанхуягийн удирдлагын арга барил бусад намын дарга нарынхаас илүү оновчтой байгааг харуулж байна. Ер нь дээд хүн суудлаа олохгүй бол, доод хүн гүйдлээ олохгүй гэдэг л болоод байна. С.Баярын үеэс ерэн жилийн түүхтэй МАХН хэдэн хэсэг болон хуваагдаж, тарж бутарлаа. МАХН-аас МАХН, МАН, ХМХН гээд гурван нам төрж, тус тусын зам мөрийг хөөж одов. Үүний үр дүнд МАХН-ын олон арван мянган жирийн гишүүд намын харьяалалгүй хоцорсон нь нэг их муу зүйл биш. Намын гишүүнчлэл, талцалыг багасгая гээд байгаа нөхцөлд МАХН-ын хагарал бутрал нь цаасан дээрх худал тоог амьдралд ойртуулж өглөө. МАХН-ын хоёр мянга гаруй гишүүдийг эгнээндээ нэгтгэсэн Монгол ардын Шударга ёс бүлэг улс төрийн намаас хамааралгүй болж, иргэний хариуцлагатай хөдөлгөөний хэлбэрээр үйл ажиллагаагаа явуулах болов. Ийм сайн зүйл байгаа боловч, энэ хагарал бутрал 2012 оны УИХ-ын сонгуулийн өмнө тухайн намдаа хасах оноо авчирлаа.

Дээр дурдсанчлан ялан дийлэгч МАХН шинэ нам болж, МАН гэдэг хэн ч санал өгөөгүй шинэ нам эрх баригч болсон нь ойлгомжгүй нөхцөл байдал, ээдрээтэй асуудал үүсгэх шахлаа. Сонгуулийн будлиан, 7 сарын нэгний хэрэг явдал, бэлэн мөнгөний бүтэлгүй амлалт зэргийн хариуцлагаас бултаж, эзэнгүйдүүлэх санаархал энэ бүхний цаана нуугдаж байсан нь өдөр ирэх бүр тодорхой боллоо. Хаашаа ч бултах газаргүй, МАН энэ бүхний өмнө хариуцлага хүлээх болно гэдгийг сонгогчид харин хэнээр ч хэлүүлэлтгүй мэдэж байгаа нь сайн хэрэг. Цаашид УИХ-д 39 буюу түүнээс дээш суудал авсан нам нэр усаа сольж, хариуцлагаас бултах гэдэг энэ мэт буруу жишигийг хуулиар хязгаарлавал зохино.

Шинээр бүртгэгдсэн гэх МАХН шинэ нам уу, шинээр байгуулагдсан МАН шинэ нам уу гэдэг л хэн бүхний толгойг эргүүлсэн бөөн будлиантай явдал болж буйг хэлэхээс өөр арга алга. МАХН болж нэрээ өөрчилсөн 1924 оноос эхлээд МАН болж эртний буюу анхны нэрээ сэргээсэн 2011 он хүртэлх ерээд жилийн түүхийг МАН-ынхан дурсах ч дургүй болов. Дурсахаас айдаг болсон гэвэл үнэнд илүү нийцнэ. Үүгээрээ МАН түүхэн хариуцлагаас хүртэл бултах гэж оролдож байна. МАН-ын санхүүжилтээр бүтээгдсэн Долоон бурхан харвадаггүй гэдэг кино үүний нэг нотолгоо юм. Монголын түүхийн 1921-1923 оны зурвас хэсгийг цойлдон авч бүтээсэн энэ кинонд Ардын намын анхны долоогийн эрх мэдлийн төлөөх зөрчил, 1924 оны халуун үйл явдлын талаар ганхийсэнгүй. Бүх бурууг Оросуудад тохжээ. Коминтерн МАН-д чиглэл өгч байсан нь үнэн, МАН ч коминтерний нэрийг барьж булхайгаа халхавчилж байсан нь тэрнээс ер дутахгүй. Долоон бурхан нь харваад дуусч байгаа энэ кино түүхэн үнэнийг хэрхэн гуйвуулдагийн нэгэн баримт болж үлдлээ. МАХН шинэ нам уу, МАН шинэ нам уу гэдгийн аль ч учрыг олохгүй байсаар иргэд сонгогчид УИХ-ын сонгуультай золгож байна.

Гурав. Бүтэлгүй амлалтаас үлдэж хоцорсон нэг сая төгрөгөө хэзээ өгөх бол гэж ард түмэн бултаараа МАН-ыг мэлтийтэл харсаар цөхрөнгөө барлаа. Сонгуулийн маргааш өгнө гэж хулхин дээр цэцэг ургуулаад байсан чинь яалаа? Саяхан АН-ын дарга Н.Алтанхуяг мэдэгдэл хийлээ, уг нь хамтарсан мэдэгдэл хийх гэж МАН-ын дарга С.Батболдыг урьсан боловч тэрбээр ирээгүй юм байна. Бүр өнгөрсөн жил УИХ, Засгийн газрын түвшинд иргэн бүрт нэг сая төгрөг олгох шийдвэр гарсаныг Н.Алтанхуяг дарга баримт дэлгэн ярилаа. Төсөвт тусгачихсан байгаа энэ мөнгөө тараахгүй юунд зарцуулах гээд байгаа юм бол? Амласан мөнгөө өг л дөө гэж ард түмэн царай алдаж явах ёстой юу? Чадахгүй бол яах гэж худлаа амласан юм гэх мэт олон асуулт ар араасаа урган гарч байгааг МАН-ын Засгийн газарт дахин сануулая.

Дөрөв. Эрх баригч намын буруу зөрүү үйл ажиллагааг шүүмжилсэн гэж МАН-ын эрхтэн дархтанууд Монгол ардын Шударга ёс бүлэгийн ахлагч Галигаагийн Баярсайханд хилс хэрэг тулгахаар улайран оролдож эхэллээ. Ингэхдээ бүр өнгөрсөн зууны хорь, гучаад оны арга барилаа сэргээн хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөн нь илт байгаа. МАН гэдэг чинь хэн юм бэ, одоо хэдэн он юм бэ? МАН-аас өргөдөл гаргаж Монгол ардын Шударга ёс бүлэгийн ахлагч Галигаагийн Баярсайханыг Сүхбаатар дүүргийн цагдаагийн хэлтэсээр шалгуулж байна. Цагдаагийн байгууллагад ийм асуудлыг шалгах эрх, үүрэгийн алин ч байхгүй. Нөгөө талаар аливаа нэг байгууллагын нэр төрийг хамгаалах тухай хуулийн зохицуулалт үгүй, тийм зүйл ч байх ёсгүй гэдгийг МАН гэдэг байгууллагынхан одоо болтол мэддэггүй юм байна. МАН-ын нэр хүндийг МАН өөрөө хамгаалах ёстой болохоос хууль хяналтын байгууллага МАН гэдэг нэгэн байгууллагын нэр хүндийг хамгаалж байх үүрэг хүлээхгүй, тэгж ч болохгүй. Монгол ардын Шударга ёс бүлэг болон түүний ахлагч Галигаагийн Баярсайхан баримт түшиглэн үнэнийг хэлсэн, шүүмжилсэн. Ямар ч худал хуурмаг зүйл яриагүй, бичээгүй гэдгээ хариуцлагатай мэдэгдэе. Ардчилсан Монгол оронд үзэл бодлоор нь гадуурхан, цагдаагаар шалгуулж байгаа анхны тохиолдол энэ боллоо.

МАН эрх мэдлээрээ далайлган цагдаагийн байгууллагыг улс төрийн бохир заваан тоглоомдоо ашигладагийн хамгийн шинэ баримт энэ мөн. Ямар нэгэн намыг шүүмжилсэн иргэнийг цагдаагаар шалгуулж мөрдүүлдэг болж байгаа юм байна. Тэгвэл энэ олон намыг шүүмжлээд байгаа бүх иргэд, тэр дундаа өрсөлдөгч намаа шүүмжилдэг энэ олон намын гишүүд бүгд цагдаагаар шалгуулах ёстой болж таарах нь. Тэгээд 1922 оны Д.Бодоо, Г.Чагдаржаваас өгсүүлээд 1982 оны С.Жалан-Аажав хүртэлх хэлмэгдүүлэлтээ давтах юм байх. Ардчилсан Монгол оронд ийм гутамшигт түүх давтагдаж болзошгүй боллоо. Шударга иргэд, иргэний байгууллагууд, улс төрийн бусад намууд энэ зүй бус үзэгдэлтэй тэмцэж, дуу хоолойгоо нэгтгэхийг уриалая. Иргэн Галигаагийн Баярсайханыг хэлмэгдүүлж болзошгүй байгаа тул зарим иргэн, иргэний байгууллага, улс төрийн намуудад түүний нийтэлж, нэвтрүүлсэн материалуудын бүрэн бүтэн бичлэгийг баримт болгон хадгалуулсан болно. Ийм зүйлийг бага дээр нь таслан зогсоохгүй аваас, коммунист хэлмэгдүүлэлт дахин сэргэхэд ойрхон болжээ! Н.Энхбаярыг баривчилсан явдал чухам юуны эхлэл вэ?! Дараагийн ээлж нь лав сөрөг хүчнийхэн байж таарна. МАН коммунист арга барилаасаа огтхон салаагүй байна шүү гэдэг нь 7 сарын 1-ний хэрэг болон дээр дурдсан үйлдэлээс илт харагдаж байна.

Үүнтэй холбогдуулан Монгол ардын Шударга ёс бүлэгийн ахлагч Галигаагийн Баярсайханы дурсамжийг хавсаргав.

Би 1985 онд Ховд дахь УБДС-ийн 2 дугаар дамжааны оюутан байхдаа Жамбын Батмөнх даргад тухайн үеийн нам улс төр, нийгмийн байдлыг шүүмжилж захиа бичсэн. Тэр захиа эзэндээ очсон эсэх бүү мэд, захидал явуулаад арав хонолгүй бөөн хэрэг мандав. МАХН-ын Улс төрийн товчооны гишүүн (орлогч гишүүн ч байлуу даа), Намын хянан шалгах хорооны дарга Б.Ламжавын удирдамжтай албан даалгавар аймгийн намын хороонд иржээ. Тухайн үед Ховд аймгийн намын хорооны 1 дүгээр нарийн бичгийн дарга Ж.Түмэнжаргал тэр сүртэй бичгийг надад уншуулалгүй, хуудас эргэлдүүлэн харуулж байв. Нөгөө муу оюутан чинь Ж.Түмэнжаргал даргынхаас гадна, ректор Н.Жадамбаа, Ховдын цагдан сэргийлэх хэлтэс дэх НАХЯ-ны төлөөлөгч Д.Шонхоо нарын өрөөнд өнждөг ажилтай боллоо. Энэ хүмүүс одоо Улаанбаатар хотод энх тунх амьдарч байгаа. Ховд дахь УБДС-ийн дотуур байранд надтай найзалдаг байсан Өвөр Монголын гурван оюутнаас нэг сонин хэлбэрийн араажав, англи номнууд хурааж авсан. Тэд Америкийн дуу хоолой радиогоор ингэж ярилаа гэж надад хэлдэг, би ч тэдний ярианаас социализмын сүүдэртэй талыг анзаарсан. Одоо бодоход Хятадын оюутнууд биднээс илүү мэдээлэлтэй байж, Бээжингийн Тянь-Аньминий талбайн яргаллаас дөрөвхөн жилийн өмнө шүү дээ. Надаас Чой. Лувсанжавын Англи хэл өөрөө сурах бичиг гэдэг номыг ноцтой баримт болгон хурааж авав. Намын Төв хорооны шалгалт Ховдод гурван сар үргэлжилж, намын суртал ухуулгын ажил тэр хэрийн ундарсан. Миний шүүмжлэлд нэр дурдагдсан дунд шатны албан хаагчдад арга хэмжээ авахын зэрэгцээ, намайг ч зүгээр орхилгүй сургуулиас жилийн чөлөө өгч Зэрэг сумаас гарахыг хориглов. Миний бие 1989 он хүртэл Нийгмийг аюулаас хамгаалах яам, Цагдан сэргийлэх байгууллагын хатуу хараа хяналтан дор хавчигдаж явсан. Өнөөдөр харин ийм юм болно гэж зүүдэлсэн ч үгүй явлаа. Хорин долоон жилийн тэртээх цаг үеэс өөрчлөгдсөн зүйл байгаа ч юм уу даа.

Одоогоос арван жилийн өмнө УИХ-ын дарга Л.Энэбиш зуурдаар хорвоог орхив. Түүний үхлийн шалтгаан нэлээн нууцлагдмал, цусны даралт ихтэй байсан гэдгээс өөр мэдээлэл гарахгүй удсан. Одоо УИХ-ын гишүүн болсон хүү Э.Мөнх-Очир Их Тэнгэрийн зам засвартай байснаас түргэний тэрэг гурав дөрвөн цагийн дараа ирсэн хэмээн мэдэгдэж хэргийн учир жаахан ил болсон. Төрийн тусгай хамгаалалтын газар, эрүүл мэндийн болон дэд бүтцийн яамны ажлын уялдаа холбоо муу, хариуцлагагүй байдал нөлөөлсөн гэдэг илэрхий байгаа биз. 2002 оны хавар МАХН-ын Шударга ёс бүлгээс (тухайн үед миний удирддаг бүлэг ийм нэртэй байв. Г.Б) эрүүл мэндийн сайд П.Нямдаваа, дэд бүтэцийн сайд Б.Жигжид нарт хариуцлага тооцохыг Засгийн газраас шаардан мэдэгдэл гаргаж байсан. Манай мэдэгдлийг тэр үеийн хараат бус, чөлөөт хэвлэл Өдрийн сонин-д бүрэн эхээр нь нийтэлсэн. Гэтэл нөгөө Нямдаваа, Жигжид нарын намаас (одоогийн МАН) өнөөдрийнх шиг гүтгэлээ, барилаа гэсэн нотолгоогүй өргөдөл гаргаад цагдаагийн газартаа өгчихсөн юмсанж. Тэгээд л Өдрийн сонин-ы редакц болон ажилгүй Галигаагийн Баярсайханы гэрт цагдаагийн десант бууж, манай цагдаагийн сүр жавхаа гэдгийг үзүүлэх шиг болов. Цагдаа нар ч яахав тушаалаар яваа биз, цаад эзэд нь хэн бэ гэдгийг одоо болтол мэдээгүй өнгөрсөн. Төрийн дээд албан тушаалтны эрүүл мэнд, зам харилцаатай холбогдох асуудал дээр эдгээр сайдын хариуцсан салбарт алдаа дутагдал гарсан байна гэж шүүмжлээд, сайд нарт хариуцлага тооцохыг л шаардсан. Тэгтэл бүр Л.Энэбиш даргыг Нямдаваа, Жигжид нар нухчихсан гэж бичсэн мэтээр мушгин гуйвуулж хэрэгт унагах гэж оролддог юм байна. Цагаан дээр хараар бичсэн юмыг буруугаар мушгиад, мугуйдлаад байхын цаана ямар нэгэн захиалагч байнаа даа. Ер нь бол би нийтлүүлсэн, нэвтрүүлсэн бүх зүйлээ хадгалж байдаг. Хашир хүн гэж хаширсан хүнийг хэлнэ биз дээ. Тухайн үед Өдрийн сонин энэ бүх булхайг илчилж, гадаад дотоодын байгууллагууд эсэргүүцэл илэрхийлээгүй бол мань мэтийг барьж хориод баллаж тавих байсан биз. Халдашгүй дархан эрхийг нь зөрчөөд УИХ-ын гишүүн Л.Гүндалайг тэр үед яаж чирж гулдарч байлаа даа, таминь. Ерөнхий сайд, УИХ-ын дарга, Ерөнхийлөгч байсан Намбарын Энхбаярыг яаж байна! Хажууд нь Галигаагийн Баярсайхан мэтийг бол зүгээр чихдээд л явна, намайг хамгаалах миний гэсэн нам ч байх биш. Миний үг үнэн байдаг учир МАН-ын зүгээс Энэ нь ингээд буруу байна гэж ганц үг ганхийж байсан удаагүй. Харин цагдаагаараа шалгуулж, энэ хүн буруутай юм байна гэсэн мээсэжийг иргэдийн тархи толгойд өгөх гэдэг нэг муу хөгийн аргатай. МАН-ын энэ бохир аргыг иргэд төдийлөн мэдэхгүй, за энэ Галигаагийн Баярсайхан чинь бөөн хэрэг мандуулж дээ гэж гэнэн ойлголт авдаг биз. Өнгөрсөн долоо хоногт Сүхбаатар дүүргийн цагдаагийн хэлтэст намайг хоёр ч удаа дуудсан. Тэр үед дайралдсан, утасдсан хүмүүс гэхэд л намайг дор хаяж эрүүлжүүлэгдсэн гэж бодоо бизээ. Хэлмэгдүүлнэ гэхээр 37 оныг л санадаг гэнэн хүмүүс зөндөө байдаг, аль эртний явдал мэт бодоцгоодог. Энэ сүүдэр миний амьдралыг гурван ч удаа дайрлаа. Социализмын 1985 онд, ардчилалын 2002, 2012 онуудад тохиож байна. Арваад хоногийн өмнөөс өрнөж буй энэ үйл явдал сүүлийнх нь ч биш байх.

Монгол ардын Шударга ёс бүлэг

2012.04.13

Холбоо барих

Монгол ардын Шударга ёс бүлгийн ахлагч Галигаагийн Баярсайхан

Утас 88027077, 93120584

E.mail [email protected]

Facebook.com Bayarsaihan Galigaa

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments

Хэлмэгдүүлэлт сэргэж байгааг Монгол ардын Шударга ёс бүлгээс дахин анхааруулж байна!

хууль эрх зүйн талаасаа зөрчилтэй үйл явдал боллоо гэдгийг Монголын ард түмэн нүдээрээ харлаа. Намбарын Энхбаяр шударга үнэнийг хэлснийхээ төлөө ингэж адлагдаж, цаашдаа хэлмэгдэх юм байна гэж Монгол ардын Шударга ёс бүлэг үзэж байна.

Хоёр. 2008 оны сонгуулиар УИХ-д МАХН 45, АН 28, ИЗН 1, ИХН-Ногоон намын намын эвсэл 1, бие даагч иргэн 1 суудал авсан. Сонгуулийн булхай луйварын талаар амаа чилтэл ярьцгаасан ч, тухайн үед Онц байдал тогтоогдсоныг далимдуулан албан ёсоор шалгаж тогтоосон зүйл үгүй. Ингэхээр зөв ч бай, буруу ч бай ард түмний сонголт дээр дурдсанаар болж таарсан. Үндсэн хуулийн заалтын дагуу МАХН дангаараа Засгийн газраа бүрдүүлж, тэнгэрт тулгасан амлалтаа биелүүлэх үүрэгтэй болов. Бүтэлгүй амлалтандаа бантсан МАХН Үндсэн хуулийн зарчмаас татгалзаж эвсэлийн Засгийн газар байгуулахаар АН-ыг гуйлаа. Энэ ч яахав, олон яригдсан сэдэв.

Хамгийн гол нь 2008 оны сонгуулиар ялсан нам маань юу болоод явчихав? Жирийн иргэд байтугай, учир мэдэх хүн ч ойлгоход хэцүү нөхцөл байдал үүссэн байна. Ялан дийлэгч МАХН шинэ нам болчихсон ч байх шиг, МАН гэдэг хэн ч санал өгөөгүй шинэ нам эрх баригч болчихсон ч байх шиг. Ингэж хөл толгойгоо алдана гэж байх уу даа. Сөрөг хүчний намууд нэрээ сольдог болохоос эрх баригч нам нэрээ сольж байсан нь дэлхийн улс төрийн намуудын түүхэнд бараг алга. ИЗН, ИХН-Ногоон намын эвсэл гэх парламентын намууд бас хэврэг нэгдэл, нэр усны маргаанаас болоод байгаа эсэх нь сайн анзаарагдахгүй байдалтай. ИЗН-аас сонгогдсон С.Оюун, ИХН-Ногоон намын эвсэлээс сонгогдсон Д.Энхбат хоёр ИЗНН хэмээх шинэ намын дарга нар болжээ. Гэхдээ ИЗН, ИХН-Ногоон намын эвсэл зэрэг ганц суудалтай намууд нэгдэх нийлэх, бусадтай эвсэх зэргийг ойлгож болох талтай.

2008 онд УИХ-ыг бүрдүүлсэн намуудаас ганцхан АН нэр бүтэн, зүс хэвээр үлдсэн байна. Энэ нь улс төрийн байгууллагын хувьд АН бусдаасаа илүү бэхэжсэн гэдгийн илэрхийлэл юм. Бас АН-ын дарга Н.Алтанхуягийн удирдлагын арга барил бусад намын дарга нарынхаас илүү оновчтой байгааг харуулж байна. Ер нь дээд хүн суудлаа олохгүй бол, доод хүн гүйдлээ олохгүй гэдэг л болоод байна. С.Баярын үеэс ерэн жилийн түүхтэй МАХН хэдэн хэсэг болон хуваагдаж, тарж бутарлаа. МАХН-аас МАХН, МАН, ХМХН гээд гурван нам төрж, тус тусын зам мөрийг хөөж одов. Үүний үр дүнд МАХН-ын олон арван мянган жирийн гишүүд намын харьяалалгүй хоцорсон нь нэг их муу зүйл биш. Намын гишүүнчлэл, талцалыг багасгая гээд байгаа нөхцөлд МАХН-ын хагарал бутрал нь цаасан дээрх худал тоог амьдралд ойртуулж өглөө. МАХН-ын хоёр мянга гаруй гишүүдийг эгнээндээ нэгтгэсэн Монгол ардын Шударга ёс бүлэг улс төрийн намаас хамааралгүй болж, иргэний хариуцлагатай хөдөлгөөний хэлбэрээр үйл ажиллагаагаа явуулах болов. Ийм сайн зүйл байгаа боловч, энэ хагарал бутрал 2012 оны УИХ-ын сонгуулийн өмнө тухайн намдаа хасах оноо авчирлаа.

Дээр дурдсанчлан ялан дийлэгч МАХН шинэ нам болж, МАН гэдэг хэн ч санал өгөөгүй шинэ нам эрх баригч болсон нь ойлгомжгүй нөхцөл байдал, ээдрээтэй асуудал үүсгэх шахлаа. Сонгуулийн будлиан, 7 сарын нэгний хэрэг явдал, бэлэн мөнгөний бүтэлгүй амлалт зэргийн хариуцлагаас бултаж, эзэнгүйдүүлэх санаархал энэ бүхний цаана нуугдаж байсан нь өдөр ирэх бүр тодорхой боллоо. Хаашаа ч бултах газаргүй, МАН энэ бүхний өмнө хариуцлага хүлээх болно гэдгийг сонгогчид харин хэнээр ч хэлүүлэлтгүй мэдэж байгаа нь сайн хэрэг. Цаашид УИХ-д 39 буюу түүнээс дээш суудал авсан нам нэр усаа сольж, хариуцлагаас бултах гэдэг энэ мэт буруу жишигийг хуулиар хязгаарлавал зохино.

Шинээр бүртгэгдсэн гэх МАХН шинэ нам уу, шинээр байгуулагдсан МАН шинэ нам уу гэдэг л хэн бүхний толгойг эргүүлсэн бөөн будлиантай явдал болж буйг хэлэхээс өөр арга алга. МАХН болж нэрээ өөрчилсөн 1924 оноос эхлээд МАН болж эртний буюу анхны нэрээ сэргээсэн 2011 он хүртэлх ерээд жилийн түүхийг МАН-ынхан дурсах ч дургүй болов. Дурсахаас айдаг болсон гэвэл үнэнд илүү нийцнэ. Үүгээрээ МАН түүхэн хариуцлагаас хүртэл бултах гэж оролдож байна. МАН-ын санхүүжилтээр бүтээгдсэн Долоон бурхан харвадаггүй гэдэг кино үүний нэг нотолгоо юм. Монголын түүхийн 1921-1923 оны зурвас хэсгийг цойлдон авч бүтээсэн энэ кинонд Ардын намын анхны долоогийн эрх мэдлийн төлөөх зөрчил, 1924 оны халуун үйл явдлын талаар ганхийсэнгүй. Бүх бурууг Оросуудад тохжээ. Коминтерн МАН-д чиглэл өгч байсан нь үнэн, МАН ч коминтерний нэрийг барьж булхайгаа халхавчилж байсан нь тэрнээс ер дутахгүй. Долоон бурхан нь харваад дуусч байгаа энэ кино түүхэн үнэнийг хэрхэн гуйвуулдагийн нэгэн баримт болж үлдлээ. МАХН шинэ нам уу, МАН шинэ нам уу гэдгийн аль ч учрыг олохгүй байсаар иргэд сонгогчид УИХ-ын сонгуультай золгож байна.

Гурав. Бүтэлгүй амлалтаас үлдэж хоцорсон нэг сая төгрөгөө хэзээ өгөх бол гэж ард түмэн бултаараа МАН-ыг мэлтийтэл харсаар цөхрөнгөө барлаа. Сонгуулийн маргааш өгнө гэж хулхин дээр цэцэг ургуулаад байсан чинь яалаа? Саяхан АН-ын дарга Н.Алтанхуяг мэдэгдэл хийлээ, уг нь хамтарсан мэдэгдэл хийх гэж МАН-ын дарга С.Батболдыг урьсан боловч тэрбээр ирээгүй юм байна. Бүр өнгөрсөн жил УИХ, Засгийн газрын түвшинд иргэн бүрт нэг сая төгрөг олгох шийдвэр гарсаныг Н.Алтанхуяг дарга баримт дэлгэн ярилаа. Төсөвт тусгачихсан байгаа энэ мөнгөө тараахгүй юунд зарцуулах гээд байгаа юм бол? Амласан мөнгөө өг л дөө гэж ард түмэн царай алдаж явах ёстой юу? Чадахгүй бол яах гэж худлаа амласан юм гэх мэт олон асуулт ар араасаа урган гарч байгааг МАН-ын Засгийн газарт дахин сануулая.

Дөрөв. Эрх баригч намын буруу зөрүү үйл ажиллагааг шүүмжилсэн гэж МАН-ын эрхтэн дархтанууд Монгол ардын Шударга ёс бүлэгийн ахлагч Галигаагийн Баярсайханд хилс хэрэг тулгахаар улайран оролдож эхэллээ. Ингэхдээ бүр өнгөрсөн зууны хорь, гучаад оны арга барилаа сэргээн хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөн нь илт байгаа. МАН гэдэг чинь хэн юм бэ, одоо хэдэн он юм бэ? МАН-аас өргөдөл гаргаж Монгол ардын Шударга ёс бүлэгийн ахлагч Галигаагийн Баярсайханыг Сүхбаатар дүүргийн цагдаагийн хэлтэсээр шалгуулж байна. Цагдаагийн байгууллагад ийм асуудлыг шалгах эрх, үүрэгийн алин ч байхгүй. Нөгөө талаар аливаа нэг байгууллагын нэр төрийг хамгаалах тухай хуулийн зохицуулалт үгүй, тийм зүйл ч байх ёсгүй гэдгийг МАН гэдэг байгууллагынхан одоо болтол мэддэггүй юм байна. МАН-ын нэр хүндийг МАН өөрөө хамгаалах ёстой болохоос хууль хяналтын байгууллага МАН гэдэг нэгэн байгууллагын нэр хүндийг хамгаалж байх үүрэг хүлээхгүй, тэгж ч болохгүй. Монгол ардын Шударга ёс бүлэг болон түүний ахлагч Галигаагийн Баярсайхан баримт түшиглэн үнэнийг хэлсэн, шүүмжилсэн. Ямар ч худал хуурмаг зүйл яриагүй, бичээгүй гэдгээ хариуцлагатай мэдэгдэе. Ардчилсан Монгол оронд үзэл бодлоор нь гадуурхан, цагдаагаар шалгуулж байгаа анхны тохиолдол энэ боллоо.

МАН эрх мэдлээрээ далайлган цагдаагийн байгууллагыг улс төрийн бохир заваан тоглоомдоо ашигладагийн хамгийн шинэ баримт энэ мөн. Ямар нэгэн намыг шүүмжилсэн иргэнийг цагдаагаар шалгуулж мөрдүүлдэг болж байгаа юм байна. Тэгвэл энэ олон намыг шүүмжлээд байгаа бүх иргэд, тэр дундаа өрсөлдөгч намаа шүүмжилдэг энэ олон намын гишүүд бүгд цагдаагаар шалгуулах ёстой болж таарах нь. Тэгээд 1922 оны Д.Бодоо, Г.Чагдаржаваас өгсүүлээд 1982 оны С.Жалан-Аажав хүртэлх хэлмэгдүүлэлтээ давтах юм байх. Ардчилсан Монгол оронд ийм гутамшигт түүх давтагдаж болзошгүй боллоо. Шударга иргэд, иргэний байгууллагууд, улс төрийн бусад намууд энэ зүй бус үзэгдэлтэй тэмцэж, дуу хоолойгоо нэгтгэхийг уриалая. Иргэн Галигаагийн Баярсайханыг хэлмэгдүүлж болзошгүй байгаа тул зарим иргэн, иргэний байгууллага, улс төрийн намуудад түүний нийтэлж, нэвтрүүлсэн материалуудын бүрэн бүтэн бичлэгийг баримт болгон хадгалуулсан болно. Ийм зүйлийг бага дээр нь таслан зогсоохгүй аваас, коммунист хэлмэгдүүлэлт дахин сэргэхэд ойрхон болжээ! Н.Энхбаярыг баривчилсан явдал чухам юуны эхлэл вэ?! Дараагийн ээлж нь лав сөрөг хүчнийхэн байж таарна. МАН коммунист арга барилаасаа огтхон салаагүй байна шүү гэдэг нь 7 сарын 1-ний хэрэг болон дээр дурдсан үйлдэлээс илт харагдаж байна.

Үүнтэй холбогдуулан Монгол ардын Шударга ёс бүлэгийн ахлагч Галигаагийн Баярсайханы дурсамжийг хавсаргав.

Би 1985 онд Ховд дахь УБДС-ийн 2 дугаар дамжааны оюутан байхдаа Жамбын Батмөнх даргад тухайн үеийн нам улс төр, нийгмийн байдлыг шүүмжилж захиа бичсэн. Тэр захиа эзэндээ очсон эсэх бүү мэд, захидал явуулаад арав хонолгүй бөөн хэрэг мандав. МАХН-ын Улс төрийн товчооны гишүүн (орлогч гишүүн ч байлуу даа), Намын хянан шалгах хорооны дарга Б.Ламжавын удирдамжтай албан даалгавар аймгийн намын хороонд иржээ. Тухайн үед Ховд аймгийн намын хорооны 1 дүгээр нарийн бичгийн дарга Ж.Түмэнжаргал тэр сүртэй бичгийг надад уншуулалгүй, хуудас эргэлдүүлэн харуулж байв. Нөгөө муу оюутан чинь Ж.Түмэнжаргал даргынхаас гадна, ректор Н.Жадамбаа, Ховдын цагдан сэргийлэх хэлтэс дэх НАХЯ-ны төлөөлөгч Д.Шонхоо нарын өрөөнд өнждөг ажилтай боллоо. Энэ хүмүүс одоо Улаанбаатар хотод энх тунх амьдарч байгаа. Ховд дахь УБДС-ийн дотуур байранд надтай найзалдаг байсан Өвөр Монголын гурван оюутнаас нэг сонин хэлбэрийн араажав, англи номнууд хурааж авсан. Тэд Америкийн дуу хоолой радиогоор ингэж ярилаа гэж надад хэлдэг, би ч тэдний ярианаас социализмын сүүдэртэй талыг анзаарсан. Одоо бодоход Хятадын оюутнууд биднээс илүү мэдээлэлтэй байж, Бээжингийн Тянь-Аньминий талбайн яргаллаас дөрөвхөн жилийн өмнө шүү дээ. Надаас Чой. Лувсанжавын Англи хэл өөрөө сурах бичиг гэдэг номыг ноцтой баримт болгон хурааж авав. Намын Төв хорооны шалгалт Ховдод гурван сар үргэлжилж, намын суртал ухуулгын ажил тэр хэрийн ундарсан. Миний шүүмжлэлд нэр дурдагдсан дунд шатны албан хаагчдад арга хэмжээ авахын зэрэгцээ, намайг ч зүгээр орхилгүй сургуулиас жилийн чөлөө өгч Зэрэг сумаас гарахыг хориглов. Миний бие 1989 он хүртэл Нийгмийг аюулаас хамгаалах яам, Цагдан сэргийлэх байгууллагын хатуу хараа хяналтан дор хавчигдаж явсан. Өнөөдөр харин ийм юм болно гэж зүүдэлсэн ч үгүй явлаа. Хорин долоон жилийн тэртээх цаг үеэс өөрчлөгдсөн зүйл байгаа ч юм уу даа.

Одоогоос арван жилийн өмнө УИХ-ын дарга Л.Энэбиш зуурдаар хорвоог орхив. Түүний үхлийн шалтгаан нэлээн нууцлагдмал, цусны даралт ихтэй байсан гэдгээс өөр мэдээлэл гарахгүй удсан. Одоо УИХ-ын гишүүн болсон хүү Э.Мөнх-Очир Их Тэнгэрийн зам засвартай байснаас түргэний тэрэг гурав дөрвөн цагийн дараа ирсэн хэмээн мэдэгдэж хэргийн учир жаахан ил болсон. Төрийн тусгай хамгаалалтын газар, эрүүл мэндийн болон дэд бүтцийн яамны ажлын уялдаа холбоо муу, хариуцлагагүй байдал нөлөөлсөн гэдэг илэрхий байгаа биз. 2002 оны хавар МАХН-ын Шударга ёс бүлгээс (тухайн үед миний удирддаг бүлэг ийм нэртэй байв. Г.Б) эрүүл мэндийн сайд П.Нямдаваа, дэд бүтэцийн сайд Б.Жигжид нарт хариуцлага тооцохыг Засгийн газраас шаардан мэдэгдэл гаргаж байсан. Манай мэдэгдлийг тэр үеийн хараат бус, чөлөөт хэвлэл Өдрийн сонин-д бүрэн эхээр нь нийтэлсэн. Гэтэл нөгөө Нямдаваа, Жигжид нарын намаас (одоогийн МАН) өнөөдрийнх шиг гүтгэлээ, барилаа гэсэн нотолгоогүй өргөдөл гаргаад цагдаагийн газартаа өгчихсөн юмсанж. Тэгээд л Өдрийн сонин-ы редакц болон ажилгүй Галигаагийн Баярсайханы гэрт цагдаагийн десант бууж, манай цагдаагийн сүр жавхаа гэдгийг үзүүлэх шиг болов. Цагдаа нар ч яахав тушаалаар яваа биз, цаад эзэд нь хэн бэ гэдгийг одоо болтол мэдээгүй өнгөрсөн. Төрийн дээд албан тушаалтны эрүүл мэнд, зам харилцаатай холбогдох асуудал дээр эдгээр сайдын хариуцсан салбарт алдаа дутагдал гарсан байна гэж шүүмжлээд, сайд нарт хариуцлага тооцохыг л шаардсан. Тэгтэл бүр Л.Энэбиш даргыг Нямдаваа, Жигжид нар нухчихсан гэж бичсэн мэтээр мушгин гуйвуулж хэрэгт унагах гэж оролддог юм байна. Цагаан дээр хараар бичсэн юмыг буруугаар мушгиад, мугуйдлаад байхын цаана ямар нэгэн захиалагч байнаа даа. Ер нь бол би нийтлүүлсэн, нэвтрүүлсэн бүх зүйлээ хадгалж байдаг. Хашир хүн гэж хаширсан хүнийг хэлнэ биз дээ. Тухайн үед Өдрийн сонин энэ бүх булхайг илчилж, гадаад дотоодын байгууллагууд эсэргүүцэл илэрхийлээгүй бол мань мэтийг барьж хориод баллаж тавих байсан биз. Халдашгүй дархан эрхийг нь зөрчөөд УИХ-ын гишүүн Л.Гүндалайг тэр үед яаж чирж гулдарч байлаа даа, таминь. Ерөнхий сайд, УИХ-ын дарга, Ерөнхийлөгч байсан Намбарын Энхбаярыг яаж байна! Хажууд нь Галигаагийн Баярсайхан мэтийг бол зүгээр чихдээд л явна, намайг хамгаалах миний гэсэн нам ч байх биш. Миний үг үнэн байдаг учир МАН-ын зүгээс Энэ нь ингээд буруу байна гэж ганц үг ганхийж байсан удаагүй. Харин цагдаагаараа шалгуулж, энэ хүн буруутай юм байна гэсэн мээсэжийг иргэдийн тархи толгойд өгөх гэдэг нэг муу хөгийн аргатай. МАН-ын энэ бохир аргыг иргэд төдийлөн мэдэхгүй, за энэ Галигаагийн Баярсайхан чинь бөөн хэрэг мандуулж дээ гэж гэнэн ойлголт авдаг биз. Өнгөрсөн долоо хоногт Сүхбаатар дүүргийн цагдаагийн хэлтэст намайг хоёр ч удаа дуудсан. Тэр үед дайралдсан, утасдсан хүмүүс гэхэд л намайг дор хаяж эрүүлжүүлэгдсэн гэж бодоо бизээ. Хэлмэгдүүлнэ гэхээр 37 оныг л санадаг гэнэн хүмүүс зөндөө байдаг, аль эртний явдал мэт бодоцгоодог. Энэ сүүдэр миний амьдралыг гурван ч удаа дайрлаа. Социализмын 1985 онд, ардчилалын 2002, 2012 онуудад тохиож байна. Арваад хоногийн өмнөөс өрнөж буй энэ үйл явдал сүүлийнх нь ч биш байх.

Монгол ардын Шударга ёс бүлэг

2012.04.13

Холбоо барих

Монгол ардын Шударга ёс бүлгийн ахлагч Галигаагийн Баярсайхан

Утас 88027077, 93120584

E.mail [email protected]

Facebook.com Bayarsaihan Galigaa

0 Сэтгэгдэл
Inline Feedbacks
View all comments
Back to top button